BÀI DỰ THI
VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG
THỰC TIỄN DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
------------------------KHAI THÁC VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN
I. Tên tình huống: HÚT CÁT, CHÌM THUYỀN TRONG ĐÊM
- Cứu! Cứu!...... Cứu tôi với!!!........
Tiếng kêu thất thanh vọng lên từ giữa dòng sông tối tăm mênh mông nước. Đã 2 giờ
sáng rồi.
- Ba ơi! Ai kêu cứu trên sông ba ơi….
Em chợt tỉnh giấc hốt hoảng gọi ba dậy. Ba vơ vội cái áo mưa chạy ra bờ sông. Lấp
ló ánh đèn từ giữa dòng pha trộn cả những âm thanh hỗn độn khó tả. Mưa nặng hạt hơn
từ bao giờ.
Loay hoay tìm tay quay máy cuối cùng cũng thấy nó. Ba lên thuyền băng ra giữa
dòng. Một lát sau ba trở lại với 3 người đàn ông ướt lóp ngóp như chuột lột.
Hỏi ra mới biết họ đến từ làng bên kia sông Gianh, họ hút cát trộm để bán nên
chuyên hoạt động vào ban đêm. Cũng vì khai thác trộm nên chất đầy thuyền, quá tải,
thuyền chìm. Cũng may không có ai mất mạng.
Như chúng ta đã biết, ngày nay con người đang phải đối mặt với sự cạn kiệt tài
nguyên thiên nhiên và ô nhiễm môi trường. Những dấu hiệu cho thấy sự suy thoái, cạn
kiệt tài nguyên môi trường đã ngày một rõ ràng hơn, con người đang phải gánh chịu
những hậu quả nặng nề do chính mình gây ra. Vậy nguyên nhân do đâu, thực trạng ấy
như thế nào, những hậu quả cụ thể là gì?
II. Mục tiêu giải quyết tình huống:
- Thứ nhất : Để những chủ thuyền khai thác cát vừa gặp nạn và những gia đình xung
quanh hiểu rõ nguồn tài nguyên sông, biển là có hạn, cách khai thác như vậy là không
1


hợp lý, không tuân thủ luật pháp, nguy hiểm đến tính mạng, gây ô nhiễm môi trường
nghiêm trọng.
- Thứ hai: Thông qua đây để chúng em tuyên truyền pháp luật của nhà nước về khai thác

- Môn Ngữ văn: Chúng em dùng các kĩ năng văn kể chuyện, thuyết minh, nghị luận
để viết bài đặc biệt là kỹ năng viết bài văn thuyết minh. Bố cục rõ ràng, diễn đạt mạch
lạc, trôi chảy, lập luận chặt chẽ, lý lẽ dẫn chứng tiêu biểu…
- Môn Địa lý: Biết được vị trí sông, biển Việt Nam; tài nguyên sông, biển; môi
trường sông, biển; biến đổi dòng chảy trên sông, biển.
- Môn Toán: Thống kê và tính tỉ lệ hộ gia đình sử dụng phương pháp khai thác cát
không hợp lý. Số liệu về nạn hút cát trên sông, biển ở các địa phương khác…
- Môn Hóa học: Tính chất hóa học của nước, khoáng sản.
- Môn Vật lý: Phần công suất, áp suất.
- Môn Sinh học: Sự đa dạng của tài nguyên sông, biển, vai trò của tài nguyên cát, sỏi
trong đời sống con người, với môi trường tự nhiên.
- Môn Giáo dục công dân: Giáo dục ý thức trong khai thác và bảo vệ tài nguyên, môi
trường sông biển; lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước.
- Môn Mĩ thuật, môn Âm nhạc: vẽ một bức tranh, hát một bài hát, biểu diễn một tiết
mục văn nghệ, một vở kịch ngắn, một tiết mục thời trang…cũng góp phần tuyên truyền:
lên án, phê phán những hành động sai trái trong khai thác tài nguyên sông, biển; kêu gọi
mọi người có ý thức trong việc khai thác và bảo vệ tài nguyên biển nói riêng và tài
nguyên quốc gia nói chung.
- Môn Tin học: Sử dụng mạng, máy tính, soạn bài tuyên truyền bằng phần mềm
Powerpoint.
Để giải quyết tình huống, nhóm chúng em đã tìm hiểu và thấy có nhiều kiến thức
trong nhiều môn học khác nhau, chúng em phân công ra công việc cụ thể cho mỗi bạn
và cùng nhau tìm hiểu mỗi vấn đề liên quan, sau đó họp và trao đổi với nhau các kiến
thức liên quan để giải quyết tình huống.
3


IV. Giải pháp giải quyết tình huống:
Để giải quyết tình huống trên cần có nhiều biện pháp sâu rộng và toàn diện. Nhóm
chúng em xin được đề nghị một số giải pháp sau:

mình sinh sống để tuyên truyền cho mọi người cùng biết tác hại của việc khai thác tài
nguyên bừa bãi.
- Phát động cuộc thi vẽ tranh tuyên truyền khai thác và bảo vệ tài nguyên sông, biển.
* Với gia đình:
- Chúng em hầu hết ở gần vùng sông nước nên trước hết chúng em tự ý thức không
dùng lối khai thác như vậy. Sau nữa thuyết phục người trong gia đình tuyệt đối nói
không với lối khai thác tài nguyên như vậy.
V. Thuyết minh về tiến trình giải quyết tình huống :
- Nhóm chúng em đã sử dụng các tư liệu tham khảo:
+ Sách giáo khoa các môn cấp THCS: Văn, Sử, Địa, Toán, Hóa, Sinh, Vật lý, Giáo
dục, Mĩ thuật, Âm nhạc, Tin học, Môi trường….
+ Các trang mạng xã hội.
- Các phương pháp thực hiện:
+ Phương pháp đề nghị: Đề nghị các cấp có thẩm quyền, nhà trường, gia đình.
+ Phương pháp tuyên truyền: tuyên truyền trên phương tiện thông tin đại chúng,
tuyên truyền tại địa phương, tại trường.
+ Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin: soạn nội dung tuyên truyền, sử dụng
Internet để tuyên truyền.
+ Phương pháp hợp tác: cùng nhau hoạt động, cùng nhau nghiên cứu, đoàn kết hợp
tác và chia sẽ.

5


- Tiến trình thực hiện: Nhóm chúng em dựa trên quá trình nghiên cứu tìm tòi với khả
năng kiến thức phù hợp với lứa tuổi và điều kiện hiện tại chúng em xây dựng nên bài
thuyết trình như sau:
Học trong môn Địa lý chắc các bạn đã biết: Ở Việt nam do điều kiện mưa nhiều đã
tạo ra một số lượng sông suối rất lớn, tới khoảng 2.360 con sông và kênh lớn nhỏ. Dọc
bờ biển, khoảng 23 km có một cửa sông và theo thống kê có 112 cửa sông ra biển. Các

Khai thác nguồn thức ăn cho đời sống
Cung cấp nước cho nhiều nhà máy thuỷ điện cỡ lớn trong nước hoạt động tạo ra
nguồn điện cho tiêu dùng, sản suất…

8


Cung cấp nước cho thủy điện
Hầu hết các sông của ta đều đổ ra biển Đông tạo thành nhiều cửa sông lớn, có độ
sâu lớn điển hình. Nhờ vậy mà cho phép xây dựng được nhiều cảng sông, biển có
công suất lớn. Thuận lợi cho giao thông đường thủy là bến đỗ, nơi đi lại cho tàu
bè... Vì vậy bằng đường sông ta có thể phát triển giao thông quốc tế rất thuận lợi.
Với môi trường thì sông ngòi được coi là một hợp phần quan trọng của môi trường
tự nhiên có chức năng điều tiết đồng hoá môi trường tạo ra cảnh quan thiên nhiên
trong sáng có lợi cho đời sống con người, là môi trường sinh sống cho nhiều loài sinh
vật giúp cân bằng sinh thái, là nơi du lịch lý tưởng cho con người.

9


Du lịch trên sông
Trong những năm vừa qua, ước tính kinh tế biển đóng góp khoảng 48% GDP, trong
đó các ngành kinh tế sông biển có đóng góp lớn là dầu khí 64%, đánh bắt và chế biến hải
sản 14%, vận tải sông biển và dịch vụ bến sông cảng biển 11%, du lịch sông biển
khoảng 9%...Song áp lực của phát triển ngày càng gia tăng đối với môi trường và tài
nguyên thiên nhiên, cũng như các giá trị khác của vùng sông biển luôn là vấn đề bức xúc
với chính phủ ta hiện nay.
Một thực tế rằng: sông ngòi Việt Nam đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, nguồn tài
nguyên sông, biển đang bị khai thác một cách bừa bãi, tận diệt. Trong đó nạn khai thác
cát, sỏi đang ngày càng hoành hành rộng khắp cả nước.

phát hiện và xử lý. Điều đáng quan tâm là những vụ như thế vẫn diễn ra mà không hề có
dấu hiệu giảm đi, lại còn được hoạt động rất tinh vi.
Theo thống kê của Cục Cảnh sát môi trường(CSMTr) thì lén lút khai thác là thủ đoạn
phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ 90% số vụ vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác, vận
chuyển, mua bán cát, sỏi trên sông, cửa biển. Để lén lút bơm hút cát, sỏi, các đối tượng
thường tổ chức thành từng nhóm khoảng 3 đến 5 người, sử dụng phương tiện chủ yếu là
ghe đóng hoán cải bằng gỗ (ghe bầu) có tải trọng dưới 20 tấn, có trang bị máy bơm, ống
dẫn. Khi đến địa điểm bơm hút, 2 hoặc 3 đối tượng lặn xuống nước điều khiển đầu ống
hút vào những nơi có cát, sỏi dưới lòng sông, cửa biển. Đặc biệt, một số đối tượng liều
12


lĩnh cắm đầu ống hút vào khu vực gần bờ sông, bờ biển để hút cát, sỏi gây sạt lỡ đất, đê
điều và các công trình thuỷ lợi. Các đối tượng còn lại điều khiển ghe, vận hành máy
bơm và cảnh giới. Tuỳ vào trữ lượng cát, sỏi và công suất của máy bơm, khoảng từ 30
phút đến 60 phút, các đối tượng sẽ hút đầy một ghe cát (từ 10 đến 15 m 3); mỗi đêm hút
được khoảng 5 đến 7 ghe cát (khoảng 70 m3). Sau khi hút đầy ghe, các đối tượng nhanh
chóng chở cát, sỏi bán cho các vựa hoặc xà lan đậu ở địa phận giáp ranh với tỉnh, thành
phố khác.
Có thể kể đến một số ví dụ sau: Theo số liệu thống kê của tỉnh Tiền Giang, trên địa
bàn hiện có 162 tổ chức, cá nhân hành nghề bơm hút cát trên sông, với 185 phương tiện.
Trong đó, các cơ quan chức năng đã sàng lọc nghi vấn 55 đối tượng lén lút khai thác cát
lòng sông trái phép. Ngoài ra, có khoảng 10 phương tiện bơm hút cát ngoài tỉnh đến hoạt
động. Các đối tượng thường sử dụng phương tiện khai thác nhỏ, hoạt động lén lút, hoặc
trang bị máy hút công suất lớn, nhưng thực hiện trong thời gian ngắn, khai thác vào ban
đêm, dựa vào đường ranh giới hành chính giữa các tỉnh để di chuyển qua lại… Mánh lới
khai thác tinh vi của các đối tượng đã gây không ít khó khăn đối với cơ quan chức năng
trong công tác kiểm tra, xử lý. Có trường hợp, khi lực lượng chức năng kiểm tra, không
có chủ phương tiện quản lý, người làm công không xuất trình được giấy tờ; các đối
tượng vi phạm manh động, không hợp tác, không ký tên vào biên bản kiểm tra, thậm

15


Vào hồi 14 giờ 30 ngày 31/8/2016, Công an huyện Ba Chẽ đã tiến hành bắt giữ 2 vụ
khai thác cát trái phép tại khu vực lòng Sông Cổng, thôn Lang Cang, xã Đồn Đạc do Tô
Cao Văn, sinh năm 1965, trú tại thôn Tân Tiến, xã Đồn Đạc và Đặng A Tài, sinh năm
1993, trú tại thôn Lang Cang, xã Đồn Đạc, khai thác. Tại thời điểm kiểm tra, các đối
tượng này đã không xuất trình được giấy tờ liên quan đến việc cấp phép hoạt động khai
thác. Công an huyện đã tiến hành lập biên bản tạm giữ 2 máy hút cát và khoảng 21m3
cát thành phẩm. Hiện Công an huyện Ba Chẽ đang hoàn chỉnh hồ sơ, xử lý vụ việc theo
quy định.
Trước đó, lực lượng chức năng đã bắt và khởi tố nhiều vụ khai thác cát lậu trên sông,
cửa biển.
Cụ thể: Ngày 04/6/2013, Công an tỉnh Đồng Tháp đã khởi tố vụ án hình sự, khởi
tố bị can về tội Vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên (cát) theo Điều 172 Bộ
luật Hình sự, trong đó có ba bị can nguyên là Bí thư Huyện ủy, Phó Bí thư Huyện ủy,
Chủ tịch UBND huyện Hồng Ngự. Nằm trong Ban chỉ đạo phòng chống khai thác cát,
sỏi trái phép của huyện Hồng Ngự, các đối tượng trên cấu kết với Giám đốc, Phó Giám
đốc, kế toán trưởng, nhân viên Công ty TNHH Ngự Bình tổ chức khai thác cát, sỏi trái
phép trên sông Tiền đoạn qua huyện Hồng Ngự gây thiệt hại trên 11 tỷ đồng.

Đối tượng bị khởi tố do khai thác cát trái phép
16


Sáng 2- 9, Đại tá Trần Đình Nhị, trưởng Công an huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh cho
biết, đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 2 tháng đối với
Nguyễn Đình Sơn (30 tuổi, trú tại huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An), Lê Quốc Khánh
(27 tuổi, trú tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) về hành vi "chống người thi hành công
vụ".

Khai thác cát lậu tại lùm tre bãi Đuồi - Mai Hóa
20


Đây chỉ là những ví dụ nhỏ về nạn khai thác cát trái phép mà nhóm chúng em sưu
tầm được. Còn nhiều, rất nhiều những hoạt động như thế mà các nghành chức năng chưa
thể kiểm soát được nữa.
Vậy nguyên nhân do đâu mà nạn “cát tặc” trên xảy ra tràn lan khắp nơi trên sông,
biển bất chấp luật pháp như thế ?
Nguyên nhân chính đầu tiên phải kể đến đó là vì lợi nhuận thu được từ việc khai thác
lậu. Sản lượng thu về nhiều thì lợi nhuận chắc chắn sẽ cao lên đó là lẽ tất nhiên. Người
lao động mà thu về lợi nhuận cao thì ai chẳng mong muốn. Nhưng có lẽ cũng vì thế mà
họ quên đi hoặc cố tình quên tác hại nghiêm trọng từ hành động thiếu trách nhiệm của
họ đưa đến.
Thứ hai, do người dân thiếu ý thức trách nhiệm với chính cuộc sống, tính mạng, của
cải, môi trường của mình mà rộng hơn là của cộng đồng, của cả đất nước.
Một nguyên nhân không thể phủ nhận đó là công tác kiểm tra xử lý của các nghành
chức năng liên quan chưa được nghiêm khắc, chưa mang tính thường xuyên đã tiếp tay
cho những kẻ thiếu trách nhiệm với cộng đồng có thêm cơ hội để hoạt động, để làm càn.
Nhưng quan trọng nhất là do chính quyền địa phương chưa làm hết trách nhiệm. Thực tế
cho thấy nhiều nơi làm ngơ trước tình trạng khai thác trái phép, thậm chí có quan hệ mờ
ám với chủ thuyền và chủ cơ sở khai thác. Có một số nơi có giấy phép khai thác, nhưng
khâu kiểm tra giám sát rất yếu hoặc thả lỏng cho doanh nghiệp khai thác muốn làm gì thì
làm, tạo điều kiện cho doanh nghiệp lợi dụng cơ hội này hút cát, sỏi cạn kiệt đến tận đáy
sông.
Tuy nhiên nạn khai thác cát trái phép đưa đến hậu quả khôn lường mà có lẽ không
phải ai cũng nhận thức được. Bằng hiểu biết và sự tìm tòi khám phá nhóm chúng em sẽ
cung cấp cho mọi người biết để giảm thiểu tối đa, dần đi đến từ bỏ hoạt động khai thác
trái phép bừa bãi như đã nói trên. Đó cũng chính là mong muốn tha thiết của nhóm cũng
như cả cộng đồng.

22


Sạt lỡ gây sập nhà ven sông
Sông, biển trong tự nhiên luôn có các hệ sinh thái của nó như thảm thực vật ven bờ,
thủy sinh động và thực vật lơ lửng trong dòng sông, hệ sinh vật đáy sông, hệ sinh thái
các cù lao và cồn cát...Ngay cả những mỏm đá ngầm giữa dòng sông cũng sống động
với sự phong phú của các sinh vật sống bám trên đó. Các hệ sinh thái sông này quyết
định chất lượng nước và môi trường sông. Và việc khai thác cát, sỏi bừa bãi, tràn lan sẽ
dẫn đến việc giết chết hệ sinh thái này. Hậu quả nghiêm trọng khi hệ sinh thái bị giết
chết ấy là việc ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái trong tự nhiên. ( Kiến thức
Sinh học)
Hơn nữa, khi lòng sông bị hạ thấp xuống do hút cát sỏi tạo ra, mức nước sông mùa
khô sẽ bị hạ thấp theo, các kênh dẫn tưới ven sông sẽ thiếu nước. Lượng nước ngầm và
độ ẩm của đất ven sông cũng bị giảm, ảnh hưởng tới năng suất cây trồng, gây mất mùa.
( Kiến thức Địa Lý)

23


Khan hiếm nước tưới ngay cả khi ở ven sông
Bên cạnh đó không thể không kể đến nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do
khai thác cát sỏi mà ra. Đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước. Khi thực hiện hoạt động khai
thác cát sỏi từ lòng sông sẽ làm khuấy động nguồn nước, bới bùn từ sâu lên làm đục
nước, nước nhiễm bẩn. ( Kiến thức Địa lý)

24


Nước sông chuyển màu khi hàng chục tàu khai thác cát sỏi hoạt động