HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÔN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP

ĐỀ TÀI 3:

VAI TRÒ CỦA DOANH NHÂN TRONG
SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ.
CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH VĂN HÓA DOANH NHÂN.
MỐI QUAN HỆ GIỮA VĂN HÓA DOANH NHÂN VÀ VĂN
HÓA DOANH NGHIỆP.


MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
1. Vai trò của doanh nhân trong sự phát triển kinh tế..............................................................1
1.1. Doanh nhân..............................................................................................................................1
1.2. Phát triển kinh tế...................................................................................................................1
1.3. Vai trò, mối liên hệ của doanh nhân với phát triển kinh tế trong nền kinh tế
thị trường.................................................................................................................................................1
2. Phân tích các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nhân............................................................4
2.1. Năng lực của doanh nhân...................................................................................................4
2.2. Tố chất của Doanh nhân.....................................................................................................5
2.3. Đạo đức của Doanh nhân...................................................................................................5
2.4. Phong cách của Doanh nhân............................................................................................6
3. Mối quan hệ giữa văn hóa doanh nhân và văn hóa doanh nghiệp..................................7
3.1. Văn hóa doanh nghiệp là gì?.............................................................................................7
3.2. Văn hóa doanh nhân là gì?................................................................................................7
3.3. Mối quan hệ giữa văn hóa doanh nhân và văn hóa doanh...................................8
4. Ví dụ về một doanh nghiệp có ảnh hưởng từ một doanh nhân........................................9
4.1. Tổng quan về Apple và Steve Jobs.................................................................................9

nghiệp, là người sở hữu và điều hành, chủ tịch công ty, giám đốc công ty hoặc cả hai.
Doanh nhân là người giải quyết các vấn đề cho người khác để kiếm lợi nhuận. Ở
Việt Nam, doanh nhân là một từ được các phương tiện truyền thông của Việt Nam sử
dụng để xác định một tầng lớp gắn với thành phần kinh tế tư nhân và chủ nghĩa tư bản
mới xuất hiện từ sau những năm 90.
1.2. Phát triển kinh tế.
Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế. Nó bao
gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế,
chất lượng cuộc sống.
1.3. Vai trò, mối liên hệ của doanh nhân với phát triển kinh tế trong nền kinh tế
thị trường.

 Vai trò của doanh nhân với phát triển kinh tế.
-

Là lực lượng chủ yếu làm ra của cải vật chất, giải quyết công ăn việc làm cho

người lao động.
-

Kết hợp và sử dụng các nguồn lực một cách hiệu quả nhất, tối ưu nhất.

-

Là người sáng tạo ra sản phẩm, dịch vụ, phương thức sản xuất mới.

-

Mở rộng thị trường, thúc đẩy giao lưu kinh tế, VHXH.


hưởng từ bối cảnh hoạt động của họ. Vì vậy, động cơ và hành động của doanh nhân
cũng chịu ảnh hưởng bời những yếu tố văn hóa và thể chế, môi trường kinh doanh và
điều kiện kinh tế vĩ mô.
Hình 1: Mối quan hệ giữa doanh nhân và tăng trưởng kinh tế.

2


Cấp phân tích

Điều kiện

Yếu tố quyết định

với doanh nhân

với doanh nhân

Những năng khiếu tố chất

Tác động
của doanh nhân

Thái độ
Phát triển năng
Kỹ năng

Cấp cá
nhân




Cấp vĩ
mô

Sự da dạng

Năng lực cạnh
tranh

Cạnh tranh
Tăng trưởng
Chọn lựa

kinh tế

Nguồn: Thurik et al.
Dù tinh thần doanh nhân bắt nguồn từ cấp cá nhân, song việc hiện thực hóa lại được
thực hiện ở cấp công ty (DN). Khởi nghiệp hay đổi mới là những động cơ biến những
phẩm chất hay tham vọng cá nhân của doanh nhân thành hành động. Ở cấp vĩ mô hay cấp
ngành và trong nền kinh tế quốc dân, những hoạt động của doanh nhân gộp lại sẽ tạo
thành những mảnh ghép thực nghiệm cạnh tranh, ý tưởng và sáng kiến mới. Cạnh tranh
mang lại sự đa dạng và thay đổi trong thị trường – đó cũng là chọn lựa của hầu hết các
công ty còn trụ lại, rồi lại có những công ty khác bắt chước họ, và diễn ra sự đào thải
những DN lỗi thời. Hoạt động của doanh nhân vì vậy sẽ mở rộng và biến đổi tiềm năng
sản xuất của nền kinh tế quốc dân bằng cách tạo hiệu suất cao hơn, mở ra những phân
khúc thị trường và ngành nghề mới. Doanh nhân có thể rút ra bài học từ chính kinh
nghiệm của mình và cả thành công hay thất bại của những doanh nhân khác, giúp họ cải
thiện kỹ năng, đồng thời điều chỉnh thích nghi thái độ của mình. Kết quả cuối cùng của
quá trình khởi nghiệp, phát triển và thành công hay thất bại của doanh nhân dưới tác động

1. Doanh nhân không chỉ đưa

4. Trình độ quản lý kinh doanh

ra đường lối, mục tiêu mà còn biết

giúp doanh nhân thực hiện đúng vai

cách chỉ dẫn những người làm

trò, chức năng, nhiệm vụ quản lý

theo cách của mình.

doanh nghiệp của mình.

2. Doanh nhân là người đưa

5. Hoạt động quản trị kinh

ra quyết định nên tập trung nguồn

doanh của doanh nhân bao gồm 5

lực của công ty ở đâu, đầu tư vào

chức năng chính:

lĩnh vực nào thì đem lại lợi nhuận
tối đa.



Tầm nhìn chiến lược.



Khả năng thích ứng với môi trường, nhạy cảm, linh hoạt, sáng tạo.



Tính độc lập, quyết đoán, tự tin.



Năng lực quan hệ xã hội.



Có nhu cầu cao về sự thành đạt.



Say mê, yêu thích kinh doanh, sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm, có đầu óc kinh

doanh.
2.3. Đạo đức của Doanh nhân.
Đạo đức của Doanh nhân bao gồm:
 Đạo đức của một con người.
 Xác định hệ thống giá trị đạo đức làm nền tảng hoạt động.
 Nỗ lực vì sự nghiệp chung.

với Steve Jobs với triết lý kinh doanh “lấy mong muốn của khách hàng làm trọng tâm và
bạn sẽ trở thành huyền thoại”, ông là doanh nhân và nhà sáng chế người Mỹ. Ông là đồng
sáng lập viên, chủ tịch và cựu Tổng giám đốc điều hành của hãng Apple, là một trong
những người có ảnh hưởng lớn nhất ở ngành công nghiệp vi tính.
Quá trình hoạt động kinh doanh của Steve Jobs đã đóng góp nhiều cho các hình ảnh
biểu tượng mang phong cách “độc đoán” , nhà doanh nghiệp tiêu biểu của thung lũng
silicon, nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế và hiểu biết vai trò thiết yếu của tính thẩm
mĩ trong việc thu hút công chúng.
Phần lớn tác phong quản lý của Jobs dựa trên tính khắt khe và đòi hỏi cao của bản thân
ông. “Thánh Jobs” dù có bảo thủ hay khó tính nhưng ông đã xây dựng được một tập thể
chuyên tâm, đồng lòng sáng tạo thì mới có được những thế hệ Iphone, Ipad nổi đình nổi
đám như những năm qua.
Phong cách của Jobs là “đánh” cho nhân viên thật đau để họ thật sự nhận rõ đâu là giới
hạn của bản thân, nhưng gần như sau đó Jobs sẽ khiến họ dạt dào cảm hứng để có thể tiến

7


lên một tầm cao hơn. Ở Jobs, đã hiện lên những bài học quý báu để con người học tập từ
tính:


Tập trung “quyết định không nên làm gì cũng quan trọng như quyết định cần phải

làm gì vậy”.


Tinh giản: sự tinh giản chính là sự tinh vi tuyệt diệu nhất.



của một doanh nghiệp thành đạt. Đó là toàn bộ vốn tri thức, kinh nghiệm, biểu thị thành
8


những giá trị và khuôn mẫu hành xử tích lũy vào một cá nhân tạo nên văn hóa doanh
nhân – một con người có trí thức làm giàu, có khả năng làm giàu, có khát vọng làm giàu,
dám chịu rủi ro để làm giàu bằng cách tổ chức các hoạt động kinh doanh, liên tục tạo ra
giá trị thặng dư tối đa, không ngừng làm gia tăng tài sản cho cá nhân cũng như cho
doanh nghiệp (Gs.Ts Hoàng Vinh)
3.3. Mối quan hệ giữa văn hóa doanh nhân và văn hóa doanh.
Văn hóa doanh nhân chính là yếu tố hàng đầu, tác động rất lớn và góp phần quyết
định tạo nên sự thành công hay thất bại của văn hóa doanh nghiệp. Một doanh nhân có
nếp sống phù hợp, sẽ góp phần tạo nên một văn hóa doanh nghiệp phù hợp.
Ngược lại, nếu người chủ doanh nghiệp có cách sống, cách hành xử phi văn hóa,
cả doanh nghiệp cũng sẽ bị ảnh hưởng và rất khó có hy vọng xây dựng được một văn hóa
doanh nghiệp lành mạnh.
Vì vậy trước khi xây dựng văn hóa doanh nghiệp, doanh nhân - người chủ doanh
nghiệp nên bắt tay xây dựng văn hóa cho chính mình; xây dựng những giá trị cốt lõi,
những triết lý sống, nguyên tắc sống lành mạnh, phù hợp; cụ thể hóa những giá trị, triết
lý, nguyên tắc sống thành những chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực hành vi và kiên trì thực
hiện chúng.
Và rồi, hãy truyền lửa cho nhân viên, làm sao cho nhân viên cảm nhận và đặt trọn
niềm tin vào những giá trị ấy thông qua việc cảm nhận và trực tiếp chứng kiến những
hành vi của người lãnh đạo doanh nghiệp.
Chúng ta không còn xa lạ khi nhắc tới vị CEO tài ba Steve Jobs của Apple nữa
Ngoài khả năng thông minh tài giỏi. ông được biết đến là một người có cách sống
dị , khác người như không tắm , đi chân đất trong phòng làm việc đỗ xe ở chỗ dành cho

9



Computer, Inc , sau đó được đổi tên là Apple INC vào đầu năm 2007.
Hai nhà sáng lập viên của Apple là Steve Wozniak và Steve Jobs.

 Những nét tính cách vượt trội của Steve Jobs
10


-

Thứ nhất, ông là người cầu toàn, tinh tế và yêu thích sự sáng tạo
Ông luôn yêu cầu nhân viên tỉ mỉ và không được có bất kì một sai xót nào, sự khao

khát hoàn hảo và yêu thích sáng tạo thể hiện ngay những đoạn quảng cáo và sự quyến rũ
của những thiết kể sản phẩm đem đến những thành công của Apple do vậy ông thường
hay dồn ép và yêu cầu làm lại hầu như tất cả đối với những thiết kế, sản phẩm không
hoàn hảo theo cách nhìn của ông. Ví dụ như: việc rọi đèn vào iMac trong buổi ra mắt sản
phẩm (6/1998) cũng tốn không ít thời gian chuẩn bị của Jobs, cho đến khi ánh đèn soi vào
sản phẩm hợp với ý của ông.
-

Thứ hai, dễ nỗi nóng với mọi người
Vào những lúc áp lực công việc lên cáo, ví dụ như khi hạn chót việc hoàn thành mẫu

iMac tới gần, tính khí nóng nảy của Jobs lại càng dễ nhận thấy, đặc biệt là trong lúc ông
phải đối mặt với những vấn đề sản xuất. Trong một cuộc họp đánh giá sản phẩm, ông biết
được rằng quy trình sản xuất đang chậm trễ. Steve Jobs tỏ thái độ giận dữ khủng khiếp,
và nỗi tức giận ấy tuyệt đối thành thực. Ông đã nỗi giận với cả nhóm làm sản phẩm với
những lời lẽ rất nặng nề, bắt đầu với Rubinstein: “Các người biết là chúng ta đang cố cứu
cả công ty cơ mà,” ông ta thét lên: “và các người đang làm hỏng bét mọi sự!”.

dòng là phổ thông và cao cấp, mặc dù các kỹ sư của ổng khá giận dữ nhưng đa phần họ
đã bị Jobs thuyết phục.Kết quả là các kỹ sư và quản lý ở Apple lập tức chỉ tập trung cao
độ vào bốn lĩnh vực. Với mảng máy để bàn cao cấp, họ phát triển Power Macintosh G3.
Với mảng máy xách tay cao cấp họ phát triển PowerBook G3. Với máy để bàn phổ thông,
họ bắt đầu với thứ sau này trở thành iMac. Và cuối cùng với máy xách tay phổ thông, họ
tập trung vào thứ sẽ trở thành iBook. Chữ “i”, Jobs giải thích, là để nhấn mạnh các thiết
bị này sẽ được tích hợp chặt chẽ với Internet.
Sau 2 năm gây sửng sốt với việc thua lỗ, Apple lại có thể vui vẻ với một quý lợi nhuận,
kiếm được 45 triệu đô la. Trong cả năm tài chính 1998, nó trở thành 309 triệu đô la lợi
nhuận. Jobs đã quay trở lại, và Apple cũng thế. Đó là minh chứng cho sự quyết đoán và
khả năng năm bắt vấn đề “cốt lõi” nhanh của Steve Jobs. Ngoài ra sau khi cải tiến cho
iMac, Jobs quyết định sẽ không gắn kèm cả ổ đĩa mềm vốn thông dụng. Jobs trích dẫn
câu cách ngôn của siêu sao khúc côn cầu Wayne Gretzky, “Hãy trượt đến chỗ trái banh
12


văng tới, chứ không phải chỗ nó đã từng xuất hiện.” Jobs có phần đi quá thời cuộc, nhưng
cuối cùng đa phần máy tính đều đã loại bỏ ổ đĩa mềm.
-

Thứ năm, Jobs có thể rất cay độc và lạnh lùng,
Đặc biệt với những người có xung đột với ông, nhưng cũng có thể rất tình cảm với

nhưng người đã đồng hành cùng ông từ những ngày đầu. Ví dụ: khi yêu cầu Mike
Markkula rời khỏi ban quản trị Apple, Jobs đã lái xe đến tận nhà và thực hiên một cuộc
dạo bộ thân mật để bàn về tương lai của Apple.
-

Thứ sáu, ở một số thời điểm khác nhau, Jobs thể hiện sự trộn lẫn lạ thường giữa
tính cáu bẳn và sự thiếu thốn.

quyết định tìm các nhà đầu tư để có vốn mở rộng Apple. Steve đã tìm được Mike
Markkula – nhà điều hành cũ của Intel. Mike đầu tư 250.000 USD vào Apple và khẳng
định rằng Apple sẽ lọp vào Top 500 Fortune chỉ trong chưa đầy 2 năm.
Và Mike đã đúng. Apple II nhanh chóng trở thành biểu tượng của cuộc cách mạng
máy tính cá nhân trên thế giới. Nó đánh bại tất cả các đối thủ bởi phần cứng xuất sắc (đồ
họa màu) và kho phần mềm cho máy rất lớn. Chìa khóa cho sự thành công của Apple II là
VisiCalc – phần mềm bảng tính đầu tiên trên thế giới. Hàng nghìn người mua Apple II chỉ

14


vì phần mềm này. Kết quả là Apple tăng trưởng rất nhanh và cổ phần hóa vào tháng 12
năm 1980, chỉ trong có 4 năm từ ngày thành lập. Giá trị tài sản của Steve Jobs lúc đó là
200 triệu USD, và ông chỉ mới 25 tuổi.

Năm 1977- Apple II chào đời, chiếc máy tính cá nhân đầu tiên

Nhưng sau đó thành công của Apple đã bị đe dọa khi mà nhà khổng lồ IBM quyết
định tiến vào thị trường máy tính cá nhân năm 1981. Apple phải có kế hoạch đối đầu với
IBM nếu không họ sẽ thất bại. Sản phẩm Apple III của họ lúc đó đã làm mưa làm gió trên
thị trường. Họ tập trung vào dự án Lisa do Steve Jobs lãnh đạo. (Lisa là tên con gái bạn
gái cũ của Steve, mặc dù Steve từ chối mọi quan hệ cha con). Chiếc máy tính Lisa lúc đó
là 1 đột phá lớn bởi máy sử dụng giao diện đồ họa người dùng thay vì giao diện 1 dòng
lệnh đơn giản như trước. Công nghệ này – cũng như mọi công nghệ thay đổi thế giới máy
tính khác – được phát minh tại Xerox PARC, nhưng Apple là công ty đầu tiên áp dụng nó

15


Năm 1983- Apple bắt đầu bán Lisa

công ty đó tạo thành Pixar.

17


Steven Jobs quay trở lại (1995 – 1997)
Về phần Apple, công ty này khi đó đang lâm vào tình cảnh cực kỳ tồi tệ. Say khi
Windows 95 ra mắt, Mac không còn được ủng hộ như trước và Apple nhanh chóng mất
dần thị phần. Năm 1996, CEO Gil Amelio mới của Apple chọn NeXTSTEP của Steve
làm hệ điều hành thay thế Mac OS. Apple bỏ ra 400 triệu USD để mua lại NeXT và Steve
quay trở lại với công ty đã đuổi ông 10 năm trước. Chức vụ của ông lúc đó là “Cố vấn
không chính thức cho CEO”.
Tuy nhiên khi Amelio công bố Apple thua lỗ 700 triệu USD trong quý đầu năm 1997,
Ban quản trị Apple quyết định sa thải ông và chỉ định Steve Jobs làm CEO tạm thời
tháng 7 năm 1997. Steve lập tức cải tổ lại toàn công ty, giảm số dự án từ vài trăm xuống
chỉ còn hơn 10 dự án. Số sản phẩm phần cứng chỉ giảm còn có 4. Ông cũng ra 1 tuyên bố
gây sốc tại Macworld Boston tháng 8 năm đó: Apple sẽ hợp tác với đối thủ lớn nhất của
mình – Microsoft – để chấm dứt các tranh chấp về bằng sáng chế.
Apple ổn định trở lại dưới sự trở lại của Steven Jobs (1998 – 2001)
Steve Jobs trở lại và mang đến 1 luồng gió mới cho Apple. Công ty này đã cho ra mắt
1 chiến lược marketing mới quanh châm ngôn: “Think Different” (Hãy suy nghĩ khác
biệt) với ý tưởng những người sử dụng Mac là những người tin rằng họ có thể thay đổi cả
thế giới. Apple ra mắt thành công Power Mac G3 và PowerBook và thương hiệu Apple
ngày càng được biết đến nhiều hơn. Chỉ trong 6 tháng khi Steve Jobs trở lại, Apple từ chỗ
thua lỗ nay đã thu được lợi nhuận.
Apple thực sự sống lại khi Steve giới thiệu 1 sản phẩm mới mẻ và tuyệt vời năm 1998:
iMac. Đây mới đích thực là 1 sản phẩm sáng tạo đầu tiên của Apple kể từ thời Macintosh
năm 1984. Thiết kế độc đáo của iMac đã khiến cả nền công nghiệp máy tính sững sờ khi
mà thời điểm đó tất cả các máy tính chỉ là những chiếc hộp màu đen mà thôi.


iPod.
Thiết kế đẹp mắt, giao diện người dùng thông minh, bánh xe điều khiển, kết nối
FireWire tốc độ cao và khả năng đồng bộ hóa với iTunes đã khiến iPod trở thành sản
phẩm bán chạy nhất ngay từ lúc mới ra. Kế hoạch của Apple đã thành công, lần đầu tiên
mọi người mua Mac chỉ để có thể sử dụng máy nghe nhạc nhỏ bé này. Apple tiếp tục phát
triển iPod và đến năm 2002 đã khiến iPod có thể hoạt động với Windows, năm 2003 cho
ra mắt iTunes Music Store và phiên bản iTunes dành cho Windows. Năm 2006, Apple
tiếp tục tiến sâu vào thị trường âm nhạc bằng iPod mini (2004), iPod shuffle (2005), iPod
nano (2005) và mở rộng Music Store ra toàn thế giới. iTunes đã trở thành bảng xếp hạng
danh tiếng của thị trường nhạc số. Thị phần của iPod chiếm tới gần 75% và lợi nhuận mà
iPod đem lại bằng với lợi nhuận của máy tính.

20


Sự hợp nhất giữa Pixar và Disney (2003 – 2006)
iPod cũng đóng 1 vai trò rất quan trọng trong Pixar. Sau khi đạt được những thành
công liên tiếp với A Bug’s Life, Toy Story 2, Monster Inc. và Finding Nemo, Pixar quyết
định hủy hợp đồng phân phối với Disney bởi mâu thuẫn ngày càng tăng giữa Steve Jobs
và CEO Michael Eisner của Disney. Steve Jobs thậm chí đã từng tuyên bố ông sẽ không
làm việc với Disney một khi Eisner còn tại nhiệm. Và hóa ra ban giám đốc của Disney
cũng không hài lòng với Eisner. Cháu của Walt Disney – Roy Disney đã loại Eisner ra
khỏi vị trí CEO và đưa Bob Iger lên làm CEO mới vào năm tháng 3 năm 2005.
Steve Jobs và Bob Iger bắt đầu làm việc cùng nhau bởi Apple đã quyết định bán các
chương trình truyền hình trên iTunes. Tháng 10 năm 2005, trước sự ngỡ ngàng của phóng
viên, Steve Jobs bắt tay với CEO mới của Disney – khẳng định sự hợp tác với Pixar trong
tương lại. Vào tháng 1 năm 2006, Pixar sát nhập vào Disney và Steve Jobs trở thành cổ
đông lớn nhất của Disney với 7% cổ phần. Giám đốc điều hành Ed Catmull và John
Lasseter của Pixar cũng giữ những vai trò chủ chốt của Disney.