BÀI 5: PHONG TRÀO CÁCH MẠNG 30-31 VÀ SỰ PHỤC HỒI
CÁCH MẠNG.
I. NGUYÊN NHÂN BÙNG NỔ CỦA PHONG TRÀO
(VIỆT NAM TRONG THỜI KÌ KHỦNG HOẢNG KINH
TẾ THẾ GIỚI).
Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933 là cuộc khủng hoảng
nghiêm trọng và sâu sắc nhất trong lịch sử chủ nghĩa tư bản. Nó đã chấm dứt
thời kì ổn định tạm thời của chủ nghĩa tư bản trong những năm 20.
Tháng 10/1929, khủng hoảng nổ ra ở Mĩ rồi lan sang các nước tư bản
khác. Mức sản xuất của toàn bộ thế giới tư bản chủ nghĩa giảm 42%, trong
đó về tư liệu sản xuất giảm 53%.
Khủng hoảng diễn ra ở tất cả các ngành công nghiệp, nông nghiệp,
thương nghiệp và tài chính. Tuy nhiên ở các nước khác nhau, mức độ và thời
gian diễn ra khủng hoảng cũng khác nhau, tiêu biểu là ở các nước tư bản
phát triển như Mĩ, Anh, Đức, Pháp…
Cuộc khủng hoảng ở các nước chủ nghĩa tư bản lan sang các sứ thuộc
địa. Tại Việt Nam, thực dân Pháp đã tìm cách trút gánh nặng của cuộc khủng
hoảng lên vai nhân dân Việt Nam làm cho tình hình kinh tế chính trị, xã hội
bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Về kinh tế:
Việt Nam vốn là nước nông nghiệp lạc hậu, vì vậy cuộc khủng hoảng
bắt đầu trước tiên từ nông nghiệp: giá lúa bị hạ thấp trầm trọng do không
xuất khẩu được (hạ 68%).
Ruộng đất bị bỏ hoang, cả nước có tới 500 nghìn ha không cầy cấy,
giá nông sản chỉ bằng 2 hoặc 3/10 trước khủng hoảng.
Hầu hết các ngành công nghiệp bị đình đốn nhất là ngành công nghiệp
khai khoáng, xuất nhập khẩu bị đình trệ dẫn đến hang hóa khan hiếm giá cả
đắt đỏ.
Về xã hội:
Hậu quả nặng lề nhất mà cuộc khủng hoảng thế giới đem lại là làm
tăng them mức nghèo khổ cho những người lao động, chịu hậu quả nặng lề

Định, Thái Bình, Nghệ An, Hà tĩnh…
Như vậy, từ tháng 2 đến tháng 4/1930 phong trào đấu tranh của công
nhân và nông dân nổ ra mạnh mẽ với vai trò tiên phong của giai cấp công
nhân, một điểm mới là truyền đơn cờ đỏ búa liềm đã xuất hiện trong các
cuộc đấu tranh đây là màn mở đầu cho cao trào cách mạng mới ở Việt Nam
do Đảng Cộng Sản tổ chức và lãnh đạo.
2. Giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 8/1930.
Bước sang tháng 5 phong trào ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn.
Trong ngày Quốc tế lao động 1/5, quần chúng nhân dân Đông Dương dưới
sự lãnh đạo của Đảng lần đầu tiên công khai kỉ liệm ngày Quốc tế lao động
để biểu dương lực lượng của mình, để tỏ dấu hiệu đoàn kết với giai cấp công
nhân thế giới.
Trên khắp cả 3 kì từ nông thôn đến thành thị đều diễn ra các cuộc đấu
tranh của quần chúng dưới nhiều hình thức: Bãi công, mít tinh, biểu tình,
tuần hành của quần chúng với truyền đơn biểu ngữ và có cờ Đảng dẫn
đường.
Riêng ở Nghệ Tĩnh dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Nghệ An công nhân
nhà máy diêm, cưa Bến Thủy cùng nông dân các vùng lân cận đã mít tình
biểu tình thị uy đòi quyền lợi kinh tế và các mục đích chính trị. Cùng ngày
3000 nông dân huyện Thanh Trương đã biểu tình kéo đến phá đồn điền, đốt
văn tự nghi nợ, cắm cờ đỏ trên lóc nhà tên địa chủ kí viện.
Riêng trong thánh 5 cả nước có 16 cuộc đấu tranh của công nhân và
34 cuộc đấu tranh của nông dân, 4 cuộc đấu tranh của tiểu tư sản.
Ngày 1/8, nhân ngày Quốc tế chống chiến tranh đế quốc, công nhân
khu công nghiệp Vinh-Bến Thủy đã tổ chức tổng bãi công, cuộc đấu tranh
này đã đánh dấu thời kì đấu tranh quyết liệt chống đế quốc và tư sản.
Nông dân cũng tổ chức nhiều cuộc đấu tranh với quy mô lớn dưới
nhiều hình thức quyết liệt hơn: Biểu tình có vũ tranh để phá nhà giam giải
phóng tù nhân của nông dân huyện Nam Đàn (30/8/1930), bao vây để đốt tru
sở huyện (1/9/1930) của nông dân huyện Thanh Trương, biểu tình đòi giảm

Chính trị: Chính quyền Xô Viết đã kiên quyết chấn áp bọn phản cách
mạng, trừng trị bọn lưu manh chộm cắp, giữ gìn trật tự an ninh, an toàn xã
hội và bảo vệ tính mạng và tài sản nhân dân.
Xã hội: lãnh đạo nhân dân xây dựng các cơ sở quần chúng và đoàn thể
xã hội như: Công hội, nông hội, hội thanh niên, hội phụ nữ…
Thực hiện các quyền lợi dân chủ nhân dân, nam nữ bình quyền, dân
tộc bình đẳng.
Đã xây dựng các trường học để dậy chữ quốc ngữ, tuyên truyền giáo
dục bài trừ tệ nạn xã hội.
Kinh tế: Tiến hành tịch thu ruộng đất của địa chủ chia cho nông dân
nghèo, tuyên bố xóa nợ, giảm tô, bãi bổ những thứ thuế vô lí.
Quân sự: Xây dựng ở mỗi làng một đơn vị tự vệ đỏ, trang bị mọi thứ
vũ khí sẵn có, luyenj tập ngày đêm, đào làng để chuẩn bị chiến đấu.
Những hoạt động của chính quyền xô viết tuy ngắn ngủi, thành tựu
đạt được mới chỉ là bước đầu nhưng đã thể hiện bản chất tốt đẹp và thể hiện
tính ưu việt của nó, đó là chính quyền thực sự của dân, do dân và vì dân, đây
là hình thức chính quyền sơ khai đầu tiên ở Việt Nam.
Hoảng sợ trước ảnh hưởng và tác động của chính quyền xô viết và sự
lớn mạnh của phong trào cách mạng, thực dân Pháp đã dùng mọi thủ đoạn
để đàn áp phong trào cách mạng, thủ tiêu chính quyền xô viết như: Đàn áp,
khủng bố, bắn giết quần chúng, triệt hạ làng mạc, đồng thời dụ dỗ chia rẽ và
mua chuộc. Vì vậy, nhiều cơ quan lãnh đạo của đảng bị phá vỡ, nhiều cán bộ
đảng viên bị bắt, bị giết hoặc bị tù đầy. Phong trào cách mạng đã tạm thời
lắng xuống, cách mạng đi vào giai đoạn thoái trào.
II. Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
1. Ý nghĩa lịch sử.
Cao trào cách mạng 30-31 với đỉnh cao là Xô Viết Nghệ Tĩnh là một
sự kiện trọng đại trong lịch sử nước ta. Nó đã dáng một đòn mạnh mẽ quyết
liệt đầu tiên vào nền thống trị thực dân phong kiến kể từ khi Đảng ra đời.
Qua thực tiễn phong trào ta có thể thấy rõ dưới sự lãnh đạo của Đảng,

giam ở nhiều nơi khác đầy trật tù chính trị.
Ở Bắc Kì, trong 2 năm 1930-1931, thực dân pháp mở 21 phiên tòa đại
hình, xử 1094 vụ, trong đó có 164 án tử hình, 114 án khổ sai chung than,
420 án đầy biệt xứ.
Từ năm 1930 đến năm 1933, Hội đồng đề hình và tòa án phong kiến
bù nhìn đã xử 6.902 vụ, trong đó 188 người bị kết án tử hình.
Ở Nam Kì, Tòa án đại hình Sài Gòn tháng 5/1933 kết án 8 người tử
hình, 19 người tù chung thân, 79 người bị tù từ 5-20 năm.
Trong bối cảnh đó, những người cộng sản vẫn kiên trì chiến đấu trên
vị trí của mình. Với khẩu hiệu biến nhà tù đế quốc thành trường học cách
mạng, những cán bộ của đảng đã tổng kết kinh nghiệm chỉ đạo phong trào,
hoặc biên soạn tài liệu lí luận, chính trị để giảng dạy, tổ chức các lớp hoch
văn hóa, ra báo tường…
Những đảng viên cộng sản trong tù còn đấu tranh chống quan điểm
sai lầm của tù nhân Việt Nam quốc dân đảng và bọn tơrốtkít và giác ngộ
nhiều người yêu nước trở thành người cộng sản.
Ở những nơi có điều kiện, chi bộ đảng trong tù đã tổ chức cho đảng
viên vượt ngục để ra xây đựng cơ sở Đảng và quần chúng ở bên ngoài.