BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ THU THỦY

BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH HỌC
VẬT LÍ 11 THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN VẬT LÍ
Mã số:

60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
PGS.TS. LÊ CÔNG TRIÊM

Huế, Năm 2014
i


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực,
đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố
trong bất kì một công trình nào khác.

tỏ lòng biếtSDK
ơn đối với gia đình, người
thân và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tác giả hoàn thành luận văn
này.

Huế, tháng 9 năm 2014
Tác giả

Nguyễn Thị Thu Thủy

iii
iii


MỤC LỤC
Trang
TRANG PHỤ BÌA ...................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... iii
MỤC LỤC ...................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .........................................................................4
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ ..................................................5
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................6
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................................6
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ...............................................................................8
3. Giả thuyết khoa học ................................................................................................8
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ..............................................................................................8
5. Đối tƣợng nghiên cứu..............................................................................................9
6. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................................9
7. Phƣơng pháp nghiên cứu .........................................................................................9

HÌNH HỌC VẬT LÍ 11 THPT .............................................................................47
2.1. Đặc điểm phần Quang hình học .........................................................................47
2.2. Xây dựng quy trình tổ chức bồi dƣỡng NLTH cho HS trong dạy học phần
Quang hình học Vật lí 11 THPT ...........................................................................49
2.2.1. Quy trình bồi dƣỡng NLTH cho HS trong dạy học bài Khúc xạ ánh sáng .....49
2.2.2. Quy trình bồi dƣỡng NLTH cho HS trong dạy học bài Thực hành xác định

Demo
- Select.Pdf SDK
tiêu cự của thấu
kínhVersion
phân kì ....................................................................................
55
2.2.3. Quy trình bồi dƣỡng NLTH cho HS qua nội dung bài Phản xạ toàn phần và
Lăng kính...................................................................................................................62
2.3. Thiết kế kế hoạch dạy học theo quy trình bồi dƣỡng NLTH cho HS trong dạy
học phần Quang hình học Vật lí 11 THPT ...........................................................65
2.3.1. Giáo án bài Khúc xạ ánh sáng .........................................................................65
2.3.2. Giáo án bài Thực hành xác định tiêu cự của thấu kính phân kì ......................76
2.4. Kết luận chƣơng 2 ..............................................................................................83
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .............................................................84
3.1. Mục đích, nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm .................................................84
3.1.1. Mục đích..........................................................................................................84
3.1.2. Nhiệm vụ .........................................................................................................84
3.2. Đối tƣợng, nội dung của thực nghiệm sƣ phạm .................................................85
3.2.1. Đối tƣợng ........................................................................................................85

2



1

ĐC

Đối chứng

2

GV

Giáo viên

3

HS

Học sinh

4

NLTH

Năng lực thực hành

5

SGK

Sách giáo khoa



DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ
Trang
Bảng 1.1 Phân loại mục tiêu kĩ năng của Harrow .....................................................22
Bảng 1.2 Bộ tiêu chí đánh giá NLTH vật lí của HS THPT ......................................23
Bảng 2.1 Kết quả TN khúc xạ ánh sáng ....................................................................53
Bảng 3.1 Các mẫu TNSP đƣợc chọn.........................................................................85
Bảng 3.2 Thống kê các điểm số (Xi) của bài kiểm tra ..............................................90
Bảng 3.3 Phân phối tần suất của hai nhóm TNg và ĐC............................................91
Bảng 3.4 Phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm TNg và ĐC ..............................91
Biểu đồ 3.1 Phân bố điểm của hai nhóm TNg và ĐC ...............................................90
Biểu đồ 3.2 Phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm TNg và ĐC ..........................92
Đồ thị 3.1 Phân phối tần suất của hai nhóm TNg và ĐC ..........................................91
Đồ thị 3.2 Phân phối tần suất lũy tích của hai nhóm TNg và ĐC .............................92

Demo Version - Select.Pdf SDK

5


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Hiện nay nƣớc ta ở đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với
mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam về cơ bản trở thành một nƣớc công nghiệp. Vì
vậy nguồn lực về con ngƣời trở nên có

nghĩa quan trọng, quyết định sự thành

công của công cuộc phát triển đất nƣớc. Điều này đặt ra cho ngành Giáo dục nhiệm
vụ cấp bách là phải đào tạo ra những thế hệ mới có đủ ph m chất và năng lực, thích

Mặc dù mục tiêu giáo dục nhấn mạnh việc phát triển NLTH nhƣ vậy, nhƣng
thực tế việc giảng dạy ở trƣờng phổ thông còn nặng về kiến thức, chƣa chú trọng
đến việc phát triển NLTH cho ngƣời học.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, nguyên Giám đốc Trung tâm Tƣ vấn đèn tiết
kiệm năng lƣợng và dung dịch hoạt hóa, điện hóa Hà Nội, Viện Khoa học Việt
Nam, cách giảng dạy trong các trƣờng phổ thông hiện nay chủ yếu áp dụng các
phƣơng pháp l thuyết trừu tƣợng, chƣa chú

đến kĩ năng thực hành và vận dụng

kiến thức vào đời sống cho HS. Theo ông, chƣơng trình vật lí phổ thông ở nƣớc ta
hiện nay bao gồm nhiều phần khác nhau nhƣ cơ học, nhiệt học, điện học, quang
học, vật lí phân tử và hạt nhân... Mỗi phần đƣợc thể hiện bằng nhiều đơn vị kiến
thức khác nhau, tƣơng ứng với các cách tiếp cận kiến thức khác nhau. Những tƣởng
với một khối lƣợng kiến thức đồ sộ nhƣ vậy, thực tế cuộc sống của các em sẽ vô
cùng phong phú. Các em hoàn toàn có khả năng làm chủ đƣợc kiến thức của mình,
việc vận dụng kiến thức trong đời sống thực tế ở chính gia đình của mình, hay giải
thích những hiện tƣợng xảy ra hàng ngày chỉ là “vấn đề đơn giản . Nhƣng điều đó
đã không diễn ra trên thực tế nhƣ những gì đƣợc mong đợi.

Demo Version - Select.Pdf SDK

Đối với bộ môn Vật lí, một môn khoa học thực nghiệm thì NLTH một năng
lực rất quan trọng. Việc khám phá ra các định luật vật lí hầu hết đƣợc các nhà khoa
học tìm ra từ thực nghiệm. Mục đích của việc tìm ra các định luật đó cũng là quay
trở lại phục vụ thực tiễn cuộc sống. Nhƣng thực tế dạy học lại cho thấy rằng, HS rất
dễ dàng đọc vanh vách các định luật song lại hết sức khó khăn trong việc vận dụng
định luật đó để giải thích hiện tƣợng trong thực tế. Học sinh cũng rất nhanh nhạy
khi áp dụng công thức để giải nhanh mọi bài tập, song lại rất lúng túng khi sử dụng
các dụng cụ trong phòng thực hành. Nghĩa là khả năng vận dụng kiến thức vào thực

3. Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất đƣợc các biện pháp và xây dựng đƣợc quy trình dạy học phần
Quang hình học Vật lí 11 THPT theo hƣớng bồi dƣỡng NLTH, đồng thời vận dụng
các biện pháp và quy trình này vào dạy học thì sẽ phát triển đƣợc NLTH cho HS và
góp phần nâng cao hiệu quả dạy học vật lí.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc bồi dƣỡng NLTH cho HS
trong dạy học vật lí ở trƣờng THPT.
- Xây dựng hệ thống kĩ năng và các biện pháp bồi dƣỡng NLTH cho HS trong
dạy học vật lí ở trƣờng THPT.
- Xây dựng quy trình dạy học phần Quang hình học Vật lí 11 THPT theo
hƣớng bồi dƣỡng NLTH.

8


- Thiết kế một số bài dạy theo hƣớng bồi dƣỡng NLTH trong phần Quang
hình học.
- TNSP để kiểm tra giả thuyết và tính khả thi của đề tài.
5. Đối tƣợng nghiên cứu
Hoạt động dạy học phần Quang hình học Vật lí 11 THPT theo hƣớng bồi
dƣỡng NLTH.
6. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung đề xuất các biện pháp và xây dựng quy trình dạy học một
số kiến thức phần Quang hình học Vật lí 11 THPT theo hƣớng bồi dƣỡng NLTH
cho HS và tiến hành TNSP ở trƣờng THPT số 2 Bố Trạch, Quảng Bình.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, các văn bản của Nhà nƣớc và của ngành

luận làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp bồi dƣỡng NLTH cho HS. Luận văn
cũng đã đề xuất đƣợc các biện pháp hiệu quả để bồi dƣỡng NLTH cho HS trong dạy
học vật lí.

Demo Version - Select.Pdf SDK

10