ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

LÊ THU TRANG

PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VĨNH TƢỜNG TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Lê Hƣng

THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, nội dung, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận
văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi cũng xin cam kết chắc chắn rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận
văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn
gốc, bản luận văn này là nỗ lực, kết quả làm việc của cá nhân tôi (ngoài phân đã
trích dẫn)
Ngày…….tháng……năm 2014
Tác giả luận văn

Lê Thu Trang

iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ii
MỤC LỤC ................................................................................................................ iii
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT .................................................................. vi
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................vii
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết nghiên cứu đề tài ............................................................................. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài ................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 2
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ............................................................ 3
5. Bố cục của Luận văn........................................................................................... 4
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI ..... 5
1.1. Cơ sở lý luận về trang trại và kinh tế trang trại.................................................... 5
1.1.1. Trang trại....................................................................................................... 5
1.1.2. Kinh tế trang trại ........................................................................................... 7
1.1.3. Các nhân tố tác động đến kinh tế trang trại ................................................ 12
1.2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................... 18
1.2.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế trang trại tại một số nước trên thế giới ..... 18
1.2.2. Kinh tế trang trại tại Việt Nam và sự phát triển của kinh tế trang trại ở
Vĩnh Phúc ............................................................................................................. 24
Chƣơng 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................................... 37
2.1. Các câu hỏi đề tài cần giải quyết........................................................................ 37
2.2. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................... 37
2.2.1. Chọn điểm nghiên cứu ................................................................................ 38
2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu ..................................................................... 38
2.2.3. Phương pháp thống kê mô tả ...................................................................... 39
2.2.4. Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích số liệu...................... 39
2.2.5. Phương pháp chuyên gia............................................................................. 40

3.3.4. Ảnh hưởng của nguồn nhân lực tới sự phát triển của kinh tế trang trại ..... 77
3.3.5. Ảnh hưởng của nhân tố hội nhập kinh tế tới sự phát triển của kinh tế
trang trại ................................................................................................................ 79
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

v
3.4. Một số nhận xét, đánh giá .................................................................................. 81
3.4.1. Kinh tế trang trại là mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp hàng hóa có
hiệu quả và là mô hình sản xuất nông nghiệp chủ yếu trong tương lai ................ 81
3.4.2. Những vấn đề nảy sinh trong quy hoạch phát triển kinh tế trang trại ........ 82
3.4.3. Nguyên nhân của những vấn đề còn tồn tại trong phát triển KTTT trên
địa bàn huyện ........................................................................................................ 84
Chƣơng 4. ĐỊNH HƢỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH
TẾ TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TRONG GIAI
ĐOẠN TỪ 2014-2020 ............................................................................ 86
4.1. Định hướng chung cho phát triển KTTT giai đoạn 2014 - 2020 ....................... 86
4.1.1. Phát triển kinh tế trang trại nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các
thành phần kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn trên cơ sở đó làm tiền đề xây
dựng nông thôn mới .............................................................................................. 86
4.1.2. Phát triển KTTT nhằm phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương....... 88
4.1.3. Tăng cường sự quản lý của Nhà nước đối với sự nghiệp phát triển KTTT ...... 89
4.1.4. Phát triển trang trại bền vững theo hướng trang trại kinh doanh tổng hợp 89
4.2. Các giải pháp phát triển kinh tế trang trại .......................................................... 90
4.2.1. Nhóm giải pháp thuộc nội bộ trang trại ...................................................... 91
4.2.2. Nhóm giải pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho trang trại phát triển ..... 94
4.3. Kiến nghị .......................................................................................................... 100
4.3.1. Đối với Trung ương .................................................................................. 100
4.3.2. Đối với địa phương và chủ trang trại ........................................................ 100
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 102


:

Hiện đại hóa

HĐND

:

Hội đồng nhân dân

HTX

:

Hợp tác xã

KT- XH

:

Kinh tế - xã hội

KTTT

:

Kinh tế trang trại

NTTS

/>

vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc năm 2013 .........................34
Bảng 3.1. Số liệu trang trại trên địa bàn huyện qua các năm ....................................51
Bảng 3.2. Một số tiêu chí phát triển của trang trại huyện Vĩnh Tường ....................53
Bảng 3.3. Số lượng và các loại hình trang trại ..........................................................57
Bảng 3.4. Cơ cấu sử dụng đất của các trang trại .......................................................59
Bảng 3.5. Bình quân diện tích đất của trang trại năm 2013 ......................................60
Bảng 3.6. Cơ cấu nguồn gốc đất của trang trại .........................................................61
Bảng 3.7. Tổng hợp vốn của trang trại ở Vĩnh Tường năm 2013 .............................62
Bảng 3.8. Cơ cấu nguốn vốn của trang trại ...............................................................62
Bảng 3.9. Tổng hợp lao động của chủ trang trại năm 2013 ......................................64
Bảng 3.10. Tổng hợp giá trị sản phẩm hàng hoá của trang trại ................................65
Bảng 3.11. Tình hình tiêu thụ sản phẩm của các trang trại .......................................66
Bảng 3.12. Tổng hợp thu nhập của chủ trang trại .....................................................67
Bảng 3.13. Trình độ văn hóa của chủ trang trại ........................................................68
Bảng 3.14. Trình độ học vấn của chủ trang trại ........................................................69
Bảng 3.15. Những khó khăn khi thực hiện các chính sách .......................................71
Bảng 3.16. Các kiến nghị của trang trại đối với chính quyền các cấp ......................72
Bảng 3.17. Biến động của kết quả sản xuất kinh doanh do tác động của nhân tố khoa
học công nghệ mới...................................................................................74

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

1

MỞ ĐẦU


2
Qua tình hình phát triển của kinh tế trang trại tại Vĩnh Tường để có cái nhìn toàn
diện nhất về phát triển kinh tế trang trại:
- Nhận thức đúng về vai trò, vị trí của kinh tế trang trại đối với phát triển
kinh tế xã hội của huyện.
- Phân tích các yếu tố tác động đến kinh tế trang trại và đánh giá sự ảnh
hưởng đến sự phát triển của kinh tế trang trại trên địa bàn.
- Đánh giá đúng thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện.
- Đưa ra định hướng và giải pháp phù hợp để phát triển kinh tế trang trại trên
địa bàn huyện.
Từ những vấn đề nêu trên tôi đã chọn đề tài “Phát triển kinh tế trang trại
trên địa bàn huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh phúc” để nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
2.1. Mục tiêu chung
Nghiên cứu thực trạng, những thuận lợi, khó khăn trong lĩnh vực phát triển
kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh phúc; phân tích và đánh
giá các nhân tố tác động đến sự phát triển của kinh tế trang trại; đề xuất một số giải
pháp phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề phát triển kinh tế trang trại;
- Phân tích đánh giá thực trạng phát triển của các trang trại trên địa bàn
huyện Vĩnh Tường - tỉnh Vĩnh Phúc.;
- Phân tích các nhân tố tác động đến sự phát triển của kinh tế trang trại trên
địa bàn huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc.
+ Nhân tố thuộc về hệ thống cơ chế chính sách
+ Nhân tố Khoa học và công nghệ
+ Nhân tố công nghiệp hóa và đô thị hóa
+ Nhân tố nguồn nhân lực
+ Nhân tố về hội nhập kinh tế

cơ sở khoa học.
- Giúp cho các chủ trang trại có định hướng và giải pháp đúng đắn nhằm phát
huy hiệu quả sản xuất kinh doanh, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

4
- Kết quả nghiên cứu của đề tài bám sát mục tiêu, nhận diện được những thành
công, bất cập trong một số chính sách, chương trình, dự án đầu tư phát triển kinh tế
trang trại tại địa phương của huyện trong thời gian qua; đề xuất các giải pháp có tính
khả thi góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại giai đoạn 2014 - 2020.
5. Bố cục của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm
4 chương.
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế trang trại;
Chƣơng 2. Phương pháp nghiên cứu;
Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu: Phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn
huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc;
Chƣơng 4: Định hướng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế trang trại;

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

5

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI
1.1. Cơ sở lý luận về trang trại và kinh tế trang trại
1.1.1. Trang trại

cơ cấu sản xuất được xác định dựa vào điều kiện tự nhiên trình độ sản xuất và đặc
điểm môi trường từng vùng.
c. Phân loại theo hình thức tổ chức quản lý.
Hình thức tổ chức quản lý trang trại là khâu đặc biệt quan trọng từ việc tổ
chức cho đến vận hành một trang trại nhằm mục tiêu làm tối đa hóa lợi nhuận của
việc sản xuất và kinh doanh trang trại, người chủ trang trại cần phải điều chỉnh tổ
chức của trang trại từ năm này đến năm khác để tránh sự thay đổi về mặt phương
pháp, sự biến đổi về giá cả & nguồn lực sẵn có đối với họ, chính vì vậy việc phân
loại trang trại theo cách này chủ yếu là trang trại liên doanh và các trang trại hợp
doanh cổ phần, trang trại liên doanh do 2-3 trang trại gia đình hợp thành trang trại.
Tuy nhiên mỗi trang trại thành viên vẫn có quyền tự chủ trong điều hành sản xuất,
đối tượng liên doanh thường là anh em, họ hàng, bạn bè thân thiết.
Trang trại hợp danh tổ chức theo nguyên tắc một công ty cổ phần hoạt động
trong lĩnh vực sản xuất chế biến, tiêu thụ nông sản, loại trang trại này thường có quy
mô lớn, thực hiện chuyên môn hóa sản xuất, lao động làm thuê là chủ yếu.
d. Phân loại theo hình thức sở hữu TLSX (tư liệu sản xuất) được phân chủ
yếu ở 3 nhóm chính sau đây
Nhóm 1: chủ trang trại có sở hữu toàn bộ TLSX từ đất đai (có những nước sở
hữu ruộng đất chiếm 70-80% số chủ trang trại có nhiều đất riêng), công cụ máy móc
cho đến chuồng trại, kho bãi.
Nhóm 2: chủ trang trại chỉ sở hữu một phần TLSX, còn một phần phải đi
thuê của người khác.
Nhóm 3: Chủ trang trại hoàn toàn không có TLSX mà đi thuê toàn bộ các cơ
sở của một trang trại của nhà nước để sản xuất.
e. Phân loại theo phương thức điều hành sản xuất
Chủ trang trại và gia đình ở ngay trong trang trại và trực tiếp điều hành cũng
như trực tiếp lao động sản xuất. Đây là loại hình trang trại phổ biến nhất ở các nước
Châu Á và phần lớn chủ trang trại đều là nông dân.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

nông, lâm, ng nghiệp ở các vùng kinh tế khác nhau.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

8
Quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại gắn liền với quá trình
công nghiệp hoá từ thấp đến cao: Thời kỳ bắt đầu công nghiệp hoá kinh tế trang trại
với tỷ trọng còn thấp, quy mô nhỏ và năng lực sản xuất hạn chế, nên chỉ đóng vai
trò xung kích trong sản xuất nông sản hàng hoá phục vụ công nghiệp hoá; Thời kỳ
công nghiệp hoá đạt trình độ kinh tế trang trại với tỷ trọng lớn, quy mô lớn và năng
lực sản xuất lớn trở thành lực lượng chủ lực trong sản xuất nông sản hàng hoá cũng
như hàng nông nghiệp nói chung phục vụ công nghiệp hoá, phục vụ nhu cầu sản
xuất hàng hoá trong công nghiệp là phù hợp với quy luật phát triển kinh tế, là một
tất yếu khách quan của nền kinh tế nông nghiệp trong quá trình chuyển từ sản xuất
tự cấp, tự túc lên sản xuất hàng hoá.
1.1.2.2. Tiêu chí nhận diện trang trại, kinh tế trang trại
Để xác định một đơn vị sản xuất kinh doanh cơ sở trong nông nghiệp có phải
là trang trại hay không, phải có tiêu chí để nhận dạng trang trại có căn cứ khoa học.
Tiêu chí nhận dạng trang trại phải hàm chứa được đặc trưng cơ bản của trang trại,
nhằm đảm bảo tính chính xác của việc nhận dạng trang trại, nó gồm 2 mặt định tính
và định lượng..
Về mặt định tính, hàm chứa đối tượng để xác định là kinh tế trang trại và
đặc trưng của kinh tế trang trại.
Về mặt định lượng, bao gồm những chỉ tiêu về lượng của các đặc trưng đó.
Để thống nhất tiêu chí nhận biết trang trại, Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục
Thống kê đã ra Thông tư liên tịch Số: 69/2000/TTLT-BNN-TCTK ngày 23/6/2000
hướng dẫn tiêu chí để xác định kinh tế trang trại. Năm 2003, Bộ nông nghiệp và
PTNT ban hành Thông tư số 74/2003/TT-BNN ngày 4/7/2003 bổ sung mục III của
Thông tư liên tịch 69/2000/TTLT-BNN-TCTK và văn bản hướng dẫn số 261/VCHTX ngày 27/6/2004 của Cục Hợp tác xã và PTNT.
Vì tình hình kinh tế xã hội phát triển, đến nay những tiêu chí trên không còn

nghiệp, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá trong nông nghiệp và nông thôn.
1.1.2.3. Vai trò và xu hướng phát triển của kinh tế trang trại
a. Vai trò của kinh tế trang trại
Phát triển kinh tế trang trại có vai trò rất lớn trong nền kinh tế quốc dân nó có
tác động lớn về kinh tế, xã hội và môi trường vì nó là hình thức tổ chức sản xuất
nông nghiệp chủ yếu của nền sản xuất hàng hoá, do vậy nó có vai trò rất lớn trong
việc sản xuất lương thực, thực phẩm cung cấp cho xã hội. Trong phát triển nông
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

10
nghiệp nông thôn, kinh tế trang trại là hình thức kinh tế quan trọng thực hiện sự
phân công lao động xã hội trong điều kiện nước ta chuyển từ sản xuất tự cấp tự túc
sang sản xuất hàng hoá. Sự hình thành và phát triển kinh tế trang trại có vai trò cực
kỳ to lớn được biểu hiện :
- Về kinh tế:
Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất lấy việc khai thác tiềm năng và
lợi thế so sánh phục vụ nhu cầu xã hội làm phương thức sản xuất chủ yếu. Vì vậy nó
cho phép huy động khai thác, đất đai sức lao động và nguồn lực khác một cách đầy
đủ, hợp lý và có hiệu quả. Nhờ vậy nó góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển
kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn nói riêng và phát triển kinh tế xã hội nói chung.
Kinh tế trang trại với kết quả và hiệu quả sản xuất cao, góp phần chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng vật nuôi có giá trị hàng hoá cao, khắc
phục dần tình trạng manh mún tạo vùng chuyên môn hoá cao, đẩy nhanh nông
nghiệp sang sản xuất hàng hoá. Qua thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế trang trại
tạo ra nhiều nông sản, nhất là các nông sản làm nguyên liệu cho công nghiệp vì vậy
trang trại góp phần thúc đẩy công nghiệp nhất là công nghiệp chế biến và dich vụ
sản xuất ở nông thôn phát triển.
- Về mặt xã hội: Phát triển kinh tế trang trại góp phần tạo thêm việc làm,
tăng thu nhập cho lao động nông thôn, làm tăng hộ giàu và giảm số hộ nghèo đói ở

* Chuyên môn hoá sản xuất là xu hướng tất yếu của phát triển kinh tế trang
trại. Nhưng do đặc điểm của sản xuất trang trại gặp sự rủi ro cao vì chịu tác động
của điều kiện thời tiết, khí hâu, giá cả thị trường không ổn định, nhất là trong điều
kiện hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay, do đó chuyên môn hóa trong các trang
trại phải kết hợp với sản xuất đa dạng một cách hợp lý mới có thể khai thác hiệu
quả các nguồn lực: đất đại, khí hậu, cơ sở vật chất kỹ thuật, sức lao động, đồng thời
hạn chế được các rủi ro về thiên tai và các biến động của thị trường.
* Nâng cao trình độ kỹ thuật, thâm canh hoá sản xuất
Việc đẩy mạnh quá trình tích tụ, tập trung và mở rộng quy mô sản xuất đòi
hỏi các trang trại phải nâng cao trình độ kỹ thuật theo hướng công nghiệp hoá và
thâm canh hoá để tăng năng suất lao động và tăng năng suất cây trồng vật nuôi.
Trang trại không thể mở rộng quy mô diện tích tới hàng chục ha hoặc lớn hơn, hay
phát triển đàn lợn, đàn trâu bò lên hàng trăm, hàng ngàn con bằng lao động thủ
công, cơ sở vật chất kỹ thuật thấp kém.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

12
Muốn thực hiện công nghiệp hoá, thâm canh hoá, các trang trại phải tiến
hành đầu tư xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho sản xuất, tăng cường
áp dụng khoa học và công nghệ sinh học. Khi thực hiện những nội dung trên các
trang trại phải dựa vào điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của mình lựa chọn quy mô,
hình thức trình độ và bước đi thích hợp mới có hiệu quả cao, không thể khép kín
trong trang trại mà phải gắn với cả vùng theo quy hoạch thống nhất.
* Hợp tác và cạnh tranh.
Các trang trại trong sản xuất hàng hoá phải hợp tác và liên kết với với nhau
và với nhiều đơn vị, tổ chức kinh tế khác. Trước tiên là trong nội bộ trang trại có sự
hợp tác và phân công lao động để thực hiện các quá trình sản xuất dưới sự điều
hành của chủ trang trại. Ngoài phạm vi trang trại, chủ trang trại phải hợp tác với các
tổ chức cung ứng vật tư, với các tổ chức tín dụng ngân hàng, với các tổ chức thuỷ

hoá quan điểm, đường lối của Đảng tác động đến kinh tế nông nghiệp, nông thôn và
các ngành khác có liên quan để đạt được mục tiêu đã xác định, trong một thời hạn
nhất định.
Đối với trang trại, chính sách có vai trò như bà đỡ cho sự hình thành và tạo
những môi trường pháp lý và kinh tế cho nó phát triển.
Khi nghiên cứu về điều kiện hình thành của trang trại, các nhà nghiên cứu
đều nhấn mạnh vai trò bà đỡ của hệ thống chính sách. Trong quá trình hoạt động,
các trang trại phải tuân thủ quy định của các luật, văn bản, chính sách có liên quan
do nhà nước ban hành. Các luật, chính sách có thể khuyến khích một số lĩnh vực,
nhưng lại hạn chế, thậm chí cấm không cho phát triển một số ngành nghề khác
nhằm đạt những mục tiêu phát triển chung của nền kinh tế. Trên thực tế, trang trại ở
nước ta đều được hình thành từ những văn bản chính sách và chịu sự điều chỉnh của
các văn bản pháp luật, trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế các trang trại
được hình thành bởi hệ thống chính sách trong đó chính sách giao đất giao rừng
được coi là chính sách mở đầu và Nghị quyết 03/2000 CP được coi là chính sách
khuyến khích kinh tế trang trại phát triển.
Không chỉ có vai trò tạo những điều kiện cho sự ra đời của trang trại, Nhà
nước thông qua việc xây dựng và ban hành khung pháp lý để, một mặt tạo lập môi
trường kinh doanh thuận lợi cho kinh tế trang trại; mặt khác giúp đỡ, hỗ trợ về vật
chất để tăng cường năng lực của các trang trại. Bằng cách đó, hệ thống cơ chế chính
sách được hình thành bởi các yếu tố cấu thành như hệ thống luật, các chính sách, bộ
máy tổ chức quản lý và cơ chế vận hành.
1.1.3.2. Nhân tố khoa học - công nghệ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
/>

Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full