1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, một trong những
vấn đề được Hồ Chí Minh quan tâm trong lý luận cách mạng vô sản của chủ
nghĩa Mác - Lênin là vấn đề nông dân, nông nghiệp, nông thôn. Theo Người,
khi xem xét vấn đề nông dân phải kết hợp chặt chẽ vấn đề chính trị với gốc rễ
của nó là vấn đề kinh tế nông nghiệp. Trong thời gian học tập ở Liên Xô, Hồ
Chí Minh đã nghiên cứu vấn đề ruộng đất ở Châu Á và đặc biệt chú ý luận điểm
của C.Mác: Việc không có chế độ tư hữu ruộng đất quả thật là chiếc chìa khóa để
hiểu toàn bộ phương Đông. Trong giai đoạn giành chính quyền, vấn đề "độc lập
dân tộc" và "người cày có ruộng" được Hồ Chí Minh quan tâm hàng đầu. Trong
tác phẩm "Đường cách mệnh" (1927), Người viết: "Đảng Cộng sản cầm quyền,
tổ chức ra Chính phủ công, nông, binh, phát đất cho dân cày - ra sức tổ chức
kinh tế mới" [53, tr. 280]. Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà trong tác phẩm này
Hồ Chí Minh đã dành một chương bàn về hợp tác xã (HTX), với rất nhiều nội
dung về lịch sử, mục đích, lý luận, loại hình HTX và cách tổ chức HTX. Theo
Người, tục ngữ An Nam có những câu đầy tính minh triết về HTX như: "Nhóm
lại thành giàu, chia nhau thành khó" và "Một cây làm chẳng nên non, Nhiều cây
chụm lại thành hòn núi cao" [53, tr. 314]. Người cũng viết: HTX do mọi
người tự nguyện liên kết tập hợp lại với nhau để nâng cao hiệu quả sản xuất,
chống lại đói nghèo, chống lại bóc lột, áp bức, đáp ứng nhu cầu về vật chất và
tinh thần của từng người và của tất cả mọi người.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX được trình bày một cách hệ thống, trong
những bài viết, bài phát biểu, nói chuyện của Người, từ lịch sử hình thành,
mục đích, loại hình cho đến cách thức tổ chức hoạt động của HTX. Người đã
chỉ ra, HTX là con đường dễ tiếp thu nhất phù hợp với hàng triệu đồng bào ta





3

An Giang là một tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long - vựa
lúa của cả nước, có tiềm lực kinh tế nông nghiệp là chủ yếu. Vì vậy, việc
nghiên cứu kinh tế hợp tác trong nông nghiệp ở An Giang là cấp thiết trong
giai đoạn hiện nay.
Từ yêu cầu lý luận và thực tiễn đó, tôi chọn đề tài: "Tư tưởng Hồ Chí
Minh về hợp tác xã và vận dụng vào phát triển kinh tế hợp tác trong nông
nghiệp ở An Giang hiện nay" làm chủ đề luận văn của mình, hy vọng góp
một phần nhỏ nhằm hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX và sự vận
dụng sáng tạo tư tưởng của Người về hợp tác trong nông nghiệp ở An Giang
hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trước năm 1986, đã xuất hiện hàng loạt tác phẩm có quy mô về xây
dựng, tổ chức HTX, nhưng quan niệm về HTX không thoát ra khỏi tư duy cũ,
vì nền kinh tế của Việt Nam lúc này là tập trung, quan liêu, bao cấp.
Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, vấn đề nông dân, nông
nghiệp và phát triển nông thôn nói chung cũng như vấn đề HTX nói riêng có
ý nghĩa vô cùng to lớn. Vì thế, vấn đề này đã và đang nhận được sự quan tâm
của nhiều nhà khoa học với nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau. Do vậy, có
nhiều công trình, sách báo và bài viết tiêu biểu như:
TS. Phạm Thị Cần (2000): Kinh tế hợp tác trong quá trình phát triển
nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa ở nước ta, Đề tài nghiên cứu khoa học
cấp bộ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
TS. Phạm Ngọc Anh (2002): Tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh, Đề tài
nghiên cứu khoa học cấp bộ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Tiến sĩ Đặng Văn Lợi (2002): Thực hiện đường lối kinh tế nông
nghiệp, phát triển nông thôn của Đảng ở đồng bằng sông Cửu Long trong



5

Minh về HTX, đồng thời, Hội thảo cũng đã trao đổi, thảo luận về tình hình
HTX hiện nay, đưa ra những định hướng, những giải pháp phát triển HTX
trong giai đoạn mới, với bối cảnh phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa (XHCN) và hội nhập kinh tế quốc tế.
Song, vấn đề vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào phát triển hợp
tác trong nông nghiệp ở một địa phương cụ thể thì chưa có, đặc biệt ở
tỉnh An Giang. Cho nên thông qua luận văn, tác giả mong muốn góp
phần nhỏ nhằm thúc đẩy việc phát triển kinh tế hợp tác trong nông
nghiệp ở An Giang hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
* Mục đích
- Nghiên cứu những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về HTX,chỉ
rõ giá trị lý luận, thực tiễn của các quan điểm này đối với phát triển kinh tế
hợp tác ở Việt Nam.
- Tìm hiểu kinh tế hợp tác trong nông nghiệp ở An Giang từ 1996 đến
nay, từ đó, góp phần đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác
trong nông nghiệp ở An Giang hiện nay.
* Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích nói trên, luận văn phải thực hiện những nhiệm
vụ sau:
- Tìm hiểu cơ sở, quá trình hình thành và phát triển cũng như những
nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX.
- Tìm hiểu đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng bộ An
Giang về vấn đề này.
- Tìm hiểu những hoạt động chủ yếu của kinh tế hợp tác trong nông
nghiệp ở An Giang từ 1996 đến nay; những nguyên nhân tích cực cũng như

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
- Góp phần hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX.
- Góp phần đưa chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà
nước vào đời sống - luận văn nhấn mạnh chủ trương, chính sách về phát triển
kinh tế hợp tác trong nông nghiệp.
- Qua luận văn, tác giả kiến nghị những giải pháp với hy vọng nhằm
góp phần thúc đẩy mạnh hơn nữa thực tiễn sản xuất trong nông nghiệp theo
hướng kinh tế hợp tác, đặc biệt, góp phần nhằm phục vụ cho việc phát triển
kinh tế hợp tác trong nông nghiệp ở An Giang giai đoạn hiện nay.
- Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập và
nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế HTX.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung của luận văn gồm 2 chương, 5 tiết.


8

Chương 1
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỢP TÁC XÃ

1.1. CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG
HỒ CHI MINH VỀ HỢP TÁC XÃ

1.1.1. Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn
Trong di sản lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, vấn đề về HTX có vai
trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Mặc dù, so với các vấn đề khác, vấn đề nông
nghiệp, nông thôn và nông dân ít được các nhà kinh điển đi sâu nghiên cứu.
Nhưng khi bàn về quá trình đưa nông nghiệp, nông dân lên CNXH, các ông đều
nhấn mạnh vai trò quan trọng của kinh tế hợp tác, coi đó là hình thức thích hợp để

quan niệm: "Khi nhân dân đã vào hợp tác xã tới một mức đông nhất thì chủ
nghĩa xã hội - cái chủ nghĩa xã hội mà trước đây những người tin chắc một
cách có lý vào tính tất yếu của đấu tranh giai cấp, đấu tranh giành chính
quyền v.v… đã chế nhạo rất đúng, đã chê cười khinh miệt - tự nó sẽ được
thực hiện" [40, tr. 421] và "nếu không kể những tô nhượng …, thì thường
trong hoàn cảnh nước ta, chế độ hợp tác xã hoàn toàn đồng nhất với chủ nghĩa
xã hội" [40, tr. 427] hoặc "nếu chúng ta tổ chức được toàn thể nông dân vào hợp
tác xã thì chúng ta đứng vững hai chân trên miếng đất xã hội chủ nghĩa, nhưng
điều kiện đó bao hàm trình độ văn hóa nhất định của nông dân" [40, tr. 428]
và "khi các tư liệu sản xuất đã thuộc về chủ nghĩa hội, khi giai cấp vô sản với
tư cách là giai cấp, đã thắng giai cấp tư sản, thì chế độ xã hội đó cùng những
xã viên hợp tác xã văn minh là chế độ xã hội chủ nghĩa" [40, tr. 425].
Bàn về bản chất của mô hình hợp tác trong những chế độ xã hội khác
nhau, V.I.Lênin cho rằng: "Trong một nước tư bản chủ nghĩa, hợp tác xã là
những tổ chức tư bản tập thể" [40, tr. 426] thì dưới chế độ XHCN, chế độ
HTX là "chủ nghĩa tư bản nhà nước hoặc ít ra cũng cần phải viện đến một cái
gần giống như chủ nghĩa tư bản nhà nước". Chế độ đó phải đa dạng về hình


10

thức, phong phú về nội dung trong quá trình xây dựng đi từ thấp đến cao và phải
căn cứ vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học- kỹ thuật và trình
độ tổ chức quản lý, căn cứ vào đặc điểm của nền kinh tế, tâm lý người dân. Đặc
biệt, để phát triển vững chắc loại hình tổ chức kinh tế này rất cần vai trò của nhà
nước; nhà nước cần phải xác định những cơ chế, chính sách, thể thức khuyến
khích, giúp đỡ để HTX hoạt động có hiệu quả và đào tạo những xã viên HTX
văn minh; với tư cách là "bà đỡ", nhà nước "phải cho chế độ hợp tác xã hưởng
một số những đặc quyền kinh tế, tài chính, ngân hàng; sự ủng hộ mà nhà nước
xã hội chủ nghĩa của chúng ta mang lại cho nguyên tắc tổ chức mới của dân cư

3. Lý luận
4. Mấy cách HTX
5. HTX tiền bạc
6. HTX mua
7. HTX bán
8. HTX sinh sản
9. Nhà buôn lấy lời
10. Cách tổ chức.
Với những nội dung cụ thể về HTX được thể hiện trong Đường cách
mệnh, Hồ Chí Minh đã cho thấy những hiểu biết sâu sắc của Người về lịch sử
ra đời của mô hình HTX. Đồng thời, qua cách luận giải, phân tích rất ngắn
gọn, Hồ Chí Minh đã nêu bật tính thời sự và khoa học, tính cần thiết và những
luận điểm rất rõ ràng về chức năng, vai trò của từng loại hình HTX.
Như vậy, qua việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX ta thấy
tư tưởng về HTX của Người được hình thành cùng với quá trình khảo sát thực
tiễn ở các quốc gia khác nhau để tìm đường cứu nước, cứu dân. Bởi vậy,
Người rất tâm đắc với những người lao động ở Anh, xác định mục đích khi
lập HTX: "Cốt làm cho những người vô sản giai cấp hóa ra anh em. Anh em


13

thì làm giùm nhau, nhờ lẫn nhau. Bỏ hết thói cạnh tranh. Làm sao cho ai trồng
cây được thì ăn trái, ai muốn ăn trái thì giùm vào trồng cây" [53, tr. 314].
HTX là bước phát triển tất yếu của nền kinh tế có lực lượng sản xuất
phát triển. HTX xuất hiện đầu tiên ở nước Anh năm 1761, những người thợ
dệt vải rủ nhau lập ra một cái hội "làm vải cho tốt và bán giá trung bình trong
làng xóm". Hồ Chí Minh còn chỉ ra, ở Nga, Pháp, Đan Mạch có các HTX
(nông dân HTX), Đức (ngân hàng hợp tác) và ở Nhật có một hội khi mới lập
ra chỉ có 1.840 đồng vốn, cách 8 năm đã có 370.000 đồng.

Như vậy, đối với Bác, kinh tế HTX không phải là mục đích tự thân, mà chỉ là
phương tiện để thúc đẩy kinh tế phát triển. Bác chú trọng đến lợi ích của
người nông dân, tổ chức kinh tế hợp tác, phải có lãi thì mới nên làm và phải
tính toán cẩn thận "cái gì ra, cái gì vào, việc gì phải làm ngay, việc gì chờ,
hoãn …". Trong bài phát biểu tại Hội nghị tổng kết phong trào hợp tác hóa
nông nghiệp tháng 9/1959, Bác nêu:
Chúng ta tổ chức hợp tác xã trước hết là nhằm mục đích
nâng cao đời sống của nông dân. Muốn nâng cao đời sống thì phải
tổ chức cho tốt, phải tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm. Muốn
vậy phải làm đúng đường lối, chính sách của Trung ương. Phải tổ
chức tốt các tổ đổi công, thường xuyên có bình công, chấm điểm,
rồi từ đó đưa lên hợp tác xã [58, tr. 502].
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phải phát triển HTX một cách thật chắc
chắn, không nên chạy theo số lượng. Bởi vì, "nông dân cần trông thấy lợi ích
thiết thực, lợi ích gần và lợi ích xa, lợi ích riêng và lợi ích chung, lợi ích bộ phận
và lợi ích toàn quốc; cho nên việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì
có hại đến dân phải hết sức tránh. Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân
mới yêu ta, kính ta" [54, tr. 56-57]. Vì vậy, muốn củng cố và phát triển HTX
tốt, phải chú ý đến việc sản xuất, làm sao cho HTX nói chung và xã viên nói
riêng, không những tăng thu nhập về thóc lúa mà còn tăng thu nhập về nhiều
mặt sản xuất khác. Phải cần kiệm xây dựng HTX, tránh ăn tiêu, lãng phí.


16
Thực ra, những vấn đề lý luận về HTX, kinh tế HTX là những vấn đề
dễ hiểu, không quá phức tạp và đều bắt nguồn từ thực tế cuộc sống. Một xã
hội muốn tồn tại phải có sản xuất, phải hoạt động kinh tế và đều là một quá
trình phân công và hợp tác lao động hoặc là tự phát hoặc là tự giác. Bản thân
thị trường là một hệ thống sản xuất và trao đổi, lúc đầu mang tính tự phát và
tiến dần tới tự giác, khi có sự tổ chức và điều chỉnh của các chủ thể kinh

thực tiễn, cũng là quá trình nhận thức có cơ sở lý luận về HTX ngày càng tự
giác hơn.
Như vậy, HTX là thành quả của nền văn minh nhân loại, được khởi
nguồn từ mong muốn, ước mơ về một xã hội dân chủ, công bằng, một cuộc
sống tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người, đặc biệt là những người dân lao động,
những người nghèo, người yếu bị chèn ép trong xã hội. Phong trào HTX với
những nguyên tắc tự nguyện, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công
bằng và đoàn kết, những giá trị đầy tính nhân văn như trung thực, cởi mở,
trách nhiệm với xã hội và quan tâm đến mọi người, đến cộng đồng, đã phát
triển, lan rộng trên toàn thế giới như một công cụ hữu hiệu để người dân thực
hiện mong muốn và ước mơ đó. Đúng như V.I. Lênin đã từng nói: HTX chính
là một CNXH thu nhỏ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đưa những tư tưởng về HTX vào
Việt Nam. Người đã kế thừa những tư tưởng về HTX của các nước trên thế
giới và phát triển một cách sáng tạo trong điều kiện cụ thể của đất nước. Theo
Người, trong quá trình xây dựng HTX từ thấp đến cao, tuyệt đối không được
ép buộc mà phải giáo dục, thuyết phục, giúp đỡ lẫn nhau. Điều này Người
thường xuyên nhắc nhở và căn dặn. Vì vậy, Người đã từng nhấn mạnh: Dân
chủ là cái "chìa khóa vạn năng" để giải quyết mọi khó khăn. Đối với vấn đề
xây dựng và phát triển HTX, nội dung dân chủ, theo quan điểm của Người,
trước hết là xã viên phát huy vai trò làm chủ của mình, đồng thời HTX cũng
phải tạo điều kiện đảm bảo sự làm chủ HTX bằng mọi cách. Nội dung làm
chủ, theo tư tưởng của Người, sau này đã được Đảng ta nêu cụ thể là: dân
biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra.


18

Cùng với việc phát huy vai trò làm chủ tập thể của xã viên, cần coi
trọng xây dựng Ban quản trị HTX vững mạnh. Bởi vì, theo Người Ban quản

Đảng muốn lãnh đạo nhân dân làm cách mạng XHCN thì: "Tất cả đường lối,
phương châm, chính sách … của Đảng đều nhằm nâng cao đời sống của nhân
dân nói chung, của nông dân nói riêng. Nếu đạt mục đích đó, thì nhất định
phải củng cố và phát triển hợp tác xã cho thật tốt, phải nâng cao không ngừng
thu nhập của xã viên" [59, tr. 380].
Từ thực tiễn lịch sử, Hồ Chí Minh cho biết nông thôn phải trải qua hai
cuộc cách mạng:
- Thứ nhất là cải cách ruộng đất.
- Thứ hai là từ chỗ thực hiện tổ đổi công, HTX, nông trường tập thể,
đến chỗ xã hội hóa nông nghiệp.
Năm 1954, miền Bắc được giải phóng, nhân dân ta ra sức khôi phục,
phát triển kinh tế, văn hóa, trong đó khôi phục kinh tế nông nghiệp là trọng
tâm. Để làm tốt những nhiệm vụ này, Người cùng Đảng ta lãnh đạo phong
trào xây dựng tổ đổi công và HTX, thể hiện sự quán triệt sâu sắc và vận dụng
phát triển sáng tạo tư tưởng của C.Mác, Ph.Ănghen và V.I.Lênin về HTX vào
điều kiện cụ thể của Việt Nam. Hồ Chí Minh đã hiện thực hóa và hoàn thiện
lý luận đó ở một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH bỏ qua chế
độ tư bản chủ nghĩa.
Vấn đề nông nghiệp, nông thôn chiếm một vị trí hết sức nổi bật và phong
phú trong nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh. Cơ sở khoa học của HTX nông
nghiệp được Người đề cập ở góc độ lý luận và thực tiễn. Đây là sự phát hiện độc
đáo và là bước phát triển, cống hiến về mặt lý luận của Hồ Chí Minh về chế độ
HTX, trên cơ sở kế thừa, soi sáng bởi các quan điểm mácxít. Chế độ HTX ở
Việt Nam chưa hề có tiền lệ trong lịch sử. Để xây dựng nó, Hồ Chí Minh cùng
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nhân dân vừa phải tìm tòi, vừa phải thực thi.
Bằng sự khảo nghiệm thực tiễn của các nước và sự vận dụng sáng tạo
vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, tư duy về HTX của Hồ Chí Minh khá cụ


20



23
và dần hoàn thiện, trong đó, Người đặc biệt chú trọng đến loại hình HTX
nông nghiệp.
Mặc dù những lợi ích thiết thực của việc thành lập các HTX đã được
Hồ Chí Minh nêu ra và kêu gọi nhân dân thực hiện, nhưng dường như việc chỉ
đạo của chính quyền các cấp, các địa phương chưa thực sự quan tâm nên
không mấy kết quả. Ngày 19/06/1946, Người lại viết bài: Tại sao HTX chưa
thấy xuất hiện ở thôn quê? (đăng trên báo Cứu Quốc). Qua bài viết, Hồ Chí
Minh chỉ ra hai nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc tổ chức chưa thành công
cuộc vận động thành lập HTX: "1: những tri thức phổ biến chưa được phổ cập
ở thôn quê, 2: Thiếu cán bộ hoạt động" [54, tr. 259-260].
Theo Người, muốn vận động thành lập HTX, công tác tuyên truyền
phải được coi trọng hàng đầu, tất nhiên để làm được điều đó, phải coi trọng
đội ngũ cán bộ có năng lực. Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giác ngộ,
vận động, để nhân dân hiểu được lợi ích khi vào HTX, từ đó tự nguyện tham
gia HTX, phải coi đó là một nguyên tắc không được vi phạm. Bài học mà
chúng ta rút ra từ thất bại của phong trào HTX, ở một số địa phương sau này,
chính là việc không tôn trọng nguyên tắc tự nguyện mà Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã dạy.
Cũng qua bài viết này, chúng ta thấy Hồ Chí Minh căn dặn phải đặc
biệt coi trọng vấn đề lợi ích của nhân dân khi tham gia HTX. Người nêu ví
dụ: "Có một vài nơi mở HTX tiêu dùng; nhưng trong lúc này thì giá thành lên
xuống không chừng, nên buôn bán thua lỗ rồi sinh chán, không chịu tiến hành
công việc đến nơi đến chốn" [54, tr. 259]. Rõ ràng nếu vào HTX, mà người
dân không được hưởng lợi ích gì, thì trước sau cũng thất bại, tan vỡ.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, mặc dù bận trăm
công, nghìn việc, Hồ Chí Minh vẫn luôn suy nghĩ về vấn đề tổ chức HTX.
Người cho rằng, nếu làm tốt được cuộc vận động đưa nhân dân vào HTX, làm

- Có khuyết điểm thì sửa chữa ngay, không nên chán nản và
không nên đợi khai hội mới phê bình sửa chữa [57, tr. 78].


25

Về các nguyên tắc xây dựng HTX, ngoài nguyên tắc tự nguyện, nguyên
tắc cộng đồng lợi ích, thì vấn đề quản lý, điều hành HTX, thực hiện nguyên
tắc lắng nghe ý kiến của xã viên là rất quan trọng. Hồ Chí Minh cũng đã nhiều
lần chỉ rõ là phải tiến hành thực tế, vận động nhân dân, thăm dò, lắng nghe ý
kiến nhân dân để tiến hành cho đúng, cho hợp. Quy mô phải đi từ thấp tới
cao, phải làm thí điểm trước, sau đó đánh giá rút kinh nghiệm để làm rõ hơn.
Dù phải đảm đương, giải quyết nhiều vấn đề quan trọng của đất nước, Người
vẫn giành thời gian để trực tiếp xem xét và góp ý, sửa chữa cho cuốn Điều lệ
HTX nông nghiệp trước khi ban hành chính thức.
Dưới sự chỉ đạo sát thực, cụ thể của Chủ tịch Hồ Chí Minh, việc tiến
hành thực hiện đổi công, HTX trên phạm vi miền Bắc có thể nói đã giành
thắng lợi cơ bản. Hàng triệu nông dân đã vào làm ăn trong các HTX, đời sống
được cải thiện rõ rệt. Nhờ có HTX, chúng ta đã huy động được lực lượng lao
động tham gia xây dựng hàng ngàn công trình thủy lợi lớn, nhỏ, tạo điều kiện
cho sản xuất phát triển. Đồng thời, qua phong trào, "mầm mống" tư tưởng và
phương thức sản xuất XHCN được hình thành ở nông thôn Việt Nam. Lịch sử
đã ghi nhận, là nhờ đó mà có được nguồn nhân lực, vật lực tập trung cho hai
cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi cuối cùng. Có thể khẳng định rằng, HTX
(kiểu cũ) đã hoàn thành sứ mạng lịch sử một cách vẻ vang.
Trong tác phẩm Thường thức chính trị, viết năm 1953, Chủ tịch Hồ
Chí Minh khẳng định, sự tất yếu của nhiều thành phần kinh tế trong thời kỳ quá
độ, trong đó HTX có vai trò không nhỏ, bởi vì, đây là hình thức HTX trên cơ sở
tự nguyện cùng có lợi và quản lý dân chủ, Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu về tư
liệu sản xuất cho họ. Về hình thức tổ chức loại hình này sẽ phát triển từ thấp đến