Đề 1:Tình thương là hạnh phúc của con người
1. Mở bài
- Trong cuộc sống, ai cũng từng nói hoặc từng nghe 2 tiếng tình thương. Song có một
thực tế khó phủ nhận không phải ai cũng thấu hiểu sâu sắc hai chữ rất đỗi giản dị mà
vô cùng thiêng liêng ấy.
- Quan niệm “Tình thương là hạnh phúc của con người” có thể được xem là một cách
hiểu đáng tin cậy.
2. Thân bài
a) Giải thích ý kiến
- Giải thích từ ngữ:
+ Tình thương là một khái niệm chỉ một phẩm chất tình cảm, vẻ đẹp tâm hồn của con
người. Đó là tình cảm thương yêu, chia sẻ và đùm bọc một cách thắm thiết.
+ Hạnh phúc là khái niệm chỉ trạng thái sung sướng vì cảm thấy hoàn toàn đạt ý
nguyện.
- Nội dung câu nói: “Tình thương là hạnh phúc của con người” là cách nói định nghĩa về
tình thương: tình cảm yêu thương, chia sẻ, đùm bọc thắm thiết của con người sẽ đem
đến cho con người niềm sung sướng vì cảm thấy hoàn toàn đạt được ý nguyện. Thực
chất đấy là cách diễn đạt cô đọng về ý nghĩa, tác dụng của tình thương đối với đời sống
con người.
b) Bàn luận
(1) Biểu hiện của tình thương trong cs
- Tình thương giữa những người có quan hệ ruột thịt, thân thích:
+ Tình yêu thương, sự chăm sóc, sự hi sinh… tự nhiên, tự nguyện của ông bà, cha mẹ
dành cho con cháu.
+ Sự nhường nhịn, giúp đỡ giữa anh chị em…
+ Sự đùm bọc, cưu mang… giữa những người họ hàng.
+ Sự kính trọng, biết ơn, thái độ quan tâm phụng dưỡng…của con cháu đối với ông bà
cha mẹ.
Tình yêu thương là liều thuốc an thần để con người thêm nghị lực vươn lên trong cuộc sống

- Tình thương yêu dành cho đồng bào, đồng loại:

- Không chỉ người được nhận tình thương mới hạnh phúc mà cả người trao gửi tình
thương cũng được hạnh phúc vì hạnh phúc không phải chỉ là “nhận” mà còn là “cho”.
- Phê phán những người trong xã hội sống thiếu tình thương, vô cảm, dửng dưng trước
nỗi đau chung của đồng loại; những kẻ ích kỉ, chỉ biết lo cho cuộc sống của bản thân
mình mà không quan tâm đến bất cứ ai.
c) Bài học nhận thức và hành động
- Câu nói đã khẳng định vai trò của tình thương trong cuộc sống con người.
- Chúng ta hãy nâng niu hạnh phúc gia đình; hãy sống yêu thương, biết sẻ chia, đồng
cảm với những cảnh ngộ trong cuộc đời.
3. Kết bài
- Trên thế gian này không có vị thần nào đẹp hơn thần mặt trời, không có ngọn lửa nào
đẹp hơn ngọn lửa yêu thương. Vì thế, hãy mở rộng lòng mình, dang rộng cánh tay để
đón nhận và cho đi điều tuyệt vời nhất của tình người, đó là tình yêu thương.

Đề 2: Phân tích và làm sáng tỏ ý nghĩa của câu nói: “Đường đi không
khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông”
(Nguyễn Bá Học).
1. Mở bài
- Có rất nhiều yếu tố giúp con người thành công trong cuộc sống. Người xưa thì khái
quát thành “Thiên thời, địa lợi, nhân hoà”. Người nay lại khẳng định lí tưởng cao đẹp,
phương pháp đúng đắn, hiểu biết sâu sắc, bản lĩnh sáng tạo…
- Song có lẽ, không ai phủ nhận vai trò của ý chí, nghị lực. Câu nói của Nguyễn Bá Học
“Đường đi không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông ” góp
thêm một tiếng nói đáng tin cậy về vai trò của ý chí, nghị lực.
2. Thân bài
a) Giải thích ý kiến
- Giải thích từ, hình ảnh:
+ “ngăn sông cách núi” là một hình ảnh vừa mang ý nghĩa cụ thể chỉ những không gian
địa lí hiểm trở, vừa chứa ý nghĩa khái quát về những chướng ngại, thử thách, khó khăn
khách quan

Quyết chí ắt làm nên
+ Trong lịch sử giữ nước, dân tộc ta, nếu không có quyết tâm cao, ý chí sắt đá giành
độc lập, mang nặng tâm lí “nước nhược tiểu”, sẽ không thể có nguồn sức mạnh tinh
thần vô địch để đứng vững và chiến thắng các thế lực ngoại xâm hung bạo, hùng hậu,
hung hãn (cuộc chiến đấu chống Mông Nguyên, cuộc đấu tranh vệ quốc chống Pháp và
giải phóng đánh Mĩ…).
+ Trong sự nghiệp xây dựng đất nước, bằng sức mạnh của tinh thần, chúng ta đã vượt
lên nhiều thử thách để bảo vệ thành quả dựng nước của cha ông ta, làm cho tổ quốc
Việt Nam ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, có thể sáng vai với bạn bè quốc tế…
+ Các nhà khoa học đã nghiên cứu kiên trì, bền bỉ…để có được những phát minh, công
trình khoa học giúp ích cho con người.
- Trong văn học nghệ thuật:
+ Có nhiều nhà văn bằng ý chí, nghị lực phi thường đã vượt lên hoàn cảnh, cs nghèo
khổ, xh xấu xa để trở thành những nhà văn lớn được kính trọng về nhân cách và tài
năng (Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Đình Chiểu, Gorki, Solokhop, Victor Hugo,
Moda…)
+ Có rất nhiều tác phẩm ca ngợi, khẳng định sức mạnh kì diệu của ý chí, nghị lực con
người (anh thanh niên trong Lặng lẽ Sa Pa, tổ nữ trinh sát mặt đường trong Những


ngôi sao xa xôi, những người lính trong thơ ca kháng chiến Đồng chí, Tây Tiến, Bài thơ
về tiểu đội xe không kính…
(3)Mở rộng, phản đề
- Câu nói trên đề cao tinh thần vượt khó chứ không khuyên con người đạt được mục
tiêu bằng mọi giá.
- Phê phán những người vừa gặp khó khăn đã nản chí, vừa gặp thất bại đã buông xuôi,
chưa làm được việc mà đã tưởng tưởng ra những khó khăn, nguy hiểm…
c) Bài học nhận thức và hành động
- Câu nói đã khẳng định được vai trò quan trọng của ý chí, nghị lực đối với việc vượt
qua khó khăn thử thách trên đường đời của mỗi người.

của đời sống xã hội; tự làm giàu kho tri thức khoa học của mình trong các lĩnh vực tự
nhiên, xã hội và nhân văn; tạo được vốn sống sâu sắc.
+ Điều có ý nghĩa quan trọng hơn là qua những tri thức đó, con người có khả năng hiểu
biết về bản chất con người và tự nhận thức về bản thân. Nói cách khác, nhờ học, con
người có thể biết người biết mình…


(2) Học để làm
- Giải thích:
+ Là mục đích tiếp theo của việc học theo đề xướng của UNESCO. Làm là vận dụng
kiến thức, hiểu biết có được vào thực tế cuộc sống. Đây là nội dung thể hiện mục đích
thiết thực nhất của việc học - học đi đôi với hành.
+ Làm trước hết để tạo ra những giá trị vật chất, tinh thần cụ thể phục vụ nhu cầu sống
của bản thân và góp phần tạo ra của cải cho xã hội.
- Bàn luận: Học mà không làm thì kiến thức có được không tạo nên những giá trị vật
chất, tinh thần mới cho bản thân và cho xã hội, không bền vững, không được sàng lọc.
(3) Học để chung sống
- Giải thích: Là một trong những mục đích quan trọng nhất của việc học. Chung sống là
khả năng hoà nhập xã hội, kĩ năng giao tiếp, ứng xử.. để tự thích nghi với mọi môi
trường sống, các quan hệ phức tạp xã hội của con người trong quá trình sống. Đây là
hệ quả tất yếu của việc biết, làm.
- Bàn luận: Bởi lẽ, con người là tổng hoà của những mối quan hệ xã hội. Bản chất, giá
trị, nhân cách con người được hình thành, nuôi dưỡng, khẳng định, thử thách trong các
mối quan hệ đó.
(4) Học để tự khẳng định mình
- Giải thích:
+ Là mục đích sau cùng của việc học trong đề xướng của UNESCO. Tự khẳng định
mình là tạo lập được vị trí, chỗ đứng vững vàng trong xã hội, thể hiện sự tồn tại có ý
nghĩa của cá nhân mình trong cuộc đời. Mỗi con người chỉ có thể khẳng định mình khi
có hiểu biết, có năng lực hành động, có khả năng chung sống.

3. Kết bài
- Lê-nin từng nói “Học, học nữa, học mãi”. Hãy không ngừng học tập, không ngừng mở
mang tri thức, nâng cao trí tuệ của bản thân. Hãy để học tập không chỉ là trách nhiệm,
nghĩa vụ mà còn là niềm yêu thích của mỗi người.

Đề 4: Phê phán thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh với con người cũng quan
trọng và cần thiết như ca ngợi lòng vị tha, tình đoàn kết.
1. Mở bài
- Trong cuộc sống, nhiều khi người ta chỉ nghĩ đến việc ca ngợi lòng vị tha, tình đoàn
kết mà ít chú ý phê phán thái độ thờ ơ, lạnh nhạt với con người. Hai vấn đề ấy rất chặt
chẽ với nhau, quan trọng và cần thiết như nhau.
- Ý kiến: “Phê phán thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh với con người cũng quan trọng và cần thiết
như ca ngợi lòng vị tha, tình đoàn kết” thật sâu sắc và đúng đắn.
2. Thân bài
a) Giải thích vấn đề
- Lòng vị tha, tình đoàn kết:
+ Lòng vị tha: là tấm lòng biết vì người khác, vì lợi ích chung của cộng đồng hay xã hội;
+ Tình đoàn kết: là tình cảm làm cho nhiều người liên hợp với nhau tạo thành một khối
nhất trí, gắn bó trên cơ sở một lợi ích chung nào đó.
à Lòng vị tha và tình đoàn kết là những tình cảm cao đẹp của con người. Lòng vị tha và
tình đoàn kết được thể hiện thường xuyên là cơ sở hình thành lối sống nhân ái, hoà
hợp – một trong những lối sống đẹp nên thường được ca ngợi, biểu dương, trân trọng.
- Thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh với con người: là thái độ không quan tâm tới, không có chút
tình cảm gì đối với con người và cuộc sống; không có biểu hiện tình cmả thân mật, gần
gũi trong giao tiếp, ứng xử giữa con người với con người.
à Thờ ơ, lạnh nhạt là dấu hiệu của thái độ sống ích kỉ, nhỏ nhen, tầm thường ở con
người. Thái độ thờ ơ, lạnh nhạt với con người nếu thành thói quen sẽ hình thành lối
sống vô tâm, tàn nhẫn, tầm thường – một trong những lối sống xấu xa khiến con người
dễ trở thành kẻ tha hoá, tàn bạo, mang thú tính, do đó cần phải phê phán, lên án mạnh
mẽ.

của một ai đó.
+ Bất bình khi một ai đó dửng dưng, giễu cợt, cười nhạo người tàn tật, kẻ ăn mày,
nghèo khổ, gặp tai hoạ bất ngờ; thậm chí còn tỏ ra hả hê khi thầy người mình không
ưa, không thích thất bại, mất mát hay tức tối, ghen tị khi thấy người khác thành công.
+ Lên án người đã xúc phạm nặng nề danh dự, nhân phẩm, nhân cách con người vì
những mục đích đen tối, xấu xa.
+ Kiên quyết đấu tranh để gạt bỏ lối sống thờ ơ, lạnh nhạt.
- Trong văn học: Văn học sinh ra và tồn tại được trong cuộc đời là để thực thi sứ mệnh
cao cả trở thành “thứ khí giới thanh cao và đắc lực… để vừa tố cáo và thay đổi một cái
thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú
hơn” (Thạch Lam). Vì vậy, trong văn học, cùng với việc ngợi ca lòng vị tha và tình đoàn
kết, nhà văn còn thể hiện nhiệt tình phê phán thái độ thờ ơ, lạnh nhạt với con người:
+ Lỗ Tấn một lần đi xem phim thấy những người Trung Quốc hăm hở đi xem người
Nhật chém một người Trung Quốc làm gián điệp cho quân Nga đã giật mình: Chữa
bệnh thể xác không quan trọng bằng chữa bệnh tinh thần cho quốc dân. Và thế là ông
chuyển từ nghề thuốc sang làm văn nghệ. Thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh chính là một trong
những biểu hiện của “quốc dân tính” mà ông phê phán.
+ Trong các sáng tác dân gian: Mẹ con Cám thờ ơ lạnh nhạt với nỗi khổ, những nhu
cầu sống, ước mơ chính đáng của Tấm, trở thành kẻ tàn nhẫn, độc ác nên đã bị tác giả
dân gian trừng trị đích đáng…
+ Trong các tác phẩm văn học viết: Tắt đèn – Ngô Tất Tố; Số đỏ – Vũ Trọng Phụng; Chí
Phèo – Nam Cao…
(3) Mở rộng, phản đề:
- Cách thức phê phán thái độ thờ ơ, lạnh nhạt với con người cũng rất cần thiết và quan
trọng: Phê phán trung thực, thẳng thắn nhưng cũng cần khéo léo, tế nhị. Để sự phê
phán có tác dụng tích cực, phải luôn xuất phát từ thái độ thiện chí với tinh thần xây
dựng. Tránh lối phê phán nhằm bêu riếu, hạ thấp, xúc phạm.


- Trong cuộc sống hiện nay, khi mà tư tưởng tôn trọng cá nhân đang được đề cao,

Ý nghĩ là nụ
Lời nói là bông hoa
Việc làm mới là quả ngọt
Những câu thơ muốn nói với chúng ta rằng: khi ta có ý nghĩ về một việc
làm tốt, khi ta nói ra điều đó, ta cần phải thực hiện, biến ý nghĩ, lời nói
thành việc làm cụ thể, như vậy mới tạo thành “quả ngọt”.
- Nhà văn Pháp M.Xi-xê-rông cũng từng khẳng định: “Mọi phẩm chất của
đức hạnh là ở trong hành động”.
2. Thân bài:
a) Giải thích:


- Đức hạnh là những phẩm chất đạo đức, trí tuệ, tâm hồn và tình cảm của
con người. Đức hạnh là cội nguồn tạo ra hành động.
- Hành động là biểu hiện cụ thể của đức hạnh, được thể hiện ra qua những
việc làm cụ thể, thiết thực, qua mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể, xã
hội…
- Nội dung câu nói: Câu nói khẳng định sự thống nhất giữa những nét đẹp
lí tưởng trong nhân cách và hành động thực tiễn của con người.
b) Bàn luận
(1) Biểu hiện: Để đánh giá đức hạnh của người khác nhất thiết phải thông
qua hành động:
- Những hành động cao đẹp: Beetoven từng nói: “Trong cuộc sống, không
có cái gì cao quý và tốt đẹp hơn là đem hạnh phúc cho người khác”. Câu
nói ca ngợi quan niệm sống cống hiến, vị tha. Và có những người quan
niệm cống hiến, trao tặng là hạnh phúc. Đối với họ, cuộc sống chỉ có ý
nghĩa khi con người biết hi sinh cho hạnh phúc nhân loại, biết đem lại hạnh
phúc cho người khác.
+ Đó là sự hi sinh của các chiến sĩ cách mạng để đem lại hạnh phúc, hòa
bình cho chúng ta, cho dân tộc.

- Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại rất nhiều những kẻ thiếu đức hạnh. Những
người nói ra những điều cao cả nhưng hành động thì ngược lại; những kẻ
có hành động sống vị kỉ, chỉ nghĩ cho riêng mình; những kẻ có những hành
động cử chỉ đẹp nhưng không hề có những đức tính tốt đẹp.
c) Bài học nhận thức và hành động
- Đây là một quan điểm đúng đắn, khẳng định được sự thống nhất giữa
những nét đẹp lí tưởng trong nhân cách và hành động thực tiễn của con
người.
- Mỗi chúng ta cần chăm lo học tập, tu dưỡng đạo đức; có lí tưởng sống và
hành động cao đẹp; dám nhìn thẳng vào khuyết điểm của bản thân để sửa
chữa, khắc phục; có tinh thần cầu tiến… để thể hiện phẩm chất và đức
hạnh của bản thân.
Trên thực tế, anh (chị) đã thực hiện được điều gì, gặp khó khăn gì khi biến
suy nghĩ thành việc làm? Anh (chị) thấy điều gì là trở ngại lớn nhất khi biến
suy nghĩ thành hành động? Tại sao?
3. Kết bài
- Nhà thơ Tố Hữu từng viết: “Người với người sống để yêu nhau”. Vậy, hãy
biến tình yêu đó thành hành động. Hãy yêu thương nhiều hơn, hãy chia sẻ
nhiều hơn, hãy đem nét đẹp của đức hạnh vào trong cuộc sống bằng
những hành động thiết thực. Vì một xã hội tốt đẹp hơn.
Đề 6: “Duy chỉ có gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân
để chống lại tai ương của số phận ” (Euripides). Anh (chị) nghĩ thế
nào về câu nói trên?
1. Mở bài
- Cuộc sống bôn ba vất vả để mưu sinh, nhiều lúc con người ta cảm thấy mệt mỏi và
kiệt sức. Khi đó, điểm tựa và nguồn động lực lớn lao có thể đưa con người vượt qua
khó khăn đó chính là gia đình.
- Bàn về ý nghĩa và vai trò to lớn của gia đình đối với mỗi cá nhân, Euripides nói: “ Duy
chỉ có gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương của số
phận ”

gia trưởng…
(3) Mở rộng, phản đề
- Gia đình có vai trò to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con người,
là chỗ dựa tinh thần vững chắc để con người vươn lên trong cuộc sống. Tuy nhiên,
trong thực tế, có rất nhiều người ngay từ khi sinh ra đã không được sự chở che, đùm
bọc, giáo dục, nâng đỡ của gia đình nhưng vẫn thành đạt, trở thành con người hữu ích
cho xã hội.
- Gia đình là quan trọng như thể sinh mệnh con người vậy mà có những đứa con bất
hiếu đối với ông bà, cha mẹ; lãng quên cội nguồn, cự tuyệt tình thân; sống thiếu trách
nhiệm đối với những người thân trong gia đình.
c) Bài học nhận thức và hành động
- Câu nói trên thật đúng khi khẳng định vai trò của gia đình đối với cuộc sống mỗi
người. Vì gia đình có giá trị bền vững và vô cùng to lớn không bất cứ thứ gì trên cõi đời
này sánh được, cũng như không có bất cứ vật chất cũng như tinh thần nào thay thế
nổi.
- Mỗi chúng ta cần góp phần bảo vệ, xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc. Hãy biết
thương yêu, đùm bọc, chia sẻ cho nhau. Hãy biết nhẫn nhịn, chịu đựng, hi sinh để gia
đình luôn là tổ ấm hạnh phúc nhất.
3. Kết bài
- Ai đó đã định nghĩa: Gia đình, đó là nơi ngay cả khi nước sôi cũng reo lên niềm hạnh
phúc. Vậy chúng ta hãy bằng tình yêu và hành động của mình để cho niềm hạnh phúc
ấy luôn được reo lên trong hai tiếng thiêng liêng “gia đình”.


Đề 7: Anh/chị nghĩ như thế nào về câu nói: “Đời phải trải qua giông tố
nhưng không được cúi đầu trước giông tố” ( Trích Nhật ký Đặng
Thuỳ Trâm)
1. Mở bài
- Cuộc sống quanh ta có biết bao nhiêu là khó khăn và thử thách. Nếu hèn nhát và yếu
đuối, chắc chắn ta sẽ thất bại nhưng nếu có ý chí và nghị lực chắn chắn ta sẽ đạp bằng

sóng gió, họ thường bỏ cuộc, buông xuôi, chấp nhận thất bại. Bên cạnh đó, có nhiều
bạn trẻ sống ích kỉ, dựa dẫm vào gia thế của mình mà không tự phấn đấu vươn lên
trong cuộc sống; số khác, vì nghèo khó mà sẵn sàng làm những việc trái với đạo đức,
lương tâm.
c) Bài học nhận thức và hành động


- Câu nói trên là tiếng nói của một lớp trẻ sinh ra và lớn lên trong thời đại đầy bão táp,
sống thật đẹp và hào hùng. Câu nói thể hiện một quan niệm nhân sinh tích cực: sống
không sợ gian nan, thử thách, phải có nghị lực và bản lĩnh.
- Câu nói gợi cho bản thân nhiều suy nghĩ: trong học tập, cuộc sống bản thân phải luôn
có ý thức phấn đấu vươn lên. Bởi cuộc đời không phải con đường bằng phẳng mà đầy
chông gai, mỗi lần vấp ngã không được chán nản bi quan mà phải biết đứng dậy vươn
lên. Để có được điều này thì cần phải làm gì?
3. Kết bài
- Khi đứng trước những ngã rẽ cuộc đời, hãy suy nghĩ kĩ để đưa ra quyết định sáng
suốt. Khi đối mặt với giông tố cuộc đời, hãy vững bước chân, hãy tự nhủ với bản thân
“Đời có nhiều giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố”. Có như vậy bạn mới
có cơ hội được trải nghiệm và tận hưởng mọi vẻ đẹp của cuộc đời.

Đề 8: Nhà triết học Hi Lạp, Đê-nông đã nói với một người bẻm mép:
“Chúng ta có hai tai và một miệng để nghe nhiều hơn và nói ít
hơn”Anh (chị) hiểu thế nào về ý kiến trên. Hãy bày tỏ suy nghĩ của
mình về. vấn đề đặt ra trong ý kiến đó?
1. Mở bài
- Nghe nhiều hơn và nói ít hơn là một lời khuyên đẹp, một bài học nhẹ
nhàng mà sâu sắc, thấm thía. Nói ít, nghe nhiều, làm giỏi là thước đo giá trị
và nhân phẩm.
- Câu nói của nhà triết học Hi Lạp Đê-nông với một người bẻm mép
“Chúng ta có hai tai và một miệng để nghe nhiều hơn và nói ít hơn” là một

nghĩa tác động làm thay đổi nhận thức, quan niệm, tư tưởng của người
khác.
+ Trong trường hợp có thể chắc chắn về tác dụng của việc nói hoặc có
trách nhiệm bộc lộ ý kiến, quan điểm cá nhân thì việc nói là rất cần thiết.
Khi mục đích của việc nói chưa thật rõ ràng, chính đáng, nội dung cần nói
chưa được cân nhắc, chọn lọc sao có hiệu quả thì tốt nhất là nên cẩn
trọng. Cần căn cứ vào hoàn cảnh, đối tượng, tính chất của quan hệ để xác
định nội dung, cách thức và mức độ cần thiết của việc nói
- Tác hại của việc nói nhiều, nghe ít:
+ Khi nói quá nhiều ta sẽ không còn cơ hội để lắng nghe, hậu quả là tự
mình thu hẹp khả năng tiếp nhận thông tin và hạn chế sự giao lưu đa
chiều, sẽ dẫn đến lời nói thiếu chọn lọc, ảnh hưởng đến chất lượng và khả
năng của lời nói, sẽ làm cho người nghe mệt mỏi, chán ngán và căng
thẳng đầu óc, có hại cho các mối quan hệ của chính mình
+ Giảm cơ hội và khả năng tiếp nhận thông tin. Hạn chế tầm hiểu biết về
con người và cuộc sống xung quanh mình. Không tận dụng được một
kênh giao lưu tình cảm, tạo ảnh hưởng xấu đến các mối quan hệ, nhất là
mối quan hệ tình cảm giữa các cá nhân.
c) Bài học nhận thức và hành động
- Nói là cần thiết song nếu nói mà không làm sẽ gây mất niềm tin của
người khác và tự hạ thấp giá trị bản thân mình. Chỉ nói mà không biết lắng
nghe sẽ tự cô lập mình và khiến bản thân mình nghèo đi cả về nhận thức,
tình cảm và các cơ hội để tạo lập, củng cố những mối quan hệ giữa con
người và cuộc sống.
3. Kết bài
- Cổ nhân đã từng lưu ý: “Ngôn quá kì hành, bất khả trọng dụng” (nói nhiều
hơn làm, không dùng việc lớn được). Câu nói một lần nữa khẳng định tính
đúng đắn trong lời khuyên của Đê-nông. Dù ở thời nào, nói ít, nghe nhiều,
làm giỏi vẫn là thước đo giá trị và nhân phẩm con người.


- Khái quát: Cần coi trọng người giúp ta nhận ra sai sót, khiếm khuyết, trân trọng những
người phát hiện những điểm tốt, thế mạnh của ta và cần đề cao cảnh giác với những
kẻ tìm cách lôi kéo, mua chuộc lấy lòng vì những mục đích không rõ ràng
b) Bàn luận vấn đề
(1) Vì sao Người chê ta mà chê phải là thầy của ta?
- Dám chê người là trung thực, thẳng thắn. Chê phải lại càng quý, càng phục. Ta có lầm
lỗi, có khuyết điểm, nhược điểm mà được người khác chê, chê phải mới đáng quý.
- Chỉ có thể chê phải nếu hiểu sâu sắc và có nhận thức đúng đắn về những chuẩn mực
cần thiết. Hơn nữa những lời chê phải thường xuất phát từ thái độ thiện chí, hướng tới
những điều tốt đẹp, hoàn hảo.
- Chê phải vì người ta nhìn thấy khiếm khuyết của ta, cái mà ta không nhìn thấy, để
nhắc nhở, khuyên bảo, để mong ta tiến bộ.


à Những người như thế đáng là thầy ta, đáng được ta trân trọng, cảm phục.
(2) Vì sao Người khen ta mà khen phải là bạn ta?
- Chỉ có thể khen phải khi những điều tốt đẹp, sự cố gắng nỗ lực, điểm tiến bộ, thành
công kia là có thật.
- Chỉ có thể khen phải nếu lời khen kia xuất phát từ một thái độ đúng, trân trọng những
giá trị thực và cách đánh giá đúng xuất phát từ những tiêu chuẩn chuẩn mực.
- Những lời khen phải và khen đúng lúc sẽ có ý nghĩa động viên kịp thời và hữu hiệu.
Đó chính là động lực tinh thần thôi thúc ta cố gắng hơn, làm việc có hiệu quả hơn.
à Những người như thế chính là bạn ta.
(3) Vì sao Những kẻ vuốt ve nịnh bợ ta chính là kẻ thù của ta?
- Sự vuốt ve nịnh bợ có thể đem lại cảm giác dễ chịu, thoải mái cho con người vì nó
khiến con người lầm tưởng được quan tâm, được coi trọng, được đánh giá cao. Hơn
cả sự lầm tưởng, người được vuốt ve nịnh bợ còn dễ có những ảo tưởng về bản thân
và về mối quan hệ tốt đẹp giữa mình và người vuốt ve nịnh bợ kia.
- Nhưng thực chất, những kẻ vuốt ve, nịnh bợ là kẻ xấu. Lời nói của họ là để lấy lòng,
làm vừa lòng người ta. Loại người này có thủ thuật dùng những lời nói ngon ngọt để


- Văn hoá là hành trang không thế thiếu trong hành trình cuộc đời của mỗi người,
nhưng có được nó thì không hề đơn giản.
- Trong một bộ phim truyền hình Việt Nam mới công chiếu gần đây, có nhân vật đã
nhắc nhở người cháu của mình rằng: “Ta có thề nhặt được một gói tiền nhưng sẽ
không có ai đánh rơi một gói văn hoá cho ta nhặt”. Đây thực sự là một triết lí về cuộc
sống và cách sống mà có lẽ không chỉ người cháu là cần ghi nhớ suốt đời.
2. Thân bài
a) Giải thích
- Giải thích từ ngữ:
+ Gói tiền: lượng vật chất rất có giá trị
+ Có thể nhặt được gói tiền: Giả thiết về việc con người có thể có một lượng vật chất
giá trị mà không phải mất nhiều công sức để xây dựng hình thành, tích luỹ. Đây là việc
ít gặp song không phải là tuyệt đối không thể xẩy ra
+ Văn hoá: trình độ học vấn, vốn tri thức, kiến thức khoa học và trình độ sống biểu hiện
qua sinh hoạt và ứng xử của con người trong đời sống xã hội
+ Không ai đánh rơi gói văn hoá cho ta nhặt: cách nói hình ảnh để phủ nhận khả năng
có được gói văn hoá một cách ngẫu nhiên, tình cờ, ngoài ý thức và nỗ lực cố gắng của
con người.
- Khái quát ý nghĩa của ý kiến: Có thể tự nhiên có được một lượng vật chất song không
tự nhiên mà có văn hoá. Vì vậy, cần tự tích luỹ, hình thành và bồi đắp vốn văn hoá cho
mình
b) Bàn luận vấn đề
(1) Vì sao có thể nhặt được gói tiền?
- Vì tiền tuy quý song là vật ngoài thân, không thể đồng nhất với con người.
- Khi là vật ngoài thân người ta có thể giữ gìn, bảo quản, có thể sẽ thất lạc, mất mát.
- Có thể nhặt được gói tiền nếu ai đó bất cẩn mà đánh rơi.
(2) Vì sao không thể nhặt được gói văn hoá?
- Văn hóa là những giá trị tinh thần vô cùng quý giá, quan trọng, khẳng định vị trí, nhân
cách của mỗi cá nhân trong xã hội. Trình độ văn hóa là thước đo chính xác nhất cho sự

c) Bài học nhận thức và hành động
- Là một bài học tư tưởng đạo lí về cách sống cho con ngườì. Sự sâu sắc của bài học
là ở chỗ: Khi văn hoá không thể bỗng dưng mà có thì mỗi người cần chủ động, tích cực
trong học tập, học hỏi để bồi đắp, nâng cao vốn văn hoá cho chính mình.
- Là lời nhắc nhở có ý nghĩa với tất cả mọi người song đặc biệt cần thiết với tuổi trẻ,
cần chú ý tới việc tích luỹ vốn sống, vốn văn hoá để xây dựng tương lai. Nâng cao ý
thức học tập, tu dưỡng để hoàn thiện nhân cách, góp phần xây dựng xã hội văn minh.
3. Kết bài
Ngạn ngữ phương Đông có câu: “Những người đọc sách tuy chưa thành danh nhưng
cũng đã có một tư cách cao thượng” hay ai đó cũng nói “sự học là cây cầu bắc từ bờ
bên này mông muội sang bờ bên kia chân lí” một lần nữa đã khẳng định vai trò của sự
học – tầm quan trọng của việc tích lũy văn hóa. Mỗi người hãy tìm cách bổ sung vốn
văn hóa cho mình để trở nên “cao thượng” và sang được đến “bờ bên kia chân lí”.