ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ THỊ KHÁNH HÒA

NGHIÊN CỨU BỆNH DO DEMODEX CANIS GÂY
RA TRÊN CHÓ TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y

Thái nguyên 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ THỊ KHÁNH HÒA

NGHIÊN CỨU BỆNH DO DEMODEX CANIS GÂY
RA TRÊN CHÓ TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ
Chuyên ngành: Thú y
Mã số: 60.64.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y
Người hướng dẫn khoa học: TS. PHAN THỊ HỒNG PHÚC

Thái Nguyên - 2017



phép tôi thực hiện đề tài tốt nghiệp.
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, người thân cùng bạn
bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập và hoàn
thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017
Học viên

Lê Thị Khánh Hòa


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC CÁC HÌNH .............................................................................. viii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ..................................................................... 2
3. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................................... 2
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ........................................................... 4
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài .......................................................................... 4
1.1.1. Cấu tạo và sinh lý da chó ........................................................................ 4
1.1.2. Một số nguyên nhân khác gây bệnh về da trên chó ................................ 9
1.1.3. Đặc điểm sinh học của bệnh do Demodex gây ra trên chó ..................... 9
1.2. Tình hình nghiên cứu bệnh do Demodex gây ra trên chó ........................ 20

3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ của bệnh do Demodex gây ra trên chó ...... 34
3.1.1. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da trên chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên ..... 34
3.1.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex gây bệnh ở chó tại thành phố
Thái Nguyên .................................................................................................... 40
3.1.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex ở chó theo mùa............................. 43
3.1.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo tuổi ....................................... 45
3.1.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex ở chó theo giống .......................... 48
3.1.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo tính biệt ................................ 50
3.1.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo kiểu lông chó ....................... 52
3.2. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý lâm sàng của bệnh do Demodex gây ra.... 54
3.2.1. Biểu hiện lâm sàng của bệnh do Demodex gây ra ................................ 54


v
3.2.2. Tỷ lệ vùng da nhiễm Demodex trên cơ thể chó..................................... 57
3.2.3. Sự thay đổi một số chỉ số máu của bệnh do Demodex gây ra ở chó..... 60
3.2.4. Bệnh tích đại thể và vi thể của chó nhiễm bệnh do Demodex gây ra ... 62
3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh do Demodex gây ra ...................... 65
3.3.1. Kết quả điều trị bệnh do Demodex gây ra ............................................. 65
3.3.2. Biện pháp phòng bệnh ........................................................................... 66
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ............................................................................. 68
1. Kết luận ....................................................................................................... 68
2. Đề nghị ........................................................................................................ 69
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 70


vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da trên chó nuôi tại thành phố
Thái Nguyên .................................................................................................... 34
Bảng 3.2. Tỷ lệ chó mắc bệnh do Demodex trên tổng số chó mắc bệnh
ngoài da ........................................................................................................... 37
Bảng 3.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex gây bệnh ở chó ...................... 41
Bảng 3.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo mùa ................................ 43
Bảng 3.5: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo tuổi................................. 45
Bảng 3.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo giống .............................. 48
Bảng 3.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo tính biệt .......................... 51
Bảng 3.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Demodex theo kiểu lông chó ................. 53
Bảng 3.9. Biểu hiện lâm sàng các thể bệnh của chó nhiễm bệnh do Demodex .... 55
Bảng 3.10. Tỷ lệ vùng da nhiễm Demodex trên cơ thể chó ............................ 57
Bảng 3.11: Sự thay đổi một số chỉ số máu của chó nhiễm bệnh .................... 60
Bảng 3.12. Bệnh tích đại thể chó nhiễm Demodex ......................................... 62
Bảng 3.13. Tỷ lệ tiêu bản có bệnh tích vi thể ................................................. 63
Bảng 3.14. Kết quả điều trị bệnh do Demodex gây ra .................................... 65


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Cấu trúc của da .................................................................................. 4
Hình 1.2. Hình thái và cấu tạo của Demodex canis ........................................ 11
Hình 1.3. Vòng đời, vị trí kí sinh và sự truyền lây của D. canis .................... 12
Hình 3.1. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da trên chó nuôi tại thành phố
Thái Nguyên .................................................................................................... 35
Hình 3.2. Tỷ lệ chó mắc bệnh do Demodex trên tổng số chó mắc bệnh

các giác quan rất phát triển, thông minh, nhạy bén và có tính thích nghi cao
với điều kiện sống khác nhau. Do đó, số lượng chó đã tăng lên đáng kể và
càng ngày càng có nhiều giống chó được nhập về Việt Nam để làm phong
phú thêm nhiều chủng loại ở nước ta.
Các giống chó ngày càng được yêu thương và chiều chuộng, vì vậy
việc chăm sóc chúng đã trở nên rất quan trọng. Muốn có một chú chó cưng
xinh đẹp, khỏe mạnh, ngoài việc tuyển chọn giống, còn đòi hỏi người chủ
phải chăm sóc, vệ sinh kĩ lưỡng, không bị ve, ghẻ, chốc lở… làm mất đi vẻ
đẹp vốn có của nó.
Tuy nhiên, chó được nuôi ngày một nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra
càng lớn, rất khó kiểm soát, không những gây thiệt hại kinh tế cho nhiều hộ
chăn nuôi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.
Ngoài các bệnh truyền nhiễm như: bệnh dại, bệnh carevirus, bệnh do
parvovirus... gây ra đã và đang làm chết rất nhiều chó ở thành phố Thái
Nguyên thì phải kể đến các bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh về ngoại ký
sinh trùng. Các nhà khoa học nước ta đã xác định được một số loài ký sinh
gây bệnh ở chó, trong đó bệnh do Demodex canis gây ra là một bệnh khá phổ biến.


2

Demodex canis là một trong những bệnh ngoài da phổ biến trên chó,
chó phát bệnh khi hệ thống miễn dịch của cơ thể suy yếu. Demodex canis là
một sinh vật hội sinh bình thường trên da chó và truyền từ chó mẹ sang chó
con trong 2-3 ngày đầu bú sữa. Chó 2 tháng tuổi có thể mắc bệnh, nhưng
thường gặp hơn ở chó 6 tháng đến 2 năm tuổi. Lây nhiễm khi tiếp xúc trực
tiếp với những chó mắc bệnh khác và chó mang căn bệnh, lây nhiễm ngay cả
qua các phương thức chăm sóc, nuôi dưỡng chó bị nhiễm bệnh. Demodex
canis thường bị ảnh hưởng bởi các tác nhân như nội ký sinh, bệnh rối loạn nội
tiết, khối u, dinh dưỡng kém, thuốc điều trị ức chế miễn dịch, hóa trị liệu hoặc

bào và một số bạch cầu. Đôi khi có những bó cơ trơn tạo thành cơ dựng lông.
Lớp hình diện: là phần mô liên kết nằm song song với bề mặt da, lớp
này chứa nhiều sợi keo và sợi đàn hồi, mạch máu, mạch bạch huyết, các sợi
thần kinh và đầu thần kinh như tiểu thể Meissner, tiểu thể Golgi Mazzoni.
Lớp dạng gân: tạo bởi mô liên kết với nhiều sợi chạy song song bề mặt
da và nén chặt nhau. Ở đây chỉ có mạch máu chạy xuyên qua chứ không phân
nhánh cũng có những đầu thần kinh có bao.
Hạ bì: là mô liên kết mỡ được ngăn thành nhiều thùy và tiểu thùy bởi
những bó sợi tạo keo. Hạ bì chủ yếu là mô liên kết có chứa tiểu động mạch,
tiểu tĩnh mạch, mạch bạch huyết, các sợi thần kinh và các đầu mút thần kinh.
1.1.1.2. Sự tuần hoàn và hệ thống thần kinh của da chó
Mạch máu: Những động mạch và tĩnh mạch của da nối với nhau bằng
lưới mao mạch chạy song song với bề mặt của da. Nhờ vậy mà da đảm nhận
nhiều chức năng. Hệ động mạch và tĩnh mạch sẽ tạo thành 2 lưới mạch máu:
lưới mạch máu nông và lưới mạch máu sâu.
Lưới mạch máu sâu: Những mạch máu từ lớp dưới da tiến vào hạ bì rồi
lên đến lớp dưới chân bì và phân nhánh tạo ra dưới dạng động mạch sâu.
Lưới mạch máu nông: Từ lưới động mạch sâu sẽ phân nhánh tạo ra
những động mạch nhỏ xuyên qua lớp dạng gân của chân bì lên tới lớp dưới
nhú và tạo thành lưới mao mạch nông. Lớp này lại phân nhánh để tạo ra
những mao mạch hình quai để tiếp xúc với tĩnh mạch của nhú.
Mạch bạch huyết: Bắt nguồn từ những mao mạch kín nằm trong nhú
chân bì sau đó đổ vào lưới mao mạch bạch huyết dưới nhú đến tầng sâu của
chân bì tạo thành lưới bạch huyết trong chân bì. Từ lưới này lại đổ vào tĩnh


6

mạch bạch huyết rồi xuyên qua hạ bì để đến tĩnh mạch bạch huyết rồi xuyên
qua hạ bì để đến tĩnh mạch bạch huyết dưới da.


7

không có lông.
Tuyến sữa: Là loại tuyến mồ hôi biến đổi để thích ứng với chức phận tạo
sữa, tuyến này chỉ thấy trên gia súc cái, tuyến sữa là một khối tròn dẹp nằm
trong hạ bì đẩy da phồng lên.
1.1.1.4. Chức năng sinh lý của da
Chức năng bài tiết
Tiết mồ hôi: giữ vai trò quan trọng trong điều hòa thân nhiệt.
Tiết chất béo: có vai trò ức chế sự phát triển của vi khuẩn.
Chức năng bảo vệ
Bảo vệ cơ thể tránh những ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài như:
những va chạm cơ học, sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh, ngăn cản sự
xâm nhập của tia tử ngoại và hóa chất…
Điều hòa thân nhiệt.
Dự trữ mỡ và nước.

Truyền các tín hiệu hoá học ra xung quanh
Duy trì tính chất không thay đổi của môi trường bên trong cơ thể.
Cung cấp cảm giác về áp lực, nhiệt độ, đau, tiếp xúc.
Tổng hợp 7-dehydrocholesterol để chuyển thành vitamin D3 bởi tia cực tím.
Da tham gia quá trình trao đổi chất, hô hấp nhờ mạng lưới mao mạch
và các tuyến nằm ở da.
1.1.1.5. Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh về da
Môi trường: Môi trường xung quanh có thể là nguồn lây nhiễm các
ngoại ký sinh trùng. Điều này thấy rõ ở những nơi nuôi nhốt chó với mật độ
cao. Từ đó, tạo điều kiện tốt cho sự xâm nhập các ngoại ký sinh trùng và nấm.
Dinh dưỡng
Thiếu acid béo

nhăn nheo.
Thiếu kẽm
Chó có khẩu phần ăn nhiều Ca, ngũ cốc (chứa nhiều phytase) hay tiêu
chảy mãn tính dẫn đến kém hấp thu kẽm.


9

Triệu chứng: da ửng đỏ, rụng lông sưng mủ ở cằm, xung quanh miệng,
mắt, tai, âm hộ, bao dịch hoàn, bao qui đầu, hậu môn. Da tiết nhiều bã nhờn,
tăng sừng hóa và có thể nứt sâu ở những điểm chịu áp lực lớn như gan bàn chân.
Rối loạn hormone: Sự rối loạn hormone (estrogen, thyroxin, adrenalin)
thường dẫn đến tình trạng rụng lông, viêm da trên chó, lớp da ngoài dày lên,
màu da khác thường, da tróc vảy có thể rụng lông thành từng đốm sau vài
tháng. Những vùng thường bị là ngực, cổ, hông, đùi.
1.1.2. Một số nguyên nhân khác gây bệnh về da trên chó
Sự tróc vảy ở da : Da chó xuất hiện nhiều vảy khô như gàu ở trên
người. Biểu hiện ở hai dạng:
Viêm da do tăng tiết bã nhờn: vùng da rụng lông có vảy nhờn và viêm.
Da sừng hóa: thường là những thay đổi thứ phát của các bệnh da khác
như rụng lông do rối loạn hormone, viêm da mãn tính.
Ngứa da do nhiều nguyên nhân: Thường xảy ra trên những giống chó
có cơ địa dị ứng hay nhạy cảm bất thường, cơ thể sẽ tạo thành thói quen và
đưa đến tình trạng mãn tính về ngứa. Nguyên nhân gây ngứa rất đa dạng: do
chó mẫn cảm cao với các hóa chất, môi trường sống, thức ăn, độc tố của
ngoại kí sinh……
1.1.3. Đặc điểm sinh học của bệnh do Demodex gây ra trên chó
1.1.3.1. Đặc điểm chung
Bệnh mò bao lông ở chó (Demodicosis) là một trong những căn bệnh
ngoài da phổ biến ở chó gây ra bởi ngoại ký sinh trùng có tên khoa học là

D.canis cái: có âm hộ nằm chính giữa phần thân của mặt bụng, kể từ
gốc chân thứ tư lui xuống phía dưới phần bụng.
Trứng D.canis có hình bầu dục, có kích thước 0,07-0,09mm


11

Hình 1.2. Hình thái và cấu tạo của Demodex canis
Hình thái của D.canis trưởng thành: thanh mảnh và thon dài, chiều dài
phần bụng là 91-115 µm, chiều rộng cơ thể là 40-45 µm và tổng chiều dài cơ
thể là 167-244µm (Theo Sakulploy R. và Sangvaranond A. (2010)[52]).
Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996)[7] cho biết: thân D.canis dài
khoảng 0,25mm. Đầu giả rộng và lồi cạnh. Ngực mang một đôi chân hình
mấu, ngắn. Bụng dài có vân ngang trên mặt lưng và mặt bụng. Phần phụ
miệng gồm một đôi xúc biện, kìm và một tấm dưới miệng. Xúc biện có hai
đốt, đốt cuối ngắn. Kìm hình trâm, dẹp, mỏng. Cơ quan sinh dục đực ở mặt
lưng phần ngực của con đực. Âm môn ở mặt bụng, trước lỗ sinh dục của con
cái, trứng hình thoi.
1.1.3.3. Vòng đời
Vòng đời của D.canis xảy ra trên da chó được chia làm 4 giai đoạn kéo
dài khoảng 20-35 ngày.
Trứng - ấu trùng – tiền nhộng – nhộng - Trưởng thành.


12

Hình 1.3. Vòng đời, vị trí kí sinh và sự truyền lây của D. canis
Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2016)[21], toàn bộ vòng đời ghẻ mò
bao lông đều phát triển trên cơ thể chó. Thời gian phát triển từ trứng đến con
ghẻ trưởng thành khoảng hai tuần, tùy thuộc vào điều kiện sống của ghẻ và

có điều kiện thích hợp nhất để D.canis sống, sinh sản và phát triển. D.canis


14

sống ở chân lông mi gây ra viêm, ngứa và nhiễm trùng mi mắt. Chân lông
thường bị nhiễm trùng với biểu hiện ngứa. Miệng của D.canis là những chiếc
kim sắc nhọn thò trực tiếp vào trong tế bào để hút chất dinh dưỡng. D.canis
ăn những tế bào chết, hormone và chất dầu trong chất bã, di chuyển chậm với
vận tốc 8-16 cm trong một giờ. D.canis thích môi trường ẩm ướt, ấm và
thường hoạt động nhiều nhất trong bóng tối. D.canis sống bên trong các tuyến
bã nhờn và nang lông, hút chất dinh dưỡng và làm hư hại tế bào, sau khi giao
phối chúng đào hang vào da, đẻ trứng, gây nhiễm khuẩn và nhiễm trùng da.
Trong suốt chu kỳ sống, chúng phá hủy da, bài tiết chất thải, đẻ trứng và chết.
Sau khi chết, xác chết của chúng trở thành chất lỏng và phân hủy bên trong da
gây ra phản ứng dị ứng.
Ngoài ra, D.canis còn ở trong tuyến mồ hôi, tuyến mỡ và các hạch dưới
da. Từ nhỏ chó có thể mang D.canis nhưng chưa phát bệnh. Khi nào sức đề
kháng giảm sẽ tạo cơ hội tốt cho D.canis phát triển và gây bệnh.
Demodex vào bao nang lông và tuyến bã nhờn gây viêm mãn tính làm
da ửng đỏ, có những nốt sừng và rụng lông. Khi vi khuẩn xâm nhập vào gây
thành mụn mủ hoặc ổ mủ, kí chủ có thể nhiễm độc máu, suy kiệt và chết.
1.1.3.5. Đặc điểm dịch tễ của D.canis gây bệnh trên chó
Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học cho ta cơ sở phòng trị bệnh do
D.canis gây ra một cách có hiệu quả nhất. Sự phát triển và gây bệnh của
D.canis phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.
Động vật cảm nhiễm: Demodex canis có khả năng gây bệnh trên tất cả
các giống chó (Bùi Khánh Linh và cs (2014)[11]).
Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996)[7] cho rằng: Demodex là ký sinh
trùng thường thấy trên tất cả các giống chó.

triển và gây bệnh.
1.1.3.6. Đặc điểm bệnh lý và biểu hiện lâm sàng của bệnh do D.canis gây ra
trên chó.
Biểu hiện lâm sàng: Khi nghiên cứu về bệnh lý lâm sàng, các tác giả đều
cho thấy: Bệnh thể hiện ở nhiều mức độ khác nhau từ thể nhẹ đến thể nặng.