}>~

~

0
0

t-,)

6

(1

~

......

~

r-

-=-=

f:)

-c:
:z::.

:c
C)



~

~>~

:c

c:-)

ts Z
IC»

(")

·0

;::r-

(')

O"Q

~

;:::s

, I:::

""'!


, c

::r:
}>,

z

.....

0,

....,

c,

0

;::.--


Q'

c;

-I

:::0

.

' ".,
.,'


Chu bien

BS. HoANG HAl YEN
Tham gia bien soan
BS. HoANG HAl YEN
BS.

vO DUY CHINH

Sach kh6ng ban. C¢ng dong Chau Au tal trc kinh phi in cucn sach nay.
N¢i dung cua cuon sach thuoc ve trach nhiern cua 3 -((Llong cao dJng
trung h9C ky thu~Uy te' trung LIang (Truong Cao d~ng Ky thuat Y te I - Hal
Duong; Truong Trung hoc Ky thuat Y te II - Da Nang; Khoa Dieu duong Ky
thuat Y hoc, Truong Dai hoc Y DU

HIEU TRUONG
TRUONG CAO DANG KY THUAT Y TE 1 - SQ Y TE
.-

..

a~A/
TS.

va Dinh

Chinh

3

/


Ml)C Ll)C

1.

Cac khai niern ve tan t?t. Phan loai tan t?t va each phong ngua

7

2.

Cac thuorig


36

58

'I'ricu churig h9C bC)may ho hap

68

LUQng gia chuc nang h6 hap va c.ac ky thuat

77

*

., V?t 1y tri lieu trong benh ho hap

fl. V?t Iy tri lieu viern mang ph6i mu

84

12. Vat 1y tri 1i~u ap xe ph6i

88

13. V?t 1y tri li~u viem phe quan m(;tn tinh

93

14. Tri~u chung b~nh tim mq.ch

huong tu6i gia.

Sue khoe la cua rieng moi ca th~, nhurig dong thci cimg la mot tai san
quy gia cua cong dong xa hQi.
Vi v~y bao v¢ sue khoe la quyen lei va nghia vu cao: ca cua nguoi dan
va Nga nh Y te cung nhli toan xa hQi.
2. Cae yeu to trong h~ thong eham soe sue khoe.

- Bao v~ va nang cao suc khoe cho m9i ng'Lidi
Phong ngua b¢nh t~t va tai n?n.
- Dieu tri sam, dung b~nh.
- Ph1,lchoi ch(tc nang cho nglidi tan t~t.
3. Cae dieu ki~n d~ bao dam sue khoe

- Bao dam dinh dUdng, d~c bi¢t cho ba m~ va tre em.
Cung cap n'Ltdcdu va tot.
- C6 moi trudng song tv nhien tot an toan xa hQi,tinh thliong va nhan h~u.
- Phuong ti¢n song va lao d9ng dU
Tinh trang nguoi benh do khiern kh uyet, giam kha nang can trd ngudi
d6 thvc hi~n vai tro eua minh d~ t6n t?i trong cQng d6ng ma phai phl).
th uQc m(>t phcln ho~c hoan toan VaGngudi khac d~ c6 th~ t6n t?i, trong hlc
cac ngudi khac cling tu6i, giGi, hoan canh thvc hi~n duc;1c.
C6 th~ n6i b~nh la do cac b~nh nguyen anh hUdng trvc tiep den cd th~
ngudi b~nh, con tan t$.t la vai tro cua ngudi bi b~nh anh hUdng den khong
chi ban than ngudi d6 ma ea xa hQi. Vi v$.y cach giai quyet b~nh va t$.t c6
khac nhau.
D~ phong ngua giam chuc nang khoi trd thanh fan t?t g9i la phong
. ngua tan t$.t bUGCII, bao g6m cac bi~n phap phong ng4a bUGCI, II.
III. TiNH HiNH TAN T~T

1. Phan lo~i tim t~t
Chia tan t$.t ra 3 nh6m:
,

.'

1.1. Tan t~t do rai/o?n

tam tha'n, ke' ca tre em ch~m phatOtrien trf tu~

1.2. Tan t~t the' chat bao gam

a. Tan t¢t do b~nh cd quan u¢n a9ng:
- Li~t cung do t6n thudng nao.


- Bai liet do t6ri thuong sung truce tuy song.
- Cac roi loan ve co.

. t~ hoc
. tan tat.
2.1. Nguyen nhan

tim t?t

- Do b$nh, tu6i ca~, tai n:;tn, bflm sinh.
- Ban than tan t~t t:;to ra tan t~t.
10


- Thai dQ sai cua xii hoi doi xi't thieu cong bang gay ra tan t?t hoac lam
cho tan t?t tram .trong hon. Xii hQi cang it chu y den nhu cau, kha
nang 'cua nguci tan t?t cang tao ra nhieu tan t?t hen.
Nen. y h9C phat tti~n cham, cham soc sue khoe ban d~u chua tot;nhieu nguoi benh mang nhieu di chung thuong t?t thu cap do dieu
t.ri khong d:iy du, kh6ng kip thoi, Y h9C tien tien cling co.th~ gay nen
tan t?t nhieu vi nhieu benh nhan nang duoc cuu song rna truce day
khong lam ducc.
Nganh Phuc h6i chuc nang yeu kern la m9t nguyen nhan gay ra nhieu
tan tat.
2:2. Djch ttf hoc tim t~t

Theo u'~c tinh T6 chuc Y te The gidi 10% nhan loai bi khuyet tat.
Rieng cac nude khu vue Tay Thai Binh Du'dng co 100 tri~u ngu'di bi tan t~t,
75% trong so h9 ch u'a du'
v9ng, nhu c:iu nhu' nhung thanh vien khac trong cQng d6ng.
11


4. Phong ngCta tim t~t

Phorig ngua tan tat la nhiern vu quan
xa hoi, dac biet la can b9 y teo Phong ngua
dong vien moi thanh vien trong cong dong
bao g6m cac buoc phorig ngua tan tt).t I, II
chu y:

trong cua m6i thanh vien trong
tan t~t la dung moi bien phap,
giarn toi thi~u ty l~ tan tat. N6
va III. Nhirng dieu can dac biet

- Bao . dam dinh dudng cho ba me
va tre em.
....-.'-----_._._
- Ve sinh tinh khiet m6i truong.
- Dam bao cham s6e _yJ~ bg_Ild4u,.
- Pha t tri~n rong kh~R ml?-ngluoi phuc h6i chile nang tu dia phuorig tdi
-------___.:___:;,~-----'~~-----.-.---------.---------.t~
-~
- Kinh nghiern eho thay vung dan cu nao cang ngheo, v~ sinh kern,
cham s6c y te yeu thi tan t~t cang tang va tram trong.
Phorig ngua tan t~t la m9t c6ng vi~e doi hoi thay d6i each nhin nh?n
ve kha nang phong ngua tan t~t gia dinh, lang xii den d.c cd quan trung
tidng.

Tranh bao luc, sir dung ruou, vii khi bua bai.
4.5. Phong tim t~t do phong
Corig d6ng khong E?Qva chap nhan nguoi bi phong vi co ~~y ho mdi
duoc phat hien sam, dieu tri kip thoi d~ ho kh6ng lay Ian va khong cui cut
4.6.

f)1J'

phong tim t?t do mil

- Bao dam du vitamin A, phong kho mat, dieu trj sam benh nhan co
kho khan ve, nhin hie chap toi. Nen an cac loai rau xanh sAm mau,
qua co mau.qua co mau vang vi giau vitamin A.
- Phong tan t~t do cac sang chan mat nhu dut day dan, day cao su,
phao, vat nhon, thee ban VaG mat.
- Gill mat sach.
4.7. fJe' phong tim t?t do cac cheft d9C trong kh6ng kh], thLic an, an toen
ttusc pntim, nU'O'cuong, noi lam vi~c
4.8. Mr;>t sO' thuoc dgc khi sti'dlJhg
Dung ,streptomycin

phai rat th?n tn;mg

cho tre nho co th~ gay diec.

- Khi m~ co thai ne'u sli d1,lng thuoc kh6ng th$.n trQng co th~ gay diec
hoi[t
xUdng bi thudng hay hti hong. Sv h?n che cli. d9ng cua khop xudng chan
doan dUQc bAng cach chung ta thi't chuy~n d9ng cua n6. Ho?c gia se c6 s'lJ
'.

?

15


de khang lam cho no kh6ng con co th~ cli dong' rna kh6ng dau don su co rut

hai nhat la su co rut cua khop xuong h6ng, goi va xucng vai. Su co rut d
hong va dau goi thucng xay ra khi benh nhan ng6i cung tren mot cai ghe
hoac narn cong tren giuorig lau. ,hR~S S6)~(lI1,g>
,b9t J/'~X1!~he'I.G~";Ie ..: v
dorig) hoa c kh6ng muon tap so bi dau hay vi hroi bierig. Su co rut cling xay
ra khi mot nglidi berih yeu duoc d~ narn d the kh6ng dung qua .lau tren
g iuorig hay tr en ghe, St,t co rut cling se xay ra doi voi b~nh nhan co chung
b~p thtt bi co gi~t keo dai (cli d9ng kh6ng tt;l y) glln khop xUdng. Khi co t6n "
th lidng th cln kinh trung lidng.
3. Loang XLtdng

-

B~nh loang xu'dng nghla la xu'dng mem yeu va co nhieu 16hdn sau khi
-.
.-~


~

Hoai tli xay ra tai ch6 u ngoi nay khi benh nhan ng6i m9t thoi gian
qua lau.
4.4. XU'ong got chan

Hoai tli xay ra tai ch5 nay khi benh nhan nam ngua mot thoi gian
qua lau,
4.5. xu'Cmg mat ce
Hoai tli xa; ra tai ch6 nay khi benh nhan ~&m nghicng mot thoi gian
qua lau.
Nhung bat cu d noi nao, ch6 da Id cling tien tri~n mot 'each d?c biet,
Truce nhat, da co mau do va co th~ phong len. Dlln dan ch6 nay s~m mau
r6i trd thanh den va cung. Sau vai tuan, ·ch6 da bi chung hoai ttt se 19t dan
ra va d~ lai mot 16 sau .. Neu khong con ap luc de ep len ch6 da Id loet nfia,
ch5 da ld nay se 1anh dlln va se dong v~y lam da moi. Neu m9t ch5 bi de
nen va b~nh nhan khong nhuc nhi6h thi da se bi 1d loet ngay chi sau 1
tieng d6ng h6. Chi co m9t phuong phap d~ de phong da Id loet la phai chu
tr9ng den sl;l thay d6i vi tri cho b~nh nhan 1uon, thudng m(>t gid m(>tllln, do
1a phuong phap dieu tri loet.
II. PHUdNG PHAp

DE PHONG

THUdNG T~T THU CAP

Chung ta c6 th~ de phong hllU:het thu'ong t~t thu cap bflng ba phu'ong
phap. Vi nhung phu'ong phap nay qua dan gian ma ngudi ta cho 1a khong
quan tr9ng. Cfin phai nho r&ng ngu'di binh thudng khong bao gid ngu han

cua co th~ doi vdi kich thich thong qua h~ thong earn giac va h~
thong van d9ng.
- B~nh thftn kinh la b~nh gay ra do t6n thttdng th\lC th~ cac h~ thong
cua h~ thftn kinh rna bi~u hi~n thu yeu tren lam sang la roi lo~n cam
giac (cam giac nong: dau, nong, lq_nh, xuq giac ...; cam giae sau: tlithe,
vi tri...) b~nh' nhan co bi~u hi~n tang, rhlIt hay giam cam giae. Roi
·Ioq.n v$.n d9ng bao g6m li~t 'nlia ngu'di, li~t 2 chan, li~t m9t vai nh6m
cd, roi IOq_nd9ng tac, ngon ngu ...
-I-

BOnh Lll1iu kinh chiem ty l~ tuang ctoi cao (2% bQnh tq.t noi chung)
co Wi 60% b~nh nhan khi di kham b~nh phan nan ve tri~u chung
lien quan den h~ thftn kinh.

+ Ta khong du\1Cnhftm l§.n giua 2 khai ni~m "B~nh thftn kinh" va "Dien".
Dien la b~nh ly ve tam thftn gay ra do ho~t d9ng
loq.n, lam bien d6i blIt thu'dng trong hanh vi, tac phong,
ngudi b~nh. Tuy nhien cac b~nh ly ve thftn kinh cling co
thftn va cac b~nh ly cua chuyen khoa khac nhu N9i
Truyen nhi~m ...
II. MQT

s6 DIEM

cua nao b9 bi roi
tinh cam, y thuc
lien quan tai tam
khoa, Nha khoa,

Cd BAN VE GIAI PHAU H~ ,THAN KINH

giua va duai.
+ Than' nao bao gom c~u nao va hanh tuy, hanh tuy tiep giap voi tuy
song

Hinh 1. So

20

do nao b6 d9C


2.2. Tuy

song

- La phan tucng d6i don gian ella h~ than kinh, b:'it dftu tu ngang d6t
song CI, keo dai den bo tren d6t s6ng L2 g6m- 31 khoanh tuy, phan
cudi cling eua tuy song la phan du6i ngua (t~p trung r~ cac day than
kinh) chieu dai tuy khoang 42- 45 ern.

o dean tuy

c6, 7 d6t song chua 8 khoanh tuy c6. Tu dean nguc D1- Ds
tuy song narn cao hen than xuong song 1 khoanh tuy, d ngang D3 da
chua khoanh tuy D4 hoac D5, dean D7 ', Dl2 cao hen xudng song 3
. khoanh tuy, L1 - 81 chenh lech khoang 5 khoanh tuy. .Doan tuy-tu Sr - den tuy cut narn trong dean xtidng L, - L2• i
?

' • ','

trong suot qua trinh dieu tri cung phu khi ra vi~n. Tu d6 c6 th~ de ra
ke ho~ch ph1,lc,hoi chuc nang chinh xac, stt d1,lng cac ky thu*t ph1,lc
h6i chuc nang thich h

La roi loan cam giac duoc ph at hien qua tharn kharn, bao gam: cam
giac nang (cam giac xiic giac, dau, nong, lanh) cam giac sau (cam giac ve
hinh khoi
v~L, cam giac phun bi~t 2 diem, xac dinh duoc vi trf, tv the' cac
phan co th~ trong kh6ng gian).

do

Cac bi~u hien roi loan cam giac khach quan' bao g6m:
. Mat hoac giarn cam giac
_. Ma't cam giac: benh nhan hoan to an khong nhan biet dUQccac kich·
thich khi kham.
.
NgUdi b~nh co th~ mat hoan toan cac lo~i cam giac ho~c chi mat mQt
vai cam giae nhu dau, nong, l~nh ... trong khi cac cam giac khac vftn con.
Giam cam giac 1a bi~u hi~n mue dQ nh~ hdn, cae cam giac tren kh6ng
bi mat hoan toan rna chi bi giam. NgUdi b~nh vftn co th~ nh~n biet
dUQc cac cam giae nhung phai voi cudng dQ m~nh hdn binh thudng
hoi;ic la ngudi b~nh co bi~u hi~n Iftn lQn cac lo~i cam giac· voi nhau
(l~nh thanh nong, kich thich nong l~i gay ra cam giac dau ...). Tuy
nhien d~ phat hi~n va danh gia chinh xac muc dQ mat, giam cam giac
cftn kham· va so sanh voi ben lanh, voi vung vi tri kh6ng bi t6n
thudng, kh6ng bi roi lo~n cam giac tren cd th~ ngudi b~nh. Trong khi
kham bao b~nh nhan nh:1m m:1t hay quay m~t di d~ ket qua kham
dUQCkhach quan.
. Tang cain giac
- Thudng gcliptrong cam giac.dl;lu, khi ta kich thich voi cUdng dQ binh
thudng (ch~m nh~ tay van ngudi b~nh ho~c mQt lu6ng gio th6i nh~)
b~nh nhan eung cam thay rat dau, st;l dau nay co th~ vftn con t6n t~i

tv

3.1.

u«
..

La tinh trang giarn hoac mat hoan toan van d9ng hiru s, benh nhan.
kh6ng thuc hien duoc cac cli dong' theo y muon do co kh6ng nhan duoc cac
xung than kinh kich thich tu vung v~n d9ng vo nao toi, hoi,ic cd Ivc, trlidng
ll:1ccd yeu kh6ng thvc hi~n dliqc d9ng tac vi t6n thliong te bao v~n d9ng
sung trlioc tuy hoi,ic re, day th
Cac nhan xam trung uong (nhan du6i, th~ Luys, nhan do, liem den ... )...
tao thanh h~ thong ngoai thap, Than noron ngoai thap narn trong cac nhan
do, cac sci di xuong bang nhung duong khac nhau va t1}n cling (J nhfrng
noron sung truce tuy song. H~ ngoai thap c6 tac dung trong nhirng d9ng tac
kh6ng tu chu (vung tay khi buoc, 'chop miit dieu tie't ... ) trong ph5i h
27