Tên : TÔ THỊ PHƯƠNG
MSSV: 16250710075
Lớp: Cao học kinh tế
Đề: Vấn đề tâm đắc nhất trong lịch sử triết học
VAI TRÒ CỦA CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC ĐÔNG CỔ ĐẠI
Trong triết học Đông-Tây cổ đại, một trong những vấn đề được đề cập làm cho mỗi
chúng ta dễ nhận thấy khi học tập, nghiên cứu nó, đó là yếu tố con người được thể hiện rất sớm,
có hệ thống và khá rõ nét. Đây là một nội dung quan trọng, cần được quan tâm nghiên cứu và
đánh giá cụ thể.
I- VAI TRÒ CỦA CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG
Trong qúa trình phát triển, các quốc gia ở phương Đông đã hình thành hệ thống các quan
điểm về thế giới tương đối hoàn chỉnh, góp phần không nhỏ vào kho tàng tri thức của nhân loại.
Tuy nhiên, do đặc điếm là hướng nội nên những quan điểm về con người là những vấn đề được
đề cập nhiều hơn cả.
Vai trò của con người trong triết học phương Đông được hình thành từ rất sớm và được
thể hiện một cách có hệ thống từ thế kỷ thứ III trước công nguyên trong các học thuyết triết học.
Nội dung các quan điểm này rất đa dạng, song những vấn đề mà người phương Đông tập trung
đề cập đến là những vấn đề thuộc nguồn gốc, bẤn tính của con người, đạo làm người và mẫu
hình con người lý tưởng. Trong tính đa dạng, phong phú của các hệ tư tưởng hước hết phải nêu
đến các quan điểm của Ấn Độ và Trung Quốc mà tiêu biểu là các quan điểm của triết học phật
giáo và triết học nho giáo.
Khởi nguồn của tư tưởng triết học Trung Quốc có thể bắt đầu từ thần thoại thời tiền sử;
song, tư tưởng triết học Trung Quốc trong đó có vấn đề con người trở thành hệ thống hoàn chỉnh
thì phải đến thời Xuân Thu - Chiến Quốc, thời đại của trì trệ được giải phóng, hí thức được tôn
là thầy, trí thức được phổ cập. Phong trào “bách gia chư tử”, “bách gia tranh minh” là biểu hiện
sinh động của tư tưởng học thuật từ quyền lực nhà nước chuyển xuống thiên hạ rộng rãi. Cuối
Xuân Thu, học thuyết của các tư tưởng gia mọc lên như nấm. Trong khoẤng 103 nhà, nổi bật
lên 6 nhà: Nho gia, Mặc gia, Đạo gia, Pháp gia, Danh gia, Âm dương gia; có Ấnh hưởng lớn
nhất là Nho gia, Mặc gia và Đạo gia. Tư tưởng văn hóa thời Tiên Tần đã được xem là cội nguồn
tư tưởng triết học cổ đại Trung Quốc. Đây chính là thời kỳ hình thành khá mạnh mẽ và rực rỡ
của tư tưởng triết học về con người trong văn hóa cổ đại Trung Quốc. Sau thời kỳ này, với quan

song lại cần giao cảm, hòa họp với nó.
Nhìn chung triết học cổ đại Trung Quốc chỉ quan tâm đến “tính người”, “tâm người”, ‘Tý
người”, tức là chỉ bàn đến đến phẩm chất tinh thần, ý thức, tâm lý, tư tưởng của con người, về
cơ bẤn, các triết gia cổ đại Trung Quốc xem “tính người” như là biểu hiện của cái thiện hoặc
của cái ác, của cái tính hời hoặc của cái tính thuộc nhân tâm. Do quan niệm con người hòa đồng
với “trời” nên tính người không tách rời ‘tính trời”, “đạo hời”; tính người là cái được trời phú, bị
quy định bởi ý muốn của Thượng đế. Một số triết gia lại xem tính người có quan hệ dẫn đến sự
tác động của xã hội đối với con người. Tính người được sinh ra từ “vô” và “hữu” (đạo và đức)
nhưng xã hội đã làm cho con người, tính người hở thành rối loạn, thực giả, đúng sai, tốt xấu
không xác định được.
Do gắn triết học với vấn đề đạo đức, chính trị xem mặt xã hội của con người là trung tâm
nghiên cứu, các triết gia cổ đại Trung Quốc đã đặc biệt quan tâm đến vận mệnh con người. Quan
niệm “thiên mệnh” quyết định nhân sự con người, bất kể là ai đều phải tuân theo sự xếp đặt,
thưởng phạt của hời, là cơ sở của nhiều luận giải xã hội học về số phận con người và thực trạng
xã hội.
Nhìn chung các triết gia cổ đại Trung Quốc vẫn chua lý giải đuợc bẤn chất xã hội của
con nguời, cũng nhu chua tìm ra đuợc phuơng thức hữu hiệu để giải phóng con nguời. Những
quan niệm về con nguời đã nói ở trên, hoặc vẫn chua thoát khỏi chủ nghĩa duy tâm thần bí; hoặc
chỉ mới dừng lại ở cảm quan duy vật thô sơ, siêu hình. Có thể nói, về cơ bẤn các quan niệm về
con nguời, đặc biệt là về số vận của con nguời, vẫn chua đuợc xem xét trên nền tẤng các điều


kiện kinh tế - xã hội mà chỉ đuợc nhìn từ góc độ chính trị - đạo đức thuần túy. Chính điều này đã
làm cho các nhà triết học cổ đại Trung Quốc đã không thấy đuợc những vấn đề cơ bẤn của bẤn
chất nguời, tính chất nguời và sự phát triển của con nguời.
Nói đến con nguời và quan hệ xã hội của con nguời, triết học cổ đại Trung Quốc lấy đạo
đức-luân lý làm nội dung chủ yếu của luận thuyết. Lý thuyết “đạo đức chỉ thượng”, “đức trị”,
quan điểm “thân thân” và chữ “hiếu” là hạt nhân của giá trị đạo đức nho giáo.
Trong triết học phuơng Đông, với sự chi phối bởi thế giới quan duy tâm hoặc duy vật
chất phác, biểu hiện trong tu tuởng Nho giáo, Lão giáo, quan niệm về bẤn chất con nguời cũng

giai cấp phong kiến và chế độ phong kiến, đồng thời tạo ra động lực làm triết học phát triển.


Triết học Ấn Độ cổ đại có từ rất sớm, với nhiều hệ thống trường phái triết học khác nhau
đã thể hiện những tư tưởng triết học khác nhau về con người. Trong triết học Ấn Độ đã nhấn
mạnh đến vai trò của con người trong thế giới.
Triết học Ấn Độ quan tâm đến nhiều vấn đề, nhưng chủ yếu là vấn đề con người, bởi vậy
nó là triết lý nhân sinh. Điểm đặc biệt trong triết học Ãn Độ là nó phân con người thành những
yếu tố cấu thành, trong đó cái tâm có ý nghĩa quyết định, từ đó hướng chủ yếu của nó là đi
nghiên cứu, phân tích cái tâm con người. Điều đó quy định tính chất duy tâm, hướng nội trong
triết học Ấn Độ. Triết học Ấn Độ cho rằng muốn hiểu thế giới trước hết phải hiểu mình đã, và
khi đã hiểu mình thì hiểu tất cả vì bẤn thể vũ trụ có trong mỗi con người.
Sự hình thành, phát triển các tư tưởng triết học về con người của Ấn Độ cổ đại gắn liền
với quan niệm tôn giáo và mang đậm tính chất tôn giáo. Điều này khiến cho quan niệm triết học
về con người không tránh khỏi duy tâm, thần bí. Có những quan niệm đạt đến mức độ duy vật
chủ nghĩa (như quan niệm của
Lokayata) có tính biện chứng sâu sắc. Nhưng nhìn chung, do điều kiện lịch sử cụ thể và do sự
chi phối mạnh mẽ của tôn giáo, các tư tưởng về con người đều không tránh khỏi chủ nghĩa duy
tâm, thần bí, đặc biệt là khi đi đến tận cùng quan niệm về bẤn chất đời sống tâm linh và con
đường giải thoát.
Việc lý giải bẤn chất đời sống tâm linh và con đường giải thoát con người khỏi “bể khổ”
trở thành nội dung chính yếu trong toàn bộ hệ thống quan niệm về con người của tất cả các
hường phái triết học cổ. Một mặt việc tập trung chủ yếu các vấn đề này làm cho các quan niệm
triết học trở lên sâu sắc; mặt khác, nó làm cho các quan niệm nghiêng nhiều hơn về phương diện
nhân sinh và thế hiện ý nghĩa nhân văn cao cả.
Đối với các nhà triết học Ấn Độ cổ đại, mọi nguyên lý triết học đều tập trung vào việc
tìm con đường “giải thoát” con người khỏi sự ràng buộc của đời sống thế tục vật chất. Mục đích
“giải thoát” khiến tất cả các triết học đều coi trọng và đều đặt lên hàng đầu việc giải quyết vấn
đề con người. Thông qua những tư tưởng về con người, hàng loạt những vấn đề nhân sinh được
đặt ra: Đạo đức, tâm lý, chính trị, xã hội.