VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Hồ Nguyễn Anh Tuấn

VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Hồ Nguyễn Anh Tuấn

VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI
Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VÕ THỊ KIM OANH


2.3. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc xem xét, giải quyết việc cho nhận tử
thi của người chấp hành án tử hình .......................................................................58
2.4. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc gửi bản án, quyết định được thi hành
và quyết định quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 20 Luật Thi hành án hình sự
năm 2010, tài liệu có liên quan cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của
Luật Thi hành án hình sự năm 2010 ......................................................................60
2.5. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc thực hiện chế độ thống kê, báo cáo
về thi hành án hình sự theo thẩm quyền và nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy
định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 .......................................................63
Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA TÒA ÁNTRONG THI
HÀNH ÁN HÌNH SỰ .............................................................................................. 65
3.1. Yêu cầu của việc nâng cao vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự ......65
3.2. Các giải pháp cụ thể .......................................................................................67
KẾT LUẬN ..............................................................................................................80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thi hành bản án hình sự là một khâu chiếm vị trí quan trọng trong quá trình
giải quyết vấn đề liên quan đến trách nhiệm hình sự của một người có tội. Thi hành
án hình sự hay hiện thực hóa các quyết định, bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp
luật trong thực tế chính là việc lấy lại trật tự công bằng trong xã hội, mà cụ thể là
việc bắt buộc người bị kết án phải chịu sự lên án của Nhà nước, của xã hội; phải
chịu sự giáo dục, cải tạo để có thể trở thành người có ích cho xã hội.
Công tác điều tra, truy tố và xét xử là rất quan trọng. Quyết định hình phạt
của Toà án chính là sự đánh giá, sự lên án của Nhà nước đối với hành vi phạm tội
mà bị cáo đã thực hiện. Nếu chỉ dừng ở mức đánh giá, lên án mà không thực hiện
bằng các biện pháp mang tính cưỡng chế đặc trưng của quyền lực nhà nước thì tác
dụng giáo dục, răn đe, phòng ngừa và tính chịu hình phạt hạn chế, thậm chí là

tròcủa Tòa ánđối với việc thi hành án hình sự có ý nghĩa quan trọng trong việc xây
dựng nhà nước pháp quyền, đổi mới căn bản cơ chế xây dựng và thực hiện pháp
luật. Chính vì vậy học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài về “Vai trò của Tòa án trong
thi hành án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Đồng
Nai” làm đề tài luận văn với mong muốn tìm ra được những tiêu chí có cơ sở khoa
học và rất có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay, với mục
tiêu nâng cao năng lực của Tòa án trong quá trình thi hành án hình sự, phòng chống
được tội phạm, đảm bảo các bản án đã có hiệu lực pháp luật được thi hành một cách
triệt để, chính xác mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho mọi công dân được giám sát
hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án trong quá trình tố tụng.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong khoa học pháp lý,vai trò của Tòa án trongthi hành án hình sự rất quan
trọng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện và áp dụng các quy định của pháp luật
về thi hành án hình sự của Tòa án thời gian qua còn rất nhiều lúng túng, chưa được
quan tâm đúng mức.
Qua tìm hiểu và nghiên cứu tác giả nhận thấy có một số công trình nghiên
cứu khá công phu đã làm rõ các khía cạnh pháp lý về lĩnh vực thi hành án hình sự
của Tòa án được nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau cụ thể như:“ Một số vấn đề
về lý luận và thực tiễn về hoãn thi hành án trong Luật Thi hành án hình sự Việt

2


Nam (Tác giả: Nguyễn Văn Sơn), Vai trò của Toà án trong thi hành án hình sự đáp
ứng yêu cầu cải cách tư pháp (Tác giả: Nguyễn Minh Thanh), Giảm thời hạn và
miễn chấp hành hình phạt trong thi hành án hình sự ở Việt Nam (Tác giả: Nguyễn
Văn Cảnh), Vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự từ thực tiễn quận Bình
Tân, thành phố Hồ Chí Minh (Tác giả Lê Văn Đường),….”
Các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu một số vấn đề liên quan đến
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự, mối quan hệ giữa các cơ quan tư pháp,

Thứ hai: Cơ sở quy định Vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự.
Thứ ba: Phân tích các quy định của pháp luật về Vai trò của Tòa án trong thi
hành án hình sự.
Thứ tư: Đánh giá thực tiễn vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự tại
tỉnh Đồng Nai.
Thứ năm: Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự.
Nhiệm vụ của luận văn nhằm giải quyết những vấn đề sau:
- Hệ thống được cơ sở lý luận, các quan điểm khoa học nhận thức chung về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự theo Bộ luật Hình sự, Bộ luật tố tụng
Hình sự, Luật thi hành án hình sự năm 2010. Trọng tâm là phân tích khái niệm về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự, căn cứ các quy định về trách nhiệm,
quyền hạn của Tòa án trong thi hành án hình sự, quy định nhiệm vụ quyền hạn của
Tòa án.
- Phân tích, làm rõ nội dung về vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự,
thực tiễn thi hành pháp luật từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế trong việc thực thi
pháp luật và áp dụng pháp luật.
- Sau khi phân tích, hệ thống cơ sở lý luận, phân tích thực trạng về vai trò
của Tòa án trong thi hành án hình sự để làm rõ những vướng mắc bất cập khi áp
dụng pháp luật, đưa ra một số phương hướng nhằm hoàn thiện pháp luật về trách
nhiệm, quyền hạn của Tòa án trong thi hành án hình sự trong tòa án hiện hành .
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn sử dụng các quan điểm khoa học, các quy
định của pháp luật về vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự và thực tiễn vai
trò của Tòa án trong thi hành án hình sự tại tỉnh Đồng Nai.

4


- Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài: Trong khuôn khổ của pháp luật về



- Ngoài ra, người viết còn sử dụng phương pháp phân tích thực tiễn để làm
cho việc phân tích đề tài thêm sinh động.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Người viết dự định trình bày cơ bản về lý luận và các vấn đề pháp lý về vai
trò của Tòa án trong thi hành án hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật
tố tụng Hình sự, Luật thi hành án hình sự năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi
hành, trên cơ sở trình bày đó tiến hành đánh giá thực trạng của việc thực hiện quy
định trên thực tế cũng như tiến hành đánh giá các quy định pháp luật về vai trò của
Tòa án trong thi hành án hình sự làm cơ sở cho việcđề xuất giải pháp trong cải cách
tư pháp, giải quyết những bất cập, vướng mắc về thẩm quyền cũng như trình tự, thủ
tục thi hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Công trình nghiên cứu còn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong
việc học tập, giảng dạy, nghiên cứu và cơ sở cho các cơ quan nhà nước có thẩm
quyền xem xét sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự,Bộ luật tố tụng Hình sự, Luật thi
hành án hình sự, các văn bản hướng dẫn thi hành…
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm
3 chương:
- Chương 1:Những vấn đề lý luận và pháp lý về vai trò của tòa án trong thi
hành án hình sự.
- Chương 2: Thực tiễn vai trò của tòa án trong thi hành án hình sự tại tỉnh
Đồng Nai
- Chương 3: Giải pháp nâng cao vai trò của tòa án trong thi hành án hình sự

6


Chương 1



tố tụng hình sự. Song cũng có ý kiến cho rằng, thi hành án hình sự là một hoạt động
hành chính - tư pháp hình sự, có những nét đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng
hình sự. Một số khác thì coi thi hành án hình sự như là luật hình sự kéo dài. Việc
xác định thi hành án hình sự là một giai đoạn tố tụng, luật hình sự kéo dài hay là
hoạt động hành chính - tư pháp có ý nghĩa quan trọng để làm sáng tỏ bản chất thi
hành án hình sự, mà xác định bản chất của thi hành ánhình sự là một trong những
vấn đề lý luận cơ bản của thi hành án hình sự. Bởi lẽ, xác định đúng bản chất thi
hành án hình sự có ý nghĩa quan trọng trên nhiều phương diện, đặc biệt là tạo ra cơ
chế quản lý, mô hình tổ chức và hoạt động phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của thi
hành án hình sự.
Ở đây, thi hành án hình sự, như nhiều tác giả khẳng định, là “nốt nhạc cuối
cùng” trong quá trình tố tụng. Lập luận cho quan điểm: Bản chất của thi hành án
hình sự là một giai đoạn tố tụng, những người theo quan điểm này cho rằng, bản
án, quyết định của Tòa án, kết quả của giai đoạn xét xử là cơ sở, là căn cứ để tiến
hành hoạt động thi hành án hình sự. Thi hành án hình sự dường như là sự tiếp tục
của giai đoạn xét xử và chịu sự chi phối của cơ quan tố tụng, đặc biệt là Tòa án.
Quyết định thi hành hình phạt, xóa án tích là do Chánh án Tòa án ra quyết định, thủ
tục ở các khâu quan trọng trong thi hành án hình sự đều do cơ quan tiến hành tố
tụng thực hiện. Việc thi hành các bản án đều được tiến hành dựa trên các nguyên
tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự, thậm chí được quy định trong Luật tố tụng
hình sự.
Tuy nhiên, xét về bản chất, tố tụng là việc giải quyết các tranh chấp thông
qua thủ tục xét xử của Tòa án. Điều đó có nghĩa là khi Tòa án đã đưa ra phán quyết
về chân lý của sự việc, về việc phạm tội hay không phạm tội và về hình phạt áp
dụng đối với trường hợpnày hay trường hợp khác thì quá trình tố tụng cũng kết
thúc. Nói cách khác, tố tụng hình sự xác định có hay không có quan hệ pháp luật
hình sự trong trường hợp này. Nếu có quan hệ đó thì quá trình tiếp theo là thực hiện
nội dung của pháp luật hình sự: hình phạt hoặc biện pháp tư pháp hình sự. Thực

Thứ năm, thi hành án hình sự trước hết là hoạt động của cơ quan nhà nước.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, quá trình xã hội hóa hoạt động thi
hành án hình sự cũng đang được tiến hành với nhiều triển vọng khả quan. Đây là

9


điểm khác biệt so với hoạt động tố tụng, hoạt động mang tính quyền lực tư pháp
chặt chẽ.
Tóm lại, thi hành án hình sự tuy có quan hệ chặt chẽ với các giai đoạn tố
tụng trước đó nhưng vẫn là một hoạt động có tính đặc thù, và có mục đích trực tiếp
riêng biệt. Nếu tất cả các hoạt động tố tụng đều nhằm đạt đến một phán quyết đúng
đắn của Tòa án, thì thi hành án lại nhằm thực hiện các nội dung trong phán quyết
của Tòa án. Mọi hoạt động tố tụng hình sự đều dừng lại ở việc phán quyết của Tòa
án, trong khi đó, thi hành án lại được triển khai bắt đầu từ một phán quyết của Tòa
án có hiệu lực thi hành. Hơn nữa, các mối quan hệ phát sinh trong quá trình thi hành
án hình sự tuân theo các nguyên tắc mang đậm tính hành chính hơn là tính tố tụng.
Tuy nhiên, cần phải khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa quá trình tố tụng hình
sự và thi hành án hình sự: tố tụng hình sự là tiền đề, khởi đầu cùa thi hành án hình
sự; ngược lại, thi hành án hình sự là thực hiện kết quả tố tụng trong thực tế. Không
có tố tụng hình sự thì không có thi hành án hình sự nhưng không có thi hành án
hình sự thì tố tụng hình sự trở nên vô nghĩa. Từ những phân tích trên có thể kết
luận: thi hành án là hoạt động có tính hành chính - tư pháp.
Từ khái niệm, bản chất thi hành án hình sự như trên có thể định nghĩa một
cách khái quát luật thi hành án hình sự như sau: Luật thi hành án hình sự là một
ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, gồm tổng thể các quy phạm
pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành án hình
sự nhằm đảm bảo thi hành trong thực tế các bản án, quyết định của Tòa án đã có
hiệu lực pháp luật. [43, Tr. 9]
1.1.1.2. Nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự

khó khăn đòi hỏi sự phù hợp và nỗ lực của cả hệ thống các yếu tố như quy định của
pháp luật, cơ chế phối hợp thực hiện công tác thi hành án, các chủ thể của hoạt
động thi hành án, điều kiện cơ sở vật chất...
Thứ ba, giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật, thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa
tội phạm nói chung, động viên, khuyến khích sự tham gia của xã hội và công dân
vào cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm. Nhiệm vụ này được thực hiện đồng
thời với nhiệm vụ thứ hai nói trên. Trong hoạt động tổ chức thi hành án hình sự,
các cơ quan và cá nhân có trách nhiệm cần chú ý kết hợp nhiệm vụ này thông qua
sự tác động trực tiếp đến người chấp hành án cũng như trong quan hệ phối hợp với

11


các tổ chức, cá nhân có liên quan. Việc thực hiện nhiệm vụ này cũng có sự tác
động tích cực đến việc thực hiện nhiệm vụ cải tạo, giáo dục người bị kết án.
Các nhiệm vụ của luật thi hành án hình sự có mối quan hệ khăng khít, bổ trợ
cho nhau và cùng hòa vào việc thực hiện nhiệm vụ chung của tư pháp hình sự [43,
Tr. 19].
1.1.2. Khái niệm Vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự
Để có thể đi sâu vào vấn đề, trước hết chúng ta cần định nghĩa “vai trò” là
gì, theo từ điển Việt - Việt: “Vai trò là danh từ dùng để diễn tả tác dụng, chức năng
của ai hoặc cái gì trong sự hoạt động, sự phát triển chung của một tập thể, một tổ
chức, thái độ ăn ở, cư xử trong hoàn cảnh nào đó, tác dụng, chức năng trong sự ảnh
hưởng của cái gì đó”[37].
Ở đây, cái cần diễn tả là vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự. Vậy
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự nghĩa là tác dụng, chức năng của Tòa
án trong thi hành án hình sự. Muốn hiểu được vai trò, chức năng của Tòa án trong
thi hành án hình sự trước tiên ta cần hiểu được vai trò của Tòa án nói chung.
Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bộ máy nhà nước được tổ chức
theo nguyên tắc tập trung quyền lực có sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các

nước pháp quyền là hệ thống những giá trị cao đẹp của xã hội dân chủ. Vai trò bảo
vệ pháp luật của toà án được biểu hiện ở việc Toà án áp dụng pháp luật và Toà án
tuân thủ pháp luật. Ba là, Tòa án bảo vệ quyền công dân, quyền con người. Tòa án
thực hiện vai trò bảo vệ quyền con người thông qua ba nội dung cơ bản, gồm: kiểm
soát quyền lực của lập pháp và hành pháp nhằm đảm bảo hai cành quyền lực này
tôn trọng và không xâm hại quyền con người và các quyền công dân đã được hiến
định; Tòa án nhân danh Nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế pháp lý nhằm
trừng trị, ngăn ngừa hành vi vi phạm quyền con người, quyền công dân và khôi
phục lại những quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và nhà nước bị xâm
hại; Tòa án tuân thủ pháp luật đặc biệt là tuân thủ các nguyên tắc cơ bản trong quá
trình xét xử. Bảo vệ quyền công dân thông qua hoạt động Tòa án nhân danh Nhà
nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế pháp lý nhằm trừng phạt người thực hiện
hành vi xâm hại quyền con người, quyền công dân và khôi phục, duy trì bảo vệ

13


quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và nhà nước. Bốn
là, Toà án bảo vệ cho trật tự xã hội ổn định, an toàn và có môi trường phát triển lành
mạnh, bền vững.
Đây là những vai trò của Tòa án nói chung. Tuy nhiên, ngoài chức năng xét xử
thì Tòa án còn đóng vai trò quan trọng trong thi hành án hình sự.
Thi hành án hình sự là việc đưa các bản án, quyết định của Tòa án về hình sự
đã có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực tế cho có hiệu quả.
Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 chỉ giải thích các từ ngữ “thi hành
án phạt tù”, thi hành án tử hình, thi hành án treo mà không có khái niệm thi hành án.
Tuy nhiên, từ các Điều 3 Luật thi hành án hình sự ta có thể đưa ra khái niệm: Thi
hành án hình sự là một hoạt động mang tính quyền lực nhà nước nhằm thực hiện
bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án trong thực tiễn.
Như vậy, vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự là chức năng, nhiệm vụ

ký và Hội thẩm. Độc lập của Tòa án không chỉ trong giai đoạn xét xử, mà còn mở
rộng phạm vi độc lập ra khỏi khuôn khổ xét xử, độc lập cả trong cơ chế, chính sách
đối với các chức danh tư pháp.
Thi hành án hình sự hiện nay phải được nhìn nhận là giai đoạn then chốt
quyết định hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tòa án là cơ quan
trung tâm trong việc tổ chức thi hành đối với bản án, quyết định của Tòa án đã có
hiệu lực pháp luật. Việc tổ chức thi hành án góp phần làm ổn định tình hình chính
trị, trật tự an toàn xã hội, giữ vững kỹ cương, pháp luật nhà nuớc.
Mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa các khâu phát hiện, điều tra, truy tố, xét
xử và thi hành án đã được Bộ luật tố tụng hình sự quy định nhằm đưa người phạm
tội ra xét xử và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với hành vi phạm tội mà
họ đã gây ra cho xã hội.
Tôn trọng quyền con người, quyền công dân kể cả khi họ đã bị kết án và
trong giai đoạn thi hành án, khi họ chấp hành án tại các trại giam. Tòa án không
thể lấy tiêu chí về số lượng các vụ án, các bị can bị truy tố, xét xử, hoặc số lượng
người bị kết án bị phạt nặng...để đánh giá hiệu quả công tác đấu tranh phòng,
chống tội phạm nói chung hoặc hiệu quả thi hành án hình sự nói riêng mà làm mất
đi nguyên tắc nhân đạo, điều đó chỉ làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Tòa án

15


nói riêng, nhà nước nói chung.
Thi hành án là một vấn đề phức tạp, làm thế nào để đáp ứng yêu cầu cải
cách tư pháp không phải vấn đề có thể giải quyết ngay chỉ trong Tòa án mà cần
phải tiến hành đồng bộ ở nhiều lĩnh vực, nhiều cấp, nhiều ngành. Do những điều
kiện lịch sử nhất định, công tác thi hành án chưa tập trung vào một đầu mối mà còn
phân tán giữa thi hành án hình sự với thi hành án dân sự.
Trong tiến trình cải cách, trước mắt cần giải quyết vấn đề người bị kết án
còn tồn đọng (số người còn tại ngoại), đồng thời tiếp tục nghiên cứu đưa ra một mô

chức trong phạm vi trách nhiệm của mình phải chấp hành nghiêm chỉnh bản án,
quyết định của Tòa án và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc chấp hành
đó.
Trong phạm vi trách nhiệm của mình, các cơ quan nhà nước, chính quyền
xã, phường, thị trấn, tổ chức và công dân phải phối hợp với cơ quan, tổ chức có
nhiệm vụ thi hành bản án, quyết định của Tòa án trong việc thi hành án.
Các cơ quan nhà nước, chính quyền xã, phường, thị trấn, có trách nhiệm tạo
điều kiện và thực hiện yêu cầu của cơ quan, tổ chức có nhiệm vụ thi hành bản án
quyết định của Tòa án trong việc thi hành”.
Mặt khác, thi hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật
chính là thể hiện sự công bằng trong xã hội dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền
con người. Đảm bảo nguyên tắc “Bất kỳ ai phạm tội cũng đều bị phát hiện, xử lý và
phải chịu hình phạt”.
Thông qua việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp
luật nhằm tuyên truyền, giáo dục, cải tạo đối với người bị kết án, giúp họ nhận ra
những lầm lỗi và góp phần giáo dục nâng cao ý thức pháp luật. Qua đó động viên
họ tích cực tham gia vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm và các vi
phạm pháp luật khác. Việc chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định cùa Tòa án
đã có hiệu lực pháp luật còn có ý nghĩa bảo đảm nguyên tắc pháp chế trong tố tụng
hình sự.
Cũng như hoạt động tố tụng, ở giai đoạn thi hành án Tòa án có vai trò đặc
biệt quan trọng. Bởi lẽ, bản án được Tòa án tuyên phải vô tư, khách quan, hình phạt
đã tuyên phải có tính thuyết phục, răn đe và phòng ngừa trên nguyên tắc tôn trọng
quyền con người, quyền công dân. Thông qua hoạt động xét xử và thi hành án hình

17


sự, Tòa án góp phần tuyên truyền ý thức pháp luật trong nhân dân, giúp người
phạm tội nhận ra được lỗi lầm mà mình gây ra cho xã hội bằng việc giáo dục ngay


là thực hiện quyền tư pháp, để thực hiện một số việc về hạn chế quyền nhân thân
như quyết định đưa vào Cơ sở cai nghiện bắt buộc, đưa vào Trường giáo
dưỡng...” [20].
Mặt khác, Tòa án cần tiếp tục hoàn thiện bộ máy bằng việc chuyên môn hóa
thi hành án hình sự, coi đó là một khâu chính trong chuỗi hoạt động tố tụng tại Tòa
án và cần thành lập riêng thành phòng hay Tòa thi hành án hình sự mới đáp ứng
được yêu cầu, nhiệm vụ trong tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.
1.2. Cơ sở quy định vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự
Trong hoạt động của mình, Tòa án giữ nhiệm vụ quan trọng trong quá trình
cải cách tư pháp và đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa. Nhà nước trao cho Tòa án
những nhiệm vụ nhất định và phân quyền phù hợp với phạm vi từng cấp để Tòa án
hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án được quy định cụ
thể trong Bộ Luật, Luật và Nghị quyết. Tòa án giữ vai trò, vị trí quan trọng trong
công tác thi hành án hình sự.
Điều đó cho thấy từ khi phát hiện một hành vi phạm tội xảy ra phải trải qua
một quá trình điều tra, truy tố, xét xử cho đến khi một hình phạt được tuyên trong
một bản án thì việc giải quyết vụ án hình sự xem như kết thúc. Khi một bản án,
quyết định đã có hiệu lực pháp luật được đưa ra thi hành án cho đến khi bản án,
quyết định đó được thi hành xong thì Tòa án có vai trò và nhiệm vụ rất quan trọng.
Trong giai đoạn thi hành án hình sự, Tòa án là đơn vị có thẩm quyền ra quyết định
thi hành án. Vì vậy, Tòa án phải thực hiện đầy đủ, nghiêm túc và chính xác nhằm
đảm bảo bản án, quyết định của Tòa án phải được đưa ra thi hành và thực hiện
nghiêm chỉnh.
Bản án, quyết định được thi hành là những bản án, quyết định có hiệu lực
pháp luật. Bản án có hiệu lực là bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị
theo trình tự phúc thẩm; bản án phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm, hay tái thẩm.
Tuy nhiên có những bản án phải thi hành ngay khi chưa có hiệu lực pháp luật, đó là
trường hợp bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành theo quy định tại Điều
363 của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015: “Trường hợp bị cáo đang bị tạm giam

nhiệm trong công tác thi hành án. Với vai trò là cơ quan ban hành quyết định thi
hành án hình sự thì việc bỏ lọt bị án có được đưa ra thi hành án hay không là trách
nhiệm của Tòa án. Tòa án phải thực hiện đầy đủ, nghiêm túc và chính xác nhiệm

20


vụ, quyền hạn của mình nhằm để đảm bảo các bản án, quyết định được đưa ra thi
hành đúng quy định của pháp luật.
Nhằm đảm bảo tính thực thi của pháp luật trong hoạt động quản lý Nhà
nước, việc đảm bảo tính hiệu lực pháp luật của bản án, quyết định của Tòa án là
một yêu cầu rất quan trọng. Công tác thi hành án hình sự mang tính đặc thù vừa
đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật vừa đảm bảo đúng nguyên tắc quản lý của
Nhà nước về Thi hành án hình sự. Công tác thi hành án hình sự do nhiều chủ thể
thực hiện nhưng đóng vai trò và có ý nghĩa quan trọng là Tòa án. Đây là công tác
vừa mang tính chuyên môn, nghiệp vụ vừa thể hiện quyền lực Nhà nước. Pháp luật
quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn cho Tòa án vì vậy nếu một bản án, quyết định
không được thi hành hay nói cách khác Tòa án không thực hiện đúng nhiệm vụ,
quyền hạn của mình thì toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố xét xử
không mang được giá trị nghiêm minh về việc trừng phạt, giáo dục, răn đe và đảm
bảo trật tự chung trong xã hội dẫn đến quyền lực Nhà nước bị ảnh hưởng.
Trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực
pháp luật hoặc kể từ ngày nhận được bản án, quyết định phúc thẩm, quyết định
giám đốc thẩm, quyết định tái thẩm, Chánh án Tòa án đã xử sơ thẩm phải ra quyết
định thi hành án hoặc ủy thác cho Tòa án khác cùng cấp ra quyết định thi hành án.
Quyết định thi hành án phải ghi rõ họ, tên người ra quyết định; tên cơ quan
có nhiệm vụ thi hành bản án hoặc quyết định; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, nơi cư
trú của nguời bị kết án; bản án hoặc quyết định mà người bị kết án phải chấp hành.
Trong trường hợp người bị kết án đang tại ngoại thì quyết định thi hành án
phạt tù phải ghi rõ trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày nhận được quyết định,