NGUYỄN HỮU THÀNH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN HỮU THÀNH
***
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÍ GIÁO DỤC

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ
SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠI TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
***
KHÓA 2015 - 2017

HÀ NỘI, 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN HỮU THÀNH

QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ
SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠI TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH


Nguyễn Hữu Thành


ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác. Mọi kết quả, số liệu khảo
sát điều tra thu thập được là hoàn toàn chính xác, khách quan.
Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn
này đã được cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ
nguồn gốc.

Hà Nội, tháng 11 năm 2017
Tác giả

Nguyễn Hữu Thành


iii

MỤC LỤC
Lời cảm ơn .......................................................................................................... i
Lời cam đoan ..................................................................................................... ii
Mục lục .............................................................................................................. iii
Danh mục các kí hiệu viết tắt ........................................................................ viii
Danh mục các bảng .......................................................................................... ix
MỞ ĐẦU ............................................................................................................ 1

1.3. Lí luận về hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm ................................... 19
1.3.1. Mục tiêu của việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm .................................... 19
1.3.2. Vị trí, vai trò của rèn luyện nghiệp vụ sư phạm trong quá trình đào
tạo giáo viên ...................................................................................................... 20
1.4. Lí luận về quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh
viên Giáo dục Quốc phòng và an ninh theo định hướng phát triển năng lực ....... 22
1.4.1. Nội dung cơ bản về định hướng phát triển năng lực............................... 22
1.4.2. Định hướng phát triển năng lực trong giáo dục ...................................... 24
1.4.3. Nội dung quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh
viên Giáo dục Quốc phòng và an ninh theo định hướng phát triển năng
lực ...................................................................................................................... 24
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư
phạm cho sinh viên Giáo dục Quốc phòng an ninh theo định hướng phát
triển năng lực ..................................................................................................... 28
1.5.1. Yếu tố chủ quan ...................................................................................... 28
1.5.2. Yếu tố khách quan ................................................................................... 29
Kêt luận chương 1 ........................................................................................... 31
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN
NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC
PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐHSP HÀ NỘI 2 .................................. 32


v

2.1. Vài nét về Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường Đại
học Sư phạm Hà Nội 2 ...................................................................................... 32
2.1.1. Lịch sử truyền thống ............................................................................... 32
2.1.2. Tổ chức biên chế ..................................................................................... 32
2.1.3. Chức năng, nhiệm vụ .............................................................................. 33

Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN
NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN TẠI TRUNG TÂM
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐHSP HÀ
NỘI 2 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ....................... 72
3.1. Căn cứ đề xuất biện pháp quản lí ............................................................... 72
3.1.1. Căn cứ vào mục tiêu đào tạo giáo viên giáo dục quốc phòng, an
ninh và vai trò của hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm ............................ 72
3.1.2. Căn cứ vào tính đặc thù trong đào tạo giáo viên giáo dục quốc
phòng và an ninh ............................................................................................... 73
3.1.3. Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Phó Giám đốc
Trung tâm .......................................................................................................... 73
3.1.4. Căn cứ vào thực trạng quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư
phạm cho sinh viên tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh
trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 ................................................................... 74
3.2. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lí hoạt động rèn luyện Nghiệp vụ
sư phạm cho sinh viên tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh
trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 ..................................................................... 74
3.2.1. Nguyên tắc pháp chế ............................................................................... 74
3.2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và hiệu quả ..................................... 75
3.2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ......................................................... 75
3.2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ .......................................................... 76
3.2.5. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa............................................................ 76
3.3. Biện pháp quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh
viên tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh trường Đại học Sư
phạm Hà Nội 2 theo định hướng phát triển năng lực........................................ 76


vii

3.3.1. Quy định chức năng, thành phần của các bộ phận trong bộ máy

STT
VIẾT TẮT
1 CBQL

VIẾT ĐẦY ĐỦ
Cán bộ quản lí

2

CNH, HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

3

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

4

CSVC

Cơ sở vật chất

5

ĐHSP

Đại học Sư phạm


11

NVSP

Nghiệp vụ sư phạm

12

PPGD

Phương pháp giảng dạy

13

PTDH

Phương tiện dạy học

14

SV

Sinh viên

15

THPT

Trung học phổ thông

thực thi hoạt động rèn luyện NVSP cho SV ..................................... 54
Bảng 2.8. Đánh giá mức độ phối hợp của các bộ phận trong quản lí và
thực thi hoạt động rèn luyện NVSP cho SV ..................................... 59
Bảng 2.9. Đánh giá mức độ chấp hành các quy định của Trưởng khoa
trong rèn luyện NVSP cho SV .......................................................... 60
Bảng 2.10. Đánh giá mức độ thực hiện chính sách tạo động lực trong các
hoạt động rèn luyện NVSP cho SV theo định hướng phát triển
năng lực ............................................................................................. 61
Bảng 2.11. Thống kê CSVC phục vụ rèn luyện NVSP cho SV ....................... 64
Bảng 2.12. Đánh giá thực trạng bảo đảm kinh phí, CSVC phục vụ hoạt
động rèn luyện NVSP cho SV .......................................................... 65
Bảng 2.13. Đánh giá mức độ ảnh hưởng các yếu tố đến quản lí hoạt động
rèn luyện NVSP cho SV ................................................................... 68
Bảng 3.1. Đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp quản lí hoạt động
rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên ..................................... 97
Bảng 3.2. Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp quản lí hoạt động
rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên ..................................... 99


x

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1. Thực trạng bộ máy quản lí hoạt động rèn luyện NVSP .................. 42
Sơ đồ 2.2. Quy trình hoạt động của các thành phần bộ máy quản lí hoạt
động rèn luyện NVSP cho sinh viên ............................................... 58
Sơ đồ 3.1. Chức năng bộ máy quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho SV ...... 77
Sơ đồ 3.2. Chức năng bộ phận thực thi hoạt động rèn luyện NVSP cho
SV.................................................................................................... 78
Sơ đồ 3.3. Thành phần bộ máy quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho
SV.................................................................................................... 78

nhập, có trí tuệ, giàu tính sáng tạo và tính nhân văn có ý nghĩa đặc biệt quan
trọng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cũng nêu rõ: “Phát
triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, đổi mới căn bản, toàn diện nền GDVN
theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc
tế trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và
cán bộ quản lý là khâu then chốt”.
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Đội ngũ giáo viên đóng vai
trò vô cùng quan trọng. Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã xác định “giáo
viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục đào tạo và được xã hội tôn
vinh”. Và Nghị quyết cũng khẳng định: “Khâu then chốt để thực hiện kế
hoạch phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo bồi dưỡng và chuẩn
hóa đội ngũ giáo viên cũng như đội ngũ cán bộ quản lý cả về chính trị, tư
tưởng, đạo đức và năng lực chuyên môn nghiệp vụ”.


2

Trong công tác đào tạo của bất cứ nghề gì cũng phải quan tâm đến vấn
đề rèn luyện nghiệp vụ, bồi dưỡng tay nghề cho người học. Sự thành thạo,
nhuần nhuyễn tay nghề là một yếu tố vô cùng quan trọng, làm tăng hiệu quả
hoạt động trong một lĩnh vực nghề nghiệp nhất định.
Nghề dạy học là một trong những nghề đào tạo ra con người có đức, có
tài, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp
CNH, HĐH đất nước. Khác với một số nghề, đối tượng của nghề dạy học là
con người có thế giới nội tâm phong phú, đa dạng về tình cảm, trí tuệ và nhân
cách. Sự độc đáo về đối tượng hoạt động đã làm cho nghề dạy học trở nên
phức tạp nhưng cũng rất vinh quang.
Một giáo viên giỏi là người không chỉ có chuyên môn tốt mà còn thành
thạo những kĩ năng nghiệp vụ sư phạm. Vì vậy, việc rèn luyện NVSP cho SV
sư phạm là rất cần thiết. Khi nói đến vai trò quan trọng của NVSP, nguyên

được cấp lãnh đạo quan tâm, chỉ đạo, tạo mọi điều kiện để hoạt động rèn
luyện NVSP cho SV có kết quả cao. Thông qua hoạt động rèn luyện NVSP đã
góp phần hình thành phẩm chất và năng lực sư phạm cho SV. Song bên cạnh
đó ở một số khâu trong quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho SV tại Trung
tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường ĐHSP Hà Nội 2 vẫn còn những
hạn chế và bất cập. Việc bảo đảm các điều kiện phục vụ hoạt động rèn luyện
NVSP cho SV tuy đã được quan tâm song vẫn còn nhiều hạn chế...đây chính
là nguyên nhân chủ yếu ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động cũng như kết
quả rèn luyện NVSP của SV. Đặc biệt là trong công cuộc đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục; chương trình giáo dục chuyển từ tiếp cận nội dung sang
tiếp cận năng lực người học.
Vì vậy, nghiên cứu, đánh giá thực trạng quản lí hoạt động rèn luyện
NVSP cho SV tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường ĐHSP
Hà Nội 2 và tìm ra biện pháp quản lí phù hợp, đồng bộ để góp phần nâng cao


4

kết quả rèn luyện NVSP của SV nói riêng và chất lượng đào tạo của trường
ĐHSP Hà Nội 2 là vấn đề cấp thiết.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài
“Quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên theo định
hướng phát triển năng lực tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh
Trường ĐHSP Hà Nội 2”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho sinh viên
ngành Sư phạm Quốc phòng - an ninh theo định hướng phát triển năng lực tại
Trung tâm GDQPVAN Trường ĐHSP Hà Nội 2.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu

6.2. Địa bàn nghiên cứu
- Địa bàn nghiên cứu: Tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh
Trường ĐHSP Hà Nội 2 và tại các trường THPT có sinh viên của Trung tâm
Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường ĐHSP Hà Nội 2 trên địa bàn thành
phố Hà Nội, Hưng Yên và Nam Định đến thực hành, thực tập sư phạm.
- Thời gian: Số liệu từ năm học 2015 - 2016 đến nay.
6.3. Nội dung nghiên cứu
- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho
SV tại Trung tâm GDQPAN Hà Nội 2.
- Khảo sát đánh giá tính khả thi và cần thiết các biện pháp quản lí hoạt
động rèn luyện NVSP cho SV tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh
Trường ĐHSP Hà Nội 2 theo định hướng phát triển năng lực người học.


6

7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
- Thu thập tài liệu: tài liệu, giáo trình, bài báo khoa học, luận án, quyết
định, văn bản, chương trình rèn luyện NVSP, kết quả đánh giá năng lực
NVSP của SV qua các môn học và các hoạt động.
- Đọc, phân tích, xử lí, tổng hợp lí luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
Trên cơ sở phiếu điều tra, trưng cầu ý kiến đối với cán bộ, giảng viên
và SV Trung tâm GDQPVAN Trường ĐHSP Hà Nội 2, GV các trường THPT
nhằm tìm hiểu, đánh giá thực trạng quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho
SV. Tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động rèn luyện NVSP
cho SV. Đề xuất và kiểm chứng tính khả thi và mức độ cần thiết của các biện
pháp quản lí hoạt động rèn luyện NVSP cho SV tại Trung tâm Giáo dục Quốc

Chương 2. Thực trạng quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm
cho sinh viên tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường ĐHSP
Hà Nội 2 theo định hướng phát triển năng lực
Chương 3. Biện pháp quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm
cho sinh viên tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và an ninh Trường ĐHSP
Hà Nội 2 theo định hướng phát triển năng lực.


8

Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG RÈN LUYỆN NGHIỆP
VỤ SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN
NINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và quản
lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên
1.1.1.1. Trên thế giới
Vấn đề rèn luyện nghiệp vụ sư phạm đã được quan tâm nghiên cứu từ
rất lâu. Trong khoảng bốn thập kỉ gần đây đã có những công trình nghiên cứu
mang tính lí luận về việc chuẩn bị cũng chính là việc rèn NVSP cho những
giáo viên tương lai.
Đầu tiên, phải kể tới cuốn “Phương pháp và kĩ thuật lên lớp ở trường
phổ thông” (1978), tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam [41] của tác giả
N.M.Iacoplep. Trong cuốn sách, tác giả đã phân tích rất rõ cấu trúc của năng
lực sư phạm gồm: các năng lực truyền đạt, các năng lực tổ chức, các năng lực
nhận thức và các năng lực sáng tạo, những yêu cầu cơ bản, quan trọng thực sự
cần thiết cho việc luyện tay nghề của người GV.
Năm 1980, NXB Giáo dục Việt Nam cũng xuất bản cuốn sách “Chuẩn
bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông” của tác giả

sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học - Thực trạng và giải pháp” [24]; Phan
Quốc Lâm (2008), “Nội dung, quy trình hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư
phạm thường xuyên của sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học Trường Đại học
Vinh” [29]; Nguyễn Xuân Long (2008), “Sự thích ứng với hoạt động rèn
luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên hệ sư phạm Trường ĐHNN - ĐHQG
Hà Nội” [31]; Nguyễn Thị Tuyết Mai (2015), “Đổi mới công tác kiểm tra
đánh giá rèn luyện nghiệp vụ sư phạm của sinh viên chính quy Trường Đại


10

học sư phạm Hà Nội” [33]; Dương Thị Kim Oanh (2013), “Thực trạng hứng
thú học tập các môn học nghiệp vụ sư phạm của sinh viên Trung tâm sư phạm
Kỹ thuật-Trường Đại học Bách Trung tâm Hà Nội” [44],; Lê Thị Phượng
(2012), “Nâng cao chất lượng đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên ngành
cử nhân Ngữ văn ở Trường Đại học Hồng Đức Thanh Hóa” [45],; Phạm
Trung Thanh (chủ biên, 2005), Rèn luyện NVSP thường xuyên [48] NXB Đại
học Sư phạm, Hà Nội; Trần Quốc Thành (2006), “Rèn luyện nghiệp vụ sư
phạm thường xuyên để nâng cao tay nghề cho sinh viên các trường sư phạm”,
[49]. Gần đây nhất (2017), Bùi Minh Đức cùng các các cộng sự cũng cho ra
mắt cuốn “Phát triển năng lực nghề cho sinh viên sư phạm” [12].
Có thể nói, các công trình khoa học và các bài viết được nêu ra ở trên đã
đề cập đến nhiều vấn đề cơ bản về nghề dạy học, về hoạt động rèn luyện NVSP.
Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống về rèn
luyện NVSP cho SV chuyên ngành giáo dục quốc phòng và an ninh.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ
sư phạm cho sinh viên
Những công trình nghiên cứu về quản lí hoạt động rèn luyện nghiệp vụ
sư phạm cho sinh viên chủ yếu được đăng tải trên các tạp chí. Định hướng
công tác đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên Trung tâm Nghệ thuật

những tri thức và hệ thống những kĩ năng. Trong đó tri thức là nền tảng của kĩ
năng và kĩ năng là sự thể hiện của tri thức trong thực tiễn dạy học và giáo dục.
NVSP không chỉ là một hệ thống kĩ năng mà bao gồm cả hệ thống tri
thức và các phẩm chất nghề nghiệp mà một GV cần phải có. Như vậy, nghề
dạy học trong tương lai của SV ở các trường sư phạm chỉ được hình thành khi
SV được cung cấp đầy đủ hệ thống kiến thức Khoa học cơ bản và kiến thức
chuyên môn cần thiết, được chú trọng rèn luyện các kĩ năng cơ bản, năng lực
thực hiện công tác chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp.


12

Có thể khẳng định NVSP là công việc chuyên môn của nghề dạy học.
Đó là một trong những nghề đào tạo ra những con người có đức, có tài, góp
phần quyết định nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Vì vậy, các trường sư phạm nói chung và các trường ĐHSP nói riêng
coi rèn luyện NVSP là một trong những nội dung cốt lõi của chương trình đào
tạo GV. NVSP là sự thể hiện trình độ chuyên môn và tay nghề của người GV
trong hoạt động thực tiễn giáo dục theo yêu cầu của từng cấp học.
NVSP của GV giáo dục quốc phòng và an ninh:
NVSP của GV giáo dục quốc phòng và an ninh được hiểu là hệ thống
năng lực sư phạm và phẩm chất cần thiết, bao gồm sức khỏe, trình độ kĩ thuật,
chiến thuật quân sự, kiến thức về quốc phòng và an ninh cùng những phẩm
chất và trình độ sư phạm của người GV.
Điểm khác biệt cơ bản của GV giáo dục quốc phòng và an ninh với GV
dạy học các môn học khác là phải có phẩm chất chính trị vững vàng, ý thức tổ
chức kỉ luật cao, có ý thức sâu sắc về các vấn đề quốc phòng, an ninh và bảo
vệ Tổ quốc.
Giáo viên giáo dục quốc phòng và an ninh không chỉ có tri thức, kiến

những kĩ năng sư phạm trên cơ sở củng cố, mở rộng, đào sâu những tri thức
về chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao tinh thần trách nhiệm và bồi dưỡng tình
cảm nghề nghiệp.
Rèn luyện NVSP là một hoạt động quan trọng nhằm hình thành tay
nghề cho SV ở các trường sư phạm, gắn việc học tập kiến thức cơ bản với rèn
luyện kĩ năng nghề nghiệp.
Nội dung rèn luyện NVSP rất phong phú đa dạng và cần phải được cụ
thể hóa trong từng môn học, từng hoạt động, bao gồm:
- Rèn luyện kĩ năng dạy học: Kĩ năng khai thác, lưu trữ và xử lí thông tin;
kĩ năng ngôn ngữ nói và thuyết trình; kĩ năng viết và trình bày bảng; kĩ năng sử
dụng các phương tiện dạy học, kĩ năng sử dụng các phần mềm tin học.