Mục Lục
MỤC LỤC ....................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU .................................................................................. 1
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ ............................................................................................ 2
DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ .......................................................................................... 2
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ........................................................................... 3
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ................. 4
1.1 LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU ................................................................. 4
1.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU ..................................................................... 9
1.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............................................................................... 11
1.4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ................................................................ 11
1.5 KẾT QUẢ VÀ ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN ........................................................ 11
1.6 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU ..................................................................................... 14
1.7 KẾT CẤU LUẬN ÁN ................................................................................................ 16
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHI TIÊU
CÔNG, QUẢN TRỊ CÔNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ................................ 17
GIỚI THIỆU ................................................................................................................. 17
2.1 CÁC KHÁI NIỆM................................................................................................ 20
2.1.1 Tăng trưởng kinh tế ...................................................................................... 20
2.1.2 Chi tiêu công .................................................................................................. 21
2.1.3 Quản trị công ................................................................................................. 24
2.2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHI TIÊU CÔNG VÀ TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ TRONG SỰ RÀNG BUỘC NGÂN SÁCH ............................................................ 28
2.2.1 Lý thuyết về mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế ......... 28
2.2.2 Lý thuyết về cơ cấu chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế............................ 36
2.2.3 Khung phân tích về mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh
tế trong sự ràng buộc ngân sách ........................................................................... 40
2.3 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VAI TRÒ CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TRONG MỐI QUAN HỆ
GIỮA CHI TIÊU CÔNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ .................................................... 45
2.3.1 Lý thuyết về lựa chọn công và lý thuyết kinh tế chính trị ........................... 46
2.3.2 Lý thuyết kinh tế học thể chế mới ................................................................. 48

TRIỂN ........................................................................................................................ 107
4.3 MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM ....................................................................................110
4.4 DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU ........................................................................................112
4.5 KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG ........................................................................................114
4.5.1 Vai trò quản trị công trong mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng
trưởng ....................................................................................................................114
4.5.2 Vai trò của sự khác biệt về thể chế chính trị trong mối quan hệ giữa chi
tiêu công và tăng trưởng ......................................................................................122
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4............................................................................................... 127
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .........................................129
GIỚI THIỆU ...............................................................................................................129
Trang 2


5.1 KẾT LUẬN ........................................................................................................... 131
5.1.1 Về mặt lý thuyết ........................................................................................... 131
5.1.2 Về kết quả thực nghiệm .............................................................................. 133
5.2 HÀM Ý CHÍNH SÁCH ........................................................................................... 136
5.2.1 Các quốc gia đang phát triển ...................................................................... 136
5.2.2 Việt Nam ...................................................................................................... 138
5.3 HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO.................................................. 145
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5............................................................................................... 146
KẾT LUẬN CHUNG ................................................................................................. 147
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 150
DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC ................................................................................... 165

Trang 3


Danh mục các bảng biểu


Danh mục các sơ đồ
Sơ đồ 2.1: Chính sách tài khóa và các mục tiêu phát triển kinh tế: vai trò ràng buộc thể
chế - chính trị và ràng buộc ngân sách. ..........................................................................53

Danh mục các đồ thị
Đồ thị 2.1: Đường cong Armey (Altunc & Aydın, 2013) ..............................................35
Đồ thị 3.1: Tốc độ tăng trưởng trung bình tại các quốc gia đang phát triển phân tích
1998-2016 .......................................................................................................................70
Đồ thị 3.2: Chi tiêu công tại các quốc gia đang phát triển theo khu vực .......................70
Đồ thị 3.3: chi tiêu công tại các quốc gia đang phát triển theo cơ cấu ..........................72
Đồ thị 3.4: Tình hình ngân sách tại các quốc gia đang phát triển ..................................73
Đồ thị 4.1: Chất lượng quản trị công tại các quốc gia đang phát triển 1998-2016 ......107
Đồ thị 4.2: Tốc độ tăng trưởng tại các quốc gia đang phát triển có chế độ chính trị khác
nhau ..............................................................................................................................109
Đồ thị 4.3: Chi tiêu công tại các quốc gia đang phát triển có chế độ chính trị khác nhau
......................................................................................................................................109

Trang 2


Danh mục các chữ viết tắt
ADB

Asian Development Bank – Ngân Hàng Phát Triển Châu Á

BERI

The Business Environment Risk Intelligence


Mean Group

NIE

New Institutional Economics – Kinh tế học thể chế mới

NSNN

Ngân sách nhà nước

PMG

Pooled Mean Group

PPP

Public-Private Partnerships – Hợp tác công tư

PWT

Penn World Table

SPEED Statistics on Public Expenditures for Economic Development
WDI

World Development Indicators

WEO

World Economic Outlook


Trang 4


Quy mô chi tiêu công gia tăng được tài trợ từ khả năng thu thuế hiệu quả hơn
bởi những cải tiến đáng kể trong quản lý tài chính và quản lý thuế (IMF, 2014). Tuy
nhiên, nguồn thu từ thuế chưa đủ để tài trợ chi tiêu công, vì vậy, nợ công trở thành
nguồn tài trợ quan trọng cho chi tiêu công tại các quốc gia đang phát triển. Theo số liệu
của IMF (2014), tỷ lệ nợ công gộp trên GDP trung bình ở các quốc gia đang phát triển
giai đoạn 1998-2014 vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt cao ở các quốc gia đang phát triển
vùng Nam Mỹ (trên 50% GDP); vùng Trung Đông và Bắc Phi (trên 60% GDP). Theo
đó, hướng tới mục tiêu tăng trưởng, vấn đề về thâm hụt ngân sách và kiểm soát nợ
công rất cần được chú trọng ở các quốc gia đang phát triển.
Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng vốn thấp trong chi tiêu công đang là vấn đề lớn
tại các quốc gia đang phát triển (James Brumby & Kaiser, 2012; Cavallo & Daude,
2011; Gupta & ctg, 2014; Robinson & Torvik, 2005). Trong đó, chất lượng quản trị
công yếu kém được xem là một trong những nguyên nhân chính, không chỉ tác động
đến chính sách chi tiêu công mà còn tạo điều kiện cho tham nhũng và trục lợi, từ đó,
làm giảm hiệu quả kinh tế của chi tiêu công (James Brumby & Kaiser, 2012; Cooray,
2009; Halkos & Paizanos, 2016; Keefer & Knack, 2007). Theo số liệu từ WGI (2017),
chất lượng quản trị công tại các quốc gia đang phát triển hiện nay là rất hạn chế. Các
quốc gia này đang phải giải quyết nhiều vấn đề xuất phát từ chất lượng quản trị công
yếu kém như tiếng nói người dân và trách nhiệm giải trình thấp, bất ổn chính trị, chất
lượng luật pháp kém và tình trạng tham nhũng cao. Mặc dù có những nỗ lực cải thiện
đáng ghi nhận song hầu hết chỉ số đo lường quản trị công tại các quốc gia phân tích
trung bình năm 2016 đều nhỏ hơn hơn 0 (WGI, 2017).
Như vậy, số liệu thực tế cho thấy, mặc dù hoàn cảnh là khác nhau, mẫu số
chung ở các quốc gia đang phát triển là cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, các
quốc gia này đang phải đối mặt với các vấn đề về ngân sách và chất lượng quản trị
công yếu kém. Vì vậy, việc cân bằng mức độ cung cấp hàng hóa, dịch vụ công phù


Trang 6


cấp độ tăng trưởng, tác động phi tuyến và chất lượng thể chế (António Afonso & Jalles,
2016; Brahmbhatt & Canuto, 2012; Gemmell & ctg, 2016; Halkos & Paizanos, 2016).
Tuy nhiên, đa phần các nghiên cứu trước, đặc biệt là các nghiên cứu với trường hợp
các quốc gia đang phát triển, thường phân tích vào các nhân tố trên một cách riêng lẻ
như cơ cấu chi tiêu công (Clements & ctg, 2002; Devarajan & ctg, 1996; Gupta & ctg,
2014; Martins & Veiga, 2014; Thanh, 2014), ràng buộc ngân sách (Bayraktar &
Moreno‐Dodson, 2015; Gemmell & ctg, 2012; Teles & Mussolini, 2014) hay tác động
phi tuyến (Altunc & Aydın, 2013; Chen & Lee, 2005; Herath, 2012). Như Halkos &
Paizanos (2016) nhận định, các nghiên cứu này chưa cung cấp bằng chứng thực
nghiệm một cách toàn diện về tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế. Vì
vậy, kết hợp xem xét tác động phi tuyến của các thành phần chi tiêu công và vai trò của
của ràng buộc ngân sách trong mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng là điểm
khác biệt của luận án so với các nghiên cứu trước.
Thêm vào đó, với đặc thù của giai đoạn nghiên cứu 1998-2016, luận án quan
tâm đến tác động của chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh trước và sau
cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008. Báo cáo của IMF (2009) cho thấy, trong
giai đoạn cuối năm 2007 đến đầu năm 2009, cuộc khủng hỏang kinh tế toàn cầu được
cho là tồi tệ nhất kể từ sau chiến tranh thế giới thứ II xảy ra. Cuộc khủng hoảng ảnh
hưởng đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, trong đó có tình hình ngân sách của các
quốc gia. Theo số liệu của báo cáo này, thâm hụt ngân sách năm 2009 trở nên trầm
trọng hơn và nợ công tăng mạnh ở nhiều quốc gia. Theo đó, tình hình ngân sách tiếp
tục được dự báo rất khó khăn trong giai đoạn sau khủng hoảng. Tương tự, nghiên cứu
của Presbitero (2012) nhận định, sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-2008,
các quốc gia đang phát triển phải đối mặt với nhiều khó khăn về cán cân ngân sách như
nợ công, chi tiêu công gia tăng trong khi nguồn thu lại giảm. Theo đó, IMF (2009)
khuyến nghị các quốc gia cần có các chính sách thích hợp nhằm cải thiện tình hình

Trang 8


bên cạnh sự tương tác giữa quy mô chi tiêu công tổng thể và quản trị công, luận án
phân tích sự tương tác giữa quản trị công và các thành phần chi tiêu công.
Bên cạnh đó, luận án chú trọng phân tích vai trò của khía cạnh thể chế chính trị
trong mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế. Theo Acemoglu (2008) và
Quibria (2014), quản trị công là một khái niệm đa chiều, bao gồm ba khía cạnh chính
là: thể chế chính trị; hiệu quả chính phủ và khuôn khổ pháp luật. Xem quản trị công
như “nhân tố quyết định” tác động đến tăng trưởng, các nghiên cứu thuộc trường phái
kinh tế học thể chế mới chú trọng xem xét vai trò của quản trị công chủ yếu ở khía
cạnh hiệu quả chính phủ và khuôn khổ pháp luật (Butkiewicz & Yanikkaya, 2011;
Cooray, 2009; Han & ctg, 2014; Kagundu, 2006; Zhuang & ctg, 2010). Trong khi đó,
do phạm vi nghiên cứu của khoa học chính trị, một số nghiên cứu khác lại tập trung
vào sự khác biệt về thể chế chính trị như chế độ bầu cử hay mức độ dân chủ tác động
như thế nào đến quy mô và cơ cấu chi tiêu công (Brender & Drazen, 2013; De Haan &
Sturm, 1997; Van Dalen & Swank, 1996; Vergne, 2009). Vì vậy, điểm thú vị của luận
án là xem xét vai trò của quản trị công ở nhiều khía cạnh trong mối quan hệ giữa chi
tiêu công và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển giai đoạn 1998-2016.
Như vậy, về khái quát, đề tài mà luận án hướng đến là “Chi tiêu công, quản trị
công và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển”. Luận án xem xét mối
quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế trong sự ràng buộc ngân sách cũng
như xem xét vai trò quản trị công trong mối quan hệ giữa hai yếu tố này tại các quốc
gia đang phát triển giai đoạn 1998-2016.
1.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
Luận án hướng đến khám phá mối quan hệ giữa chi tiêu công, quản trị công và
tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Về khái quát, luận án hướng đến
hai mục tiêu nghiên cứu chính như sau: (1) Đánh giá tác động của cấu trúc chi tiêu
công đến tăng trưởng kinh tế trong sự ràng buộc ngân sách tại các quốc gia đang phát
Trang 9

các nguồn đáng tin cậy, luận án sử dụng các phương pháp kiểm định thích hợp nhằm
khám khá mối quan hệ giữa chi tiêu công, quản trị công và tăng trưởng kinh tế tại
trường hợp các quốc gia đang phát triển.
Cụ thể, tận dụng ưu điểm của phương pháp kiểm định trong việc giải quyết các
khuyết tật của mô hình như phương sai thay đổi, tự tương quan và đặc biệt là vấn đề
nội sinh, các phân tích, thảo luận chủ yếu dựa trên kết quả kiểm định từ phương pháp
ước lượng Moment tổng quát GMM sai phân (Difference GMM) hai bước. Ngoài ra,
để kiểm định hiệu ứng phi tuyến của các biến đến tăng trưởng kinh tế, luận án sử dụng
phương pháp ước lượng ngưỡng với dữ liệu bảng của B. E. Hansen (1999).
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng
trưởng kinh tế; mối quan hệ giữa quản trị công, chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế
cùng với các biến số khác như vốn đầu tư, vốn con người, nợ công tại các quốc gia
đang phát triển giai đoạn 1998-2016.
1.5 Kết quả và đóng góp mới của luận án
Luận án hướng đến hai mục tiêu nghiên cứu chính: (1) Đánh giá tác động của
cấu trúc chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế trong sự ràng buộc ngân sách tại các
quốc gia đang phát triển; (2) Đánh giá vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa
chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Qua lược khảo lý
thuyết, luận án chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu ở từng mục tiêu nghiên cứu. Thông
qua giải quyết các câu hỏi nghiên cứu tương ứng, luận án làm rõ hơn các khỏang trống
nghiên cứu cần được làm sáng tỏ.

Trang 11


Với mục tiêu nghiên cứu thứ nhất, việc kết hợp xem xét vai trò của ràng buộc
ngân sách, các thành phần chi tiêu công và tác động phi tuyến trong mối quan hệ giữa
chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế cũng như xem xét ảnh hưởng của cuộc khủng
hoảng đến hiệu quả kinh tế của các thành phần chi tiêu công là điểm thú vị của luận án.

phần chi tiêu công giữa giai đoạn trước và sau khủng hoảng hay không, kết quả kiểm
định cho thấy, sau khủng hoảng kinh tế, hiệu quả kinh tế của chi tiêu công tổng thể và
các thành phần chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế được cải thiện hơn so với giai
đoạn trước đó.
Với mục tiêu nghiên cứu thứ hai, điểm khác biệt của luận án là việc kết hợp xem
xét quản trị công ở nhiều khía cạnh và các thành phần chi tiêu công trong mối quan hệ
giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế.
Kết quả kiểm định chỉ ra tác động tích cực của quản trị công đến tăng trưởng
kinh tế tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, biến tương tác giữa chi tiêu công và
quản trị công lại có tác động âm đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả này tương đồng với
kết quả nghiên cứu của António Afonso & Jalles (2016) và Thanh & Hoai (2017).
Bằng các kiểm định mở rộng và phương pháp phù hợp, luận án bổ sung, giải thích rõ
hơn về tác động âm của biến tương tác giữa chi tiêu công và quản trị công so với các
nghiên cứu trước. Theo đó, trả lời câu hỏi nghiên cứu quản trị công có vai trò như thế
nào trong việc hiệu chỉnh tác động của các thành phần chi tiêu công đến tăng trưởng
kinh tế tại các quốc gia đang phát triển, kết quả kiểm định chỉ ra, biến tương tác giữa
chi tiêu công và quản trị công có tác động âm đến tăng tưởng kinh tế được lý giải theo
hai hướng như sau: (1) Tác động tích cực của quản trị công đến tăng trưởng kinh tế bị
giảm sút ở các quốc gia đang phát triển có quy mô chi tiêu công lớn (António Afonso
& Jalles, 2016), hay cụ thể hơn, là ở các quốc gia đang phát triển có quy mô các thành

Trang 13


phần chi tiêu công phi sản xuất lớn; (2) Quản trị công chỉ tạo được tác động tích cực
đến hiệu quả kinh tế của chi tiêu công ở những quốc gia có trình độ quản trị công tốt.
Chú trọng vào đặc thù thể chế chính trị ở các quốc gia đang phát triển, kết quả
kiểm định chỉ ra sự khác biệt về thể chế chính trị cũng đóng vai trò quan trọng trong
mối quan hệ giữa chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế. Cụ thể, trả lời câu hỏi nghiên
cứu thể chế chính trị có vai trò như thế nào trong việc hiệu chỉnh tác động của các

thành khung phân tích, cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa chi tiêu công, quản trị công
và tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, tác giả cũng tiến hành lược khảo các bài nghiên
cứu thực nghiệm có liên quan.
Thứ hai, từ cơ sở tổng quan lý thuyết được thực hiện ở bước thứ nhất, bài
nghiên cứu xác định mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Luận án hướng đến thực hiện hai
mục tiêu nghiên cứu chính là:
(1) Đánh giá tác động của cấu trúc chi tiêu công đến tăng trưởng kinh tế trong
sự ràng buộc ngân sách tại các quốc gia đang phát triển.
(2) Đánh giá vai trò của quản trị công trong mối quan hệ giữa chi tiêu công và
tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển.

Trang 15


Thứ ba, từ cơ sở tổng quan lý thuyết được thực hiện ở bước thứ nhất và mục tiêu
nghiên cứu được xác định ở bước thứ hai, luận án kế thừa, triển khai các mô hình thực
nghiệm cũng như áp dụng các phương pháp kiểm định thích hợp hướng đến mục tiêu
nghiên cứu đề ra và tiến hành thu thập dữ liệu.
Thứ tư, từ mô hình thực nghiệm ở bước thứ ba, dựa trên số liệu thu thập được,
luận án thực hiện kiểm định và phân tích kết quả kiểm định.
Thứ năm, từ cơ sở lý thuyết và kết quả thực nghiệm, tác giả rút ra các kết luận
về mối quan hệ giữa quản trị công, chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế tại trường hợp
nghiên cứu này. Qua đó, luận án đề xuất một số hàm ý chính sách về chi tiêu công,
quản trị công tại các quốc gia đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng.
1.7 Kết cấu luận án
Luận án gồm 5 chương chính, ngoài chương I giới thiệu tổng quan đề tài nghiên cứu,
nội dung luận án được cấu trúc như sau:
Chương II: Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa chi tiêu công, quản trị công và
tăng trưởng kinh tế.
Chương III: Đánh giá tác động của cấu trúc chi tiêu công đến tăng trưởng kinh

thiệp vào các hoạt động kinh tế - xã hội.
Trang 17


Luận án đủ ở file: Luận án full