Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
KHOA TÀI CHÍNH CÔNG
--------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI
ẢNH HƯỞNG CỦA GIÁ DẦU ĐẾN NGUỒN THU
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM

Sinh viên :

Bùi Ngọc Phương

Lớp :

CQ51/18.01

Giảng viên hướng dẫn : TS.Nguyễn Trọng Hoà

SV: Bùi Thị Phương

1

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

1. Ngân sách nhà nước:.....................................................................................5
1.1. Khái niệm:..................................................................................................5
1.2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước:............................................................6
1.3. Vai trò của Ngân sách Nhà nước:...............................................................7
1.4. Chức năng của Ngân sách Nhà nước:........................................................8
1.5 Bản chất của Ngân sách Nhà nước:.............................................................8
2. Thu Ngân sách Nhà nước:.............................................................................8
2.1. Khái niệm, đặc điểm và nội dung của thu Ngân sách Nhà nước................8
2.1.1. Khái niệm:...............................................................................................8
2.1.2. Đặc điểm:................................................................................................9
2.1.3. Các khoản thu Ngân sách Nhà Nước:...................................................10
2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến nguồn thu Ngân sách Nhà nước..................12
II. Tổng quan về dầu và thị trường xăng dầu..................................................13
1. Khái niệm..................................................................................................13
1.1. Dầu thô...................................................................................................13
1.2. Xăng.......................................................................................................14
2. Đặc điểm chung của các sản phẩm từ dầu................................................16
3. Đặc điểm của thị trường dầu thô...............................................................16
SV: Bùi Thị Phương

3

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

3.1: Đặc điểm thị trường dầu thô thế giới.......................................................16


Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................45
PHỤ LỤC........................................................................................................47

SV: Bùi Thị Phương

5

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
NSNN
NHNN

Ngân sách nhà nước
Ngân hàng Nhà nước

BTC


VND

Việt Nam đồng

USD

Đô la Mỹ

SV: Bùi Thị Phương

6

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

DANH MỤC BẢNG
Hình 1. Cân bằng sản xuất- tiêu thụ nhiên liệu hóa long, (triệu thùng/ngày)
Hình 2. Tỷ trọng thay đổi sản lượng nhiên liệu long theo vùng năm 2015 (%)
Hình 3. Cơ cấu ba nguồn thu chính trong ngân sách, 2011-2015 (tỷ đồng)
Bảng 2.1: Biến và ký hiệu sử dụng trong mô hình
Bảng 2.2: Kiểm định ADF tại sai phân bậc 0 của biến LnCOP
Bảng 2.3: Kiểm định ADF tại sai phân bậc 0 của biến LnSBR
Bảng 2.4: Xác định độ trễ của mô hình
Bảng 2.5: Kết quả mô hình Var
Bảng 2.6: Kết quả hàm phản ứng đẩy

tiêu của Nhà nước, và là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo cho sự
ổn định phát triển đồng đều giữa các thành phần trong nền kinh tế, và đảm
bảo thu nhập cho người dân.
Bên cạnh đó, những vấn đề bất cập trong cơ cấu thu Ngân sách Nhà
nước hiện nay đang có nguy cơ thiếu bền vững do cơ cấu thu Ngân sách Nhà
nước chưa hợp lý khi nguồn thu Ngân sách Nhà nước trước tiên và chủ yếu
dựa vào khoản thu từ các loại thuế, các loại phí và lệ phí, từ hoạt động khai
thác tài nguyên và hoạt động xuất - nhập khẩu, những lĩnh vực phụ thuộc rất
nhiều vào biến động trên thị trường quốc tế, đồng thời làm cạn kiệt tài nguyên
thiên nhiên (khoáng sản, dầu mo…).
Nửa cuối thế kỷ XX, thế giới chứng kiến sự bứt phá và chiếm lĩnh vị trí
thống soái của dầu mo với nền công nghiệp và dịch vụ xã hội, bo xa nhiên
liệu hóa thạch truyền thống là than đá. Và cho đến nay dầu mo là một trong
những nguồn nhiên liệu đầu vào quan trọng nhất trong quá trình sản xuất của
một nền kinh tế hiện đại.

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

Ngày nay, dầu mo được khai thác từ rất nhiều mo khác nhau, chúng phân
bố ở những nơi rất khác nhau về đặc điểm địa lý tự nhiên, bởi vậy mỗi loại
dầu thô ở mỗi mo đều có sự khác biệt nhất định. Theo tính toán của các
chuyên gia kinh tế năng lượng, dầu mo chiếm khoảng 40% cán cân năng
lượng thế giới. Với tốc độ tiêu thụ như hiện nay và trữ lượng dầu mo hiện có,


Từ vấn đề trên, đòi hoi cần phải có những phương hướng và biện pháp
để giảm những tác động tiêu cực đó. Đó là lý do đề tài nghiên cứu “Ảnh
hưởng của giá dầu đến nguồn thu Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam” được
thực hiện.

2. Mục đích nghiên cứu và ý nghĩa khoa học của đề tài:
2.1. Mục đích nghiên cứu.
- Tình hình biến động của giá dầu trên thị trường dầu mo thế giới và thị
trường dầu mo Việt Nam trong những năm gần đây và nguyên nhân dẫn đến
những biến động này.
- Phân tích, đánh giá những tác động của việc giảm giá dầu đến nguồn
thu Ngân sách Nhà nước.
- Những mục tiêu và giải pháp cần thực hiện để nhằm giảm bớt các tác
động đó.
- Nêu lên quan điểm nhìn nhận vấn đề và mong muốn được đóng góp
một phần ý kiến của mình về sự biến động liên tục của giá dầu đã và đang gây
ảnh hưởng rất lớn tới nguồn thu Ngân sách Nhà nước hiện nay.
2.2. Ý nghĩa khoa học.
Bài nghiên cứu giúp người đọc hệ thống một cách tổng quát,thực tế nhất
về thị trường dầu mo và sự biến động về giá của chúng cũng như những tác
động của giá dầu đến nguồn thu Ngân sách Nhà nước Việt Nam hiện nay.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:
3.1. Đối tượng nghiên cứu.
Biến động của giá dầu ảnh hưởng như thế nào đến nguồn thu Ngân sách
Nhà nước, tìm hiểu nguyên nhân gây ra sự biến động đó và đưa ra giải pháp
khắc phục, đồng thời dự báo sự biến động của giá dầu trong tương lai.
3.2. Phạm vi nghiên cứu.


Đưa ra cái nhìn tổng quan nhất về tình hình thực tế giá dầu hiện nay,sự
tác động của chúng đến nguồn thu Ngân sách Nhà nước và mức độ khả thi,
khoa học của việc nghiên cứu.

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
VÀ TỔNG QUAN VỀ GIÁ DẦU THÔ, THỊ TRƯỜNG DẦU THÔ.
I. Lý luận chung về thu ngân sách nhà nước.
1. Ngân sách nhà nước:
1.1. Khái niệm:
Ngân sách nhà nước vừa là một phạm trù kinh tế vừa là một phạm trù
lịch sử; là một thành phần trong hệ thống tài chính. Cùng với thời gian, sự
phát triển không ngừng của khoa học kinh tế cũng như của chính bản thân
hoạt động kinh tế đã làm cho thuật ngữ “Ngân sách nhà nước” được quan
niệm và giải thích ngày càng sâu sắc hơn. Nếu như lúc đầu thuật ngữ “Ngân
sách nhà nước” chỉ được hiểu một cách đơn thuần là bản dự trù các khoản thu
và chi tiêu mang tính chất công thì về sau thuật ngữ này đã được quan niệm
đầy đủ và rõ ràng hơn , với ý tưởng coi ngân sách nhà nước như là công cụ
phân phối của cải vật chất trong tay nhà nước để điều tiết các hoạt động kinh
tế và duy trì bộ máy quyền lực chính trị trong xã hội.
Hiện nay, thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" đã và đang được sử dụng rất
phổ biến và rộng rãi không chỉ trong các diễn đàn các diễn đàn khoa học mà

Qua quá trình nghiên cứu về ngân sách nhà nước, chúng tôi đã quyết
định sử dụng định nghĩa của Luật Ngân sách Nhà nước của Việt Nam đã được
Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002 cho bài nghiên cứu khoa học
như sau: Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước
trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được
thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ
của nhà nước.
1.2. Đặc điểm của ngân sách nhà nước:
Ngân sách nhà nước là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc
gia. Nó bao gồm những quan hệ tài chính nhất định trong tổng thể các quan
hệ tài chính quốc gia, cụ thể:
-Quan hệ tài chính giữa nhà nước với công dân.
-Quan hệ tài chính giữa nhà nước với doanh nghiệp.
-Quan hệ tài chính giữa nhà nước với tổ chức xã hội.
-Quan hệ tài chính giữa nhà nước với quốc tế.
Các quan hệ trên mang năm đặc điểm sau:

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

-Hoạt động thu chi của ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với quyền lực
kinh tế - chính trị của nhà nước, và việc thực hiện các chức năng của nhà
nước, được nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định.
-Hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài

Học viện Tài chính

-Là công cụ để điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, chống độc quyền và
kiểm soát lạm phát.
-Là công cụ để điều tiết thu nhập giữa các thành phần kinh tế và các tầng
lớp dân cư nhằm đảm bảo công bằng xã hội.
1.4. Chức năng của Ngân sách Nhà nước:
- Huy động nguồn tài chính và đảm bảo các nhu cầu chi tiêu theo kế
hoạch nhà nước.
- Thực hiện cân đối giữa các khoản thu - chi ( bằng tiền ) của Nhà nước.
1.5 Bản chất của Ngân sách Nhà nước:
Ngân sách Nhà nước không thể thiếu được với mỗi Nhà nước. Bản chất
của ngân sách là hệ thống các mối quan hệ về kinh tế phát sinh trong quá trình
Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính, nhằm đảm bảo yêu cầu
thực hiện các chức năng quản lý và điều hành nền kinh tế - xã hội của mình.
Bản chất của ngân sách nhà nước quyết định các chức năng của ngân sách nhà
nước.
2. Thu Ngân sách Nhà nước:
2.1. Khái niệm, đặc điểm và nội dung của thu Ngân sách Nhà nước.
2.1.1. Khái niệm:
Để có kinh phí chi cho mọi hoạt động của mình, nhà nước đã đặt ra các
khoản thu (các khoản thuế khóa) do mọi công dân đóng góp để hình thành
nên quỹ tiền tệ của mình. Thực chất, thu ngân sách nhà nước là việc nhà nước
dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình
thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thoa mãn các nhu cầu của nhà nước.
Ở Việt Nam, đứng về phương diện pháp lý, thu ngân sách nhà nước bao
gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách để thoa mãn nhu
cầu chi tiêu của Nhà nước. Về mặt bản chất, thu ngân sách nhà nước là hệ
thống những quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá


nền tảng pháp lý vững chắc cho hoạt động thu ngân sách của Nhà nước, mặt
khác giới hạn quyền thu của Nhà nước.
Thứ hai, thu ngân sách nhà nước nhằm huy động một bộ phận giá trị sản
phẩm xã hội, do vậy hoạt động này luôn gắn chặt với thực trạng kinh tế của
đất nước, với mức độ phát triển của nền kinh tế. Cơ sở hoạt động chủ yếu của
thu ngân sách nhà nước là giá trị các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ được sản

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

xuất ra từ các khu vực kinh tế. Như vậy, chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội và
chỉ số tăng trưởng kinh tế là những chỉ tiêu chủ yếu chi phối tỷ lệ giá trị sản
phẩm xã hội mà Nhà nước có thể tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước. Nói
cách khác, đây là những yếu tố quan trọng nhất quyết định mức động viên vào
ngân sách nhà nước thông qua hoạt động thu ngân sách nhà nước. Những yếu
tố khác cũng có ảnh hưởng nhất định tới mức độ tập trung các nguồn thu vào
ngân sách nhà nước, bao gồm: tiềm năng và thực tế khai thác tài nguyên thiên
nhiên, chính sách chi tiêu của Chính phủ, quan hệ đối ngoại của Nhà nước và
bộ máy tổ chức hành thu.
Thứ ba, thu ngân sách nhà nước được thực hiện thông qua hai cơ chế
pháp lý điển hình là bắt buộc và tự nguyện, trong đó cơ chế bắt buộc được
xem là chủ yếu. Thông thường, cơ chế bắt buộc được áp dụng trong trường
hợp Nhà nước tiến hành tập trung các khoản thu từ thuế, phí và lệ phí vào
ngân sách nhà nước còn cơ chế tự nguyện lại được Nhà nước áp dụng trong

nước khi họ hưởng thụ các dịch vụ do nhà nước cung cấp. So với thuế, tính
pháp lý của phí và lệ phí thấp hơn nhiều. Phí gắn liền với vấn đề thu hồi một
phần hay toàn bộ chi phí đầu tư đối với hàng hóa dịch vụ công cộng hữu hình.
Lệ phí gắn liền với việc thụ hưởng những lợi ích do việc cung cấp các dịch vụ
hành chính, pháp lý cho các thể nhân và pháp nhân.
Thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước gồm tiền thu hồi vốn của Nhà
nước tại các cơ sở kinh tế; thu hồi tiền cho vay của Nhà nước (cả gốc và lãi)
đối với tổ chức, cá nhân; thu nhập của Nhà nước từ việc góp vốn vào các cơ
sở kinh tế, kể cả thu từ lợi nhuận sau khi thực hiện nghĩa vụ về thuế của các tổ
chức kinh tế có sự tham gia góp vốn của Nhà nước.
Những khoản thu khác hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước gồm các
khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân như khoản đóng góp dưới hình
thức tự nguyện và các khoản tiền huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy
định của pháp luật; các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các
nước, của các tổ chức và cá nhân ở nước ngoài; các khoản thu khác theo quy
định của pháp luật như thu từ các di sản Nhà nước được hưởng, thu các khoản
tiền phạt, tịch thu, thu hồi dự trữ nhà nước... Mặc dù không phải là những
khoản thu thường xuyên của ngân sách nhà nước nhưng những khoản thu này
cũng góp phần đáng kể vào việc cân đối thu – chi, đáp ứng nhu cầu chi tiêu
của Nhà nước.

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính




Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

-Mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước: Mức độ trang trải
các khoản chi phí của Nhà nước phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô tổ
chức của bộ máy Nhà nước và hiệu quả hoạt động của bộ máy đó, những
nhiệm vụ kinh tế - xã hội mà Nhà nước đảm nhận trong từng giai đoạn lịch
sử, chính sách sử dụng kinh phí của Nhà nước. Khi các nguồn tài trợ khác cho
chi phí hoạt động của Nhà nước không có khả năng tăng lên, việc tăng mức
độ chi phí của Nhà nước sẽ đòi hoi tỷ suất thu của Ngân sách cũng tăng lên.
Các nước đang phát triển thường rơi vào tình trạng nhu cầu chi tiêu của ngân
sách nhà nước vượt quá khả năng thu, nên các Chính phủ thường phải vay nợ
để bù đắp bội chi.
-Tổ chức bộ máy thu nộp: Tổ chức bộ máy thu nộp có ảnh hưởng đến chi
phí và hiệu quả hoạt động của bộ máy này. Nếu tổ chức hệ thống cơ quan
thuế, hải quan, kho bạc Nhà nước gọn nhẹ, đạt hiệu quả cao, chống lại thất
thu do trốn, lậu thuế thì đây sẽ là yếu tố tích cực làm giảm tỷ suất thu ngân
sách nhà nước mà vẫn thoa mãn được các nhu cầu chi tiêu của ngân sách nhà
nước.
II. Tổng quan về dầu và thị trường xăng dầu.
1.

Khái niệm.

1.1.

Dầu thô.

nhờ xử lý bằng hydro.
 Dầu hảo: phân đoạn từ 150 -2800C hoặc 150 – 3500C (các loại dầu ít
lưu huỳnh)
 Diesel: phân đoạn từ 140 – 3600C .Nếu hợp chất nhiều lưu huỳnh khử
bằng hydro, nếu chứa nhiều hydrocacbon paraffin thì phải tiến hành tách n –
paraffin.
 Mazut: phân đoạn cặn của quá trình chưng cất.
 Dầu mỡ nhờn: phân đoạn từ 320 -4000C, 300 – 4200C, 400 – 4500C.
 Nhựa đường: là sản phẩm cặn cuối cùng của quá trình chưng cất các
sản phẩm dầu thô.
 Khí hóa lỏng(LPG): sản phẩm được tách ra từ khí (khí đồng hành).
Thành phần chính C3 – C4. Khí hóa long thường được dưới dạng long , chủ
yếu sử dụng trong sinh hoạt dân dụng còn khí thô thì được vận dụng chuyển
thẳng bằng đường ống đến các nhà máy tiêu thụ như nhà máy điện.
1.2.

Xăng.

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

Xăng còn gọi là ét – xăng, là một loại dung dịch nhẹ chứa hydrocacbon,
dễ bay hơi, dễ bốc cháy, được chưng cất từ dầu mo. Xăng được sử dụng như
một loại nhiên liệu, dùng để làm chất đốt cho các loại động cơ đốt trong sử

Như vậy, chúng ta có thể hiểu khái quát về xăng dầu như sau:Xăng dầu
là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu mỏ, dùng làm nhiên
liệu gồm: xăng động cơ, dầu diesel,dầu hỏa, dầu mazut, nhiên liệu máy bay,
các sản phảm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao gồm các laoij khí
hóa lỏng.Xăng dầu là sản phẩm từ dầu mỏ với thành phần cơ bản là các loại
cacbuahydro.Tùy theo công dụng,xăng dầu được chia thành các loại
xăng,dầu hỏa thông dụng, nhiên liệu phản lực, nhiên liệu diesel,dầu bôi trơn,
…
2.

Đặc điểm chung của các sản phẩm tư dầu.

SV: Bùi Thị Phương

Lớp: CQ51/18.01


Luận văn tốt nghiệp

Học viện Tài chính

Xăng dầu rất dễ cháy, đặc biệt khí nén ở áp suất cao chuyển thành thể
khí. Khi cháy chúng phát sáng, thể tích tăng đột ngột và sinh nhiệt. Xăng dầu
là một loại hàng hóa được sử dụng rát rộng rãi trong cuộc sống và trong các
ngành công nghiệp. Xăng dầu được dùng để thắp sáng và tạo nhiệt, dùng cho
các loại động cơ đốt trong, làm nhiên liệu cho động cơ nổ diesel, cho động cơ
phản lực. Nhóm dầu nhờn dùng trong các động cơ nổ với mục đích làm mát
động cơ, bôi trươn làm giảm ma sát cho các bộ phận và chi tiết chuyển động
làm tăng tuổi thọ thiết bị. Xăng dầu làm dung môi trong nhiều ngành công
nghiệp đặc biệt là công nghiệp sơn do có khả năng hòa tan nhiều chất hữu cơ.