VAI TRÒ CỦA GIÁO VIÊN ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH TÍCH CỰC
HÓA NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI HỌC
Dưới tác động của xu hướng quốc tế hoá và toàn cầu hoá kinh tế thế
giới đang diễn ra ngày càng sâu rộng như hiện nay, nền giáo dục nước nhà ở
các cấp học đều đang có những bước thay đổi rất căn bản, trong đó phải kể
đến những thành tựu nổi bật của giáo dục ở bậc Đại học. Tuy nhiên, theo
đánh giá thì chất lượng và hiệu quả giáo dục đại học của chúng ta vẫn chưa
đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nước. Ngày nay, để khắc phục những yếu kém trong công tác giáo dục ở
các trường Đại học, chúng ta đang từng bước thực hiện phương châm “lấy
người học làm trung tâm”, kích thích tính năng động sáng tạo của người học.
Nhưng kỳ thực nếu đánh giá một cách khách quan thì có vẻ như chúng ta
mới chỉ dừng lại ở mức độ là “chủ trương” còn trên thực tiễn thì việc thực
hiện phương châm giáo dục này đang đặt ra rất nhiều câu hỏi cần lời giải
đáp thích đáng. Và một trong những vấn đề đang được quan tâm nhiều nhất
hiện nay đó là việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học. Giáo dục ở
các trường đại học thời đại mới đề cao vấn đề tự học của sinh viên nhưng
luôn phải đối mặt với một câu hỏi là: Vì sao sinh viên học rất nhiều nhưng
kết quả đạt được thì lại rất hạn chế?
Xã hội trong thời đại mới không chấp nhận phương pháp dạy học
truyền thống kiểu “thầy đọc trò ghi”, họ hô hào và chủ trương đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức và tư duy
của người học, thay đổi cách học, cách tiếp cận với các vần đề khoa học, cách
đối diện với “bão táp thông tin”… để làm chủ chính bản thân mình. Nhưng
trong chừng mực nhận thức còn nhiều hạn chế của người học, việc thay đổi
các phương pháp dạy học một cách đột ngột đã không những phát huy tác
dụng tích cực mà ngược lại còn gây ra những phản ứng trái chiều. Bù lại trong
các tiết học không phải là không khí học tập sôi nổi nhiệt tình và hiệu quả mà

1


2


lượng, tâm tư nguyện vọng của sinh viên chưa tốt gây rất nhiều khó khăn cho
công tác giáo dục. Trong khi cơ sở vật chất kỹ thuật bảo đảm cho công tác dạy
học ở nhiều trường chưa bảo đảm nhưng chúng ta vẫn hô hào theo phong trào
chung là phải đổi mới toàn diện cả về nội dung và phương pháp dạy học.
Nhiều giảng viên đã phải dở khóc dở cười khi lên lớp với những bài giáo án
điện tử hay giảng bài powerpoint mà không đủ phương tiện hoặc gặp trục trặc
do chất lượng của phương tiện kỹ thuật kém.
Khi nhu cầu tìm đọc tài liệu nhiều như hiện nay thì việc xây dựng
thư viện, bổ sung những đầu sách mới chính là một giải pháp có tính khả
thi nhằm kích thích động lực học tập của sinhviên. Nguồn tài liệu trong thư
viện, trên thư viện điện tử, internet… chính là nguồn thông tin giúp cho
sinh viên hoàn thành những nhiệm vụ học tập trong từng môn học, tiết học,
năm học và cả khoá học. Tuy nhiên, họ tìm đến thư viện cũng với nhiều
mục đích rất khác nhau, cũng có không ít người đi thư viện chỉ để làm đọc
báo, lướt web hoặc vào những trang thông tin giải trí, thậm chí là vào
những trang tin đồi truỵ… hay nói cách khác là các bạn ấy chưa tìm thấy
niềm vui, động lực trong học tập, thiếu đi những sáng tạo cần thiết trong
nghiên cứu…
Những tác động mang tính khách quan và chủ quan đó trong nhiều
trường hợp làm thui chột mất sự nỗ lực cố gắng học tập, rèn luyện của sinh
viên, tạo cho họ thói quen chây lười, ỷ lại, thiếu niềm tin và nghị lực để
vươn lên chiếm lĩnh tri thức khoa học và cuộc sống. Nếu chúng ta vẫn tiếp
tục để sinh viên là những người bị thụ động thì không thể nói rằng trong
một hai năm tới, thậm chí là mười năm hoặc xa hơn nữa chất lượng giáo
dục ở bậc đại học sẽ được nâng lên.
Chính vì vậy, để tiếp tục nâng cao chất lượng dạy học ở các trường
đại học hiện nay, một vấn đề được đặt ra đòi hỏi sự quan tâm của các nhà

Đây là yêu cầu đòi hỏi sự quan tâm và chung tay góp sức của cả hệ
thống lãnh đạo, của các thầy cô giáo, các nhà quản lý và mỗi một sinh viên.
Trong phạm vi bài viết này chỉ xin đề cập dưới góc độ phát huy vai trò của

4


người giảng viên đối với việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của sinh viên
tại các trường đại học với mong muốn góp một phần nhỏ để nâng cao chất
lượng dạy học ở các nhà trường hiện nay. Là những người trực tiếp tiến hành
hoạt động sư phạm, đội ngũ giảng viên trong các trường đại học có một vai
trò hết sức quan trọng. Họ không chỉ là những người truyền thụ kiến thức,
rèn luyện kỹ xảo, kỹ năng cho sinh viên mà còn phải giáo dục hình thành,
phát triển phẩm chất nhân cách cho họ; không chỉ truyền dạy cho sinh viên
ở trên giảng đường mà còn góp phần đặc biệt quan trọng đối với việc nâng
cao chất lượng tự học và sự tích cực hoá nhận thức của sinh viên ở mọi
phương diện. Komenxky – là nhà giáo dục thiên tài, cha đẻ ngành giáo dục
học đã từng khẳng định rằng: “Người thầy chính là người nặn tượng cao
cả”. Và Usinxki nói: “Dưới ánh sáng mặt trời, không có nghề nào cao quý
bằng nghề dạy học”. Và thực tiễn trong những năm qua đã chứng minh cho
một sự thật không ai có thể phủ nhận rằng: Dù ở môi trường nào, thời đại
nào người thầy vẫn luôn có vai trò đặc biệt quan trọng không thể thiếu đối
với sự nghiệp giáo dục của mỗi một quốc gia dân tộc. Trung Quốc là một
trong những quốc gia đánh giá và đặt người thầy đúng vào vị trí nhất.
Trong trang đầu tiên luật giáo dục của Trung Quốc có ghi rõ: Muốn chấn
hưng đất nước phải chấn hưng nền giáo dục, muốn chấn hưng nền giáo dục
phải chấn hưng người thầy.
Thấm nhuần những tư tưởng đó Đảng ta xác định: Muốn cho giáo
dục thật sự là quốc sách hàng đầu thì giáo viên (nhà giáo)… phải là lực
lượng nòng cốt thực hiện chất lượng và hiệu quả giáo dục… Bởi vậy, cả

trở nên mờ nhạt dần.
Hãy thay vào giữa những tiết nghỉ giải lao giữa giờ bằng những tâm sự
đời thường vui vẻ, bằng những tâm tư của những người cha (mẹ), người anh,
người chị hoặc bằng những tiết mục văn nghệ để kéo sinh viên gần lại với
mình hơn. Hãy cố gắng cho mỗi buổi sáng trước khi vào lớp, sinh viên phải
ngóng chờ thầy cô từng phút một và được gặp thầy cô trong buổi lên lớp hôm
đó là một niềm hạnh phúc lớn. Làm được điều này chính là chúng ta đã tạo ra

6


được môi trường sư phạm thuận lợi, nhân văn, hun đúc niềm tin yêu nghề
nghiệp cho các em… thôi thúc không khí của những “ngày hội học tập” lôi
cuốn đông đảo sinh viên tham gia. Nghĩa là người giảng viên phải truyền lửa
cho học trò, hình thành nơi họ động cơ học tập đúng dắn, niềm say mê học tập
suốt đời.
Tiếp đó, người giảng viên phải làm cho người học hiểu và nhận thức
sâu sắc về tầm quan trọng của vấn đề tự học.
Giảng viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục đào tạo của các
nhà trường và sinh viên chính là yếu tố quan trọng không thể thiếu góp
phần nâng cao chất lượng của công tác đó. Sinh viên trong các trường đại
học sau khi rời ghế nhà trường phổ thông phải tiếp cận và làm quen với
một phương pháp học tập và rèn luyện hoàn toàn mới, hoàn toàn có khả
năng tự phát huy tốt tố chất của bản thân. Môi trường mới với nhiều khó
khăn và phức tạp của cuộc sống bắt họ phải tự suy nghĩ và tìm tòi, tự giải
quyết các mâu thuẫn, các tình huống xảy ra. Thậm chí có những trường hợp
bản thân sinh viên không thể tự giải quyết được những mâu thuẫn gặp phải.
Nói cách khác họ phải thật sự là những người có trách nhiệm với bản thân,
có nghị lực vượt khó, có tinh thần cầu thị, tư duy độc lập sáng tạo và khả
năng phát huy tính tích cực để giải quyết các mâu thuẫn thì mới mong

Sử dụng các nhóm phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực
cá nhân của người học. Chú ý kết hợp tốt giữa giảng bài và các phương
pháp dạy học hiện đại.
Một trong những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào
tạo tại các trường đại học hiện nay là phải không ngừng đổi mới phương
pháp truyền đạt bài giảng một cách thiết thực nhằm tạo sức hút cho sinh
viên theo học. Lâu nay chúng ta đã bàn quá nhiều về vấn đề này nhưng
những giải pháp đưa ra chưa thật sự phát huy tốt hiệu quả. Do đó, kết quả
mang lại chưa cao, chưa khắc phục triệt để những vấn đề nảy sinh cố hữu
từ trước tới nay. Môi trường đại học chính là nơi tạo ra kiến thức đồng thời

8


cũng là nơi chuyển giao kiến thức trực tiếp đến sinh viên. Điều này đòi hỏi
người giảng viên phải:
Thứ nhất, trong khâu chuẩn bị và tiến hành bài giảng, phải nghiên cứu
nắm chắc mục tiêu, yêu cầu, nội dung của bài giảng, từ đó mà chuẩn bị tư
liệu, tài liệu, viết giáo án, thục luyện bài giảng, chuẩn bị phương tiện vật chất
phục vụ cho công tác giảng dạy. Trong quá trình giảng, luôn phải tập trung
làm sâu sắc các nội dung về lý luận, thực tiễn chú ý gắn lý luận với thực tiễn,
rút ra ý nghĩa về phương pháp luận, liên hệ vận dụng thực tế kinh tế - xã hội
hiện nay.
Thứ hai, sẽ không gì có thể tốt hơn nếu bạn mở đầu bài học một cách
ấn tượng bằng những câu hỏi kiểm tra bài cũ, những câu hỏi mang tính chất
gợi mở hoặc bằng lối dẫn như kiểu cách của một câu chuyện bằng những câu
nói hài hước để lôi kéo sự chú ý người học ngay trên “ngưỡng cửa” của chủ
đề. Hay nói cách khác đó chính là cách vào đề ấn tượng và hiệu quả hơn bất
cứ mọi sự khởi đầu nào.
Thứ ba, nên coi trọng và đưa nhiều hơn nữa các vấn đề học tập, các tình

nhuyễn. Cách truyền thụ kiểu một thầy, một bảng và một giáo án ngày nay có
không ít sinh viên đã không thừa nhận nó nữa. Thầy giáo phải sử dụng
phương tiện kỹ thuật dạy học là một tất yếu nếu không muốn bài giảng của
mình khô khan và nhàm chán. Tuy nhiên, không nên lạm dụng phương tiện
dạy học quá mức để thay thế cho viết bảng hoặc những thao tác khác dễ gây
mất sự tập trung của các sinh viên vào bài giảng của thầy mà chỉ chăm chú
ghi theo hình ảnh và câu chữ ẩn hiện trên máy.
Hãy đánh giá năng lực và kết quả học tập của sinh viên một cách
chính xác, công bằng, kết hợp đánh giá với tự đánh giá của chính người
học, nhằm tạo điều kiện kích thích nhu cầu, động cơ học tập của sinh viên,
khích lệ những cố gắng nỗ lực cá nhân.
Sẽ không gì có thể vui hơn đối với mỗi sinh viên khi nỗ lực của bản thân
mình được các thầy, cô giáo đánh giá một cách chính xác. Trong khi chúng ta
đang thực hiện triển khai cuộc vận động “nói không với tiêu cực trong thi cử và

10


bệnh thành tích trong giáo dục” thì yêu cầu đánh giá đúng và khách quan đối
với từng sinh viên thật sự là rất cần thiết. Đồng thời với việc đánh giá theo đinh
kỳ cần tiếp tục tăng cường kiểm tra đánh giá thường xuyên, đột xuất; kết hợp
đánh giá với tạo điều kiện cho người học tự đánh giá về phẩm chất và năng lực
của bản thân, tránh kiểu đánh giá một chiều từ phái người thầy như trước đây.
Quá trình dạy học và giáo dục phải luôn chú ý tạo điều kiện hết mức cho sinh
viên để tạo động lực thôi thúc niềm say mê, nỗ lực cố gắng cá nhân của các em.
Hãy là người thầy giáo thật sự truyền lửa trong từng tiết học, hãy
khơi dậy niềm đam mê và khát khao học tập, nghiên cứu khoa học, hãy tạo
động lực và lòng tin yêu cuộc sống, tin yêu nghề nghiệp cho sinh viên, hãy
là người thầy, người cha, người anh, người chị… mẫu mực, hiểu và yêu
thương những học trò yêu quý của mình. Sẽ không có niềm vui nào đối với