Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI....................................................................................2
II. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI:...........................................................................4
1. Thuận lợi.............................................................................................5
2. Khó khăn.............................................................................................5

PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1. Khảo sát thực tế..................................................................................6
2. Tìm kiếm giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy...................6
2.1. Chủ động khắc phục khó khăn về cơ sở vật chất.......................6
2.2. Giải pháp khắc phục những vướng mắc từ phía học sinh.........9
2.3. Giải pháp khắc phục những vướng mắc từ phía giáo viên.......10
II. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
1. Lựa chọn tổ chức trò chơi môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba...... 10
2. Thiết kế trò chơi.................................................................................12
3. Tổ chức trò chơi.................................................................................12
4. Tổng kết trò chơi................................................................................17
III. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HỔ TRỢ GIÁO DỤC TỰ NHIÊN VÀ XÃ
HỘI……………………………………………………………………………....18

PHẦN III. KẾT LUẬN
I. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC...................................................................................19
II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM...........................................................................20
III. ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ................................................................................20

Người thực hiện:


tâm. Một trong những phương pháp tổ chức dạy học theo xu hướng mới là phương
pháp tổ chức trò chơi học tập. Không ai có thể phủ nhận được mặt tích cực mà việc
tổ chức trò chơi học tập mang lại.
Trò chơi là hoạt động rất quen thuộc gần gũi với con người. Bất cứ ai trong cuộc
đời cũng từng tham gia các trò chơi, cũng như lao động, học tập, trò chơi là một loại
Người thực hiện:

Trang 2


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

hình hoạt động sống của con người. Trò chơi có chứa đựng chủ đề, nội dung nhất định,
có những quy chế nhất định mà người chơi phải tuân thủ, vừa mang tính chất vui
chơi, giải trí song đồng thời lại có ý nghĩa giáo dục lớn lao đối với con người. Trò chơi
có ý nghĩa đặc biệt đối với lứa tuổi trẻ em, tạo ra những điều kiện để trẻ em thể hiện
nhu cầu tự nhiên về hoạt động, tạo ra ở trẻ em những rung động thực tế và quan trọng
cho cuộc sống.
Ngoài ra hoạt động trò chơi còn thúc đẩy trẻ em: Nhận thức hiện thực; hình thành
những nhận thức nhất định về thế giới xung quanh; tiếp nhận những quy tắc và quy
luật của sinh hoạt xã hội và thế giới tự nhiên; hình thành năng lực quan sát và đánh giá
có phê phán những cử chỉ của người khác khi tác động đến thế giới xung quanh cũng
như đặt nền móng cho những thói quen tốt.
Trong khi chơi, trẻ em phản ánh hiện thực xung quanh, đồng thời thể hiện thái độ
nhất định đối với môi trường. Đối với trẻ em, chơi có nghĩa là hoạt động, là khơi dậy
trong mình những cảm giác và ước mơ, là cố gắng để thực hiện những ước mơ. Đó là
cảm giác, tri giác và phản ánh một cách sáng tạo thế giới vào trong tưởng tượng của
mình. Đúng như Am Go- rơ - ki đã nhận xét “ Trò chơi là con đường để trẻ em nhận
thức thế giới, là nơi chúng đang sống và là cái chúng nhận thấy cần phải thay đổi”.
Cùng với học, chơi là nhu cầu không thể thiếu được của học sinh Tiểu học, dù

nhẹ việc học môn Tự nhiên và Xã hội. Trên hết các em không có được sự ham mê tìm
hiểu, khám phá về tự nhiên, xã hội. Các em không hiểu được giá trị của môn học đối
với cuộc sống và việc hình thành những thói quen, kĩ năng tốt với thế giới xung
quanh. Đặc biệt đối với học sinh ở lớp Một các em đang ở giai đoạn đầu hình thành
nên những nhận thức và kĩ năng cần thiết để ứng phó với tự nhiên, xã hội, con người
trong thời hiện tại. Trên thực tế có không ít học sinh không nhớ và không thực hiện
được các hành vi phù hợp trong một số trường hợp nhất định. Không có khả năng tự
quyết định cho mình cách ứng xử phù hợp trong những trường hợp cụ thể. Thậm chí
có trường hợp không biết phải rửa tay trước và sau khi đi vệ sinh; thay vì bỏ áo vào
quần khi đến lớp thì các em lại thích bỏ áo ra khỏi quần, đầu tóc thì bù xù... Không tự
tin, mạnh dạn khi tham gia tìm hiểu, khám phá về thế giới xung quanh, không có kĩ
năng đánh giá, nhận xét hành vi của bạn bè, người khác phù hợp hay không phù hợp.
Mặt khác học sinh chưa biết vận dụng những điều được học vào thực tế. Chẳng hạn
học sinh vừa được học bài “ Giữ gìn lớp học sạch, đẹp” xong lại vứt giấy, rác ngay
trong lớp nơi mình ngồi học. Hay vừa học xong bài “ An toàn trên đường đi học” xong
nhưng ra khỏi trường là chạy, nhảy ngay mà không chú ý cũng như không đi đúng làn
đường dành cho mình. Học sinh vừa được học bài “ Ăn, uống hằng ngày” nhưng đến
giờ ăn các em chỉ ăn một món ăn mình thích. Hoặc là học sinh không biết vì sao phải
ăn nhiều loại thức ăn như vậy trong một bữa ăn v.v..

Người thực hiện:

Trang 4


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Tất cả những điều trên do đâu? Tôi nghĩ thứ nhất là do trình độ, năng lực, chuyên
môn của đội ngũ giáo viên còn nhiều hạn chế chưa đáp ứng với nhu cầu cải tiến nội
dung cũng như phương pháp giảng dạy. Độ nhiệt tình, ý thức trách nhiệm cũng như


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

- Trình độ, năng lực, chuyên môn của đội ngũ giáo viên còn nhiều hạn chế, chưa
đồng đều. Giáo viên mới ra trường nhiều, bề dày kinh nghiệm còn ít.
- Đa số học sinh có bố mẹ các em làm công nhân không có thời gian quan tâm đến
con cái. Các em ít có điều kiện tiếp xúc với truyện, tranh ảnh, sách báo.
- Số lượng học sinh của mỗi lớp quá đông; trình độ, phương ngữ có sự khác nhau
cũng gây không ít khó khăn trong công tác giảng dạy và tiếp thu.
PHẦN II: NỘI DUNG

KINH NGHIỆM TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG GIỜ DẠY TỰ NHIÊN
VÀ XÃ HỘI Ở LỚP BA.
Từ những thực trạng mà tôi đã thấy được, với lòng nhiệt tình của một giáo viên
trẻ tôi đã mạnh dạn áp dụng những học hỏi từ đồng nghiệp, chuyên môn và kinh
nghiệm của bản thân vào giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội ở các lớp do tôi chủ
nhiệm. Qua 2 năm ( 2015 – 2016; 2016 – 2017) thực nghiệm tại lớp Ba , tôi thấy đã
có nhiều kết quả khả quan. Học sinh nắm chắc được kiến thức đã học biết vận dụng tốt
vào thực tế cuộc sống. Trong khuôn khổ hạn hẹp của bài viết này tôi xin được trình
bày“ Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi học tập trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội
ở lớp Ba” như sau:
I. CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1. Khảo sát thực tế:
Nhằm nắm bắt đúng tình hình thực tế của học sinh về mức độ thông hiểu trong
môn Tự nhiên và Xã hội. Ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành điều tra, lấy số liệu cụ
thể. Từ đó đề ra kế hoạch cho môn học trong từng năm học, phù hợp với đặc điểm của
học sinh mỗi lớp mình trực tiếp giảng dạy. Cụ thể như sau:
- Năm học 2015 – 2016: Kết quả khảo sát mức độ thông hiểu đầu năm là 8/46 em
( đạt 17,4%)
- Năm học 2016 – 2017: Kết quả khảo sát mức độ thông hiểu đầu năm là 9/45 em

và Xã hội lớp Ba). Giáo viên có thể dùng giấy màu cắt thành những bông hoa nhiều
màu sắc, lọ hoa có thể tận dụng bằng vỏ chai nước C2, vỏ lon bia... Hằng ngày giáo
viên, học sinh có thể sưu tầm thêm tranh ảnh, sách báo về các loài cây, hoa, quả, động
vật, thực vật... để có thể minh hoạ cho trò chơi thêm sinh động hấp dẫn.
Tóm lại tuỳ từng điều kiện hoàn cảnh mà người giáo viên linh hoạt, chủ động sáng
tạo tổ chức trò chơi cho học sinh sao cho đạt hiệu quả, yêu cầu cần giáo dục.

Người thực hiện:

Trang 7


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Hình 1. Quả bóng làm bằng giấy báo dùng trong trò chơi “ Ném bóng”
2.2. Giải pháp khắc phục những vướng mắc từ phía học sinh
Theo phương pháp dạy học mới thì học sinh là người chủ động lĩnh hội kiến thức
dựa trên sự hướng dẫn của giáo viên. Tuy nhiên trong khi tổ chức trò chơi cho học
sinh tôi thấy các em còn rất nhút nhát, thiếu tự tin. Đây chính là hạn chế chủ yếu của
các em học sinh vì sự hiểu biết, vốn từ của các em không nhiều, các em ít có điều kiện
tiếp xúc với tranh ảnh, sách báo. Để khắc phục hạn chế ấy, ngay từ khi nhận lớp (đầu
năm học) tôi làm công tác điều tra cơ bản, lấy thông tin từng hoàn cảnh gia đình, điều
kiện sống của từng học sinh, tìm hiểu tính cách, cá tính, trình độ năng lực, khả năng
hiểu biết của các em, sau đó phân loại để có các cách khác nhau giúp đỡ học sinh.
Trong quá trình giảng dạy, tôi cố gắng dạy tốt tất cả các môn học, khuyến khích các
em đến thư viện nhà trường đọc và mượn các loại sách tham khảo, đồng thời tạo điều
kiện để học sinh có cơ hội chăm sóc, quan sát cây và hoa trong lớp, trong trường và
thiên nhiên quanh trường học. Nhờ vậy các em đã được bổ sung rất nhiều kiến thức,
nâng dần trình độ hiểu biết về mọi mặt. Tôi thường xuyên gần gũi, trò chuyện với các
em và đặc biệt quan tâm đến hai đối tượng học sinh. Một là học sinh có cá tính mạnh

triệt để những ưu điểm của các phương pháp truyền thống. Từ đó áp dụng vào từng
nội dung bài giảng cho phù hợp với nội dung chương trình đang được đổi mới và thực
tế hiện nay:
- Người giáo viên phải tích cực học hỏi trau dồi kiến thức cho bản thân. Kiến thức
của mỗi trò chơi Tự nhiên và Xã hội là kiến thức tổng hợp về tự nhiên, xã hội, về thế
giới xung quanh. Chính vì vậy mà người giáo viên phải am hiểu và có kiến thức nhất
định về những vấn đề cần cung cấp cho học sinh.
- Không ngừng học hỏi, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ qua sách báo và các
phương tiện thông tin khác. Thường xuyên cập nhật các thông tin có liên quan cần
thiết cho giảng dạy. Mạnh dạn trao đổi với đồng nghiệp những vấn đề còn vướng mắc
Người thực hiện:

Trang 9


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

để cùng nhau tháo gỡ. Trong khi tổ chức trò chơi cho học sinh giáo viên cần quan sát,
kiểm nghiệm, tự đúc rút ra những kinh nghiệm để áp dụng cho những năm học tiếp
theo.
II. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
1. Lựa chọn, tổ chức trò chơi môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba.
Qua việc nghiên cứu trò chơi để tổ chức dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội ở
lớp Ba, người giáo viên cần lựa chọn xem nên tổ chức trò chơi vào lúc nào trong tiết
dạy.
Trong giờ học Tự nhiên và Xã hội với đặc trưng của môn học người giáo viên có
thể tổ chức trò chơi vào bất cứ lúc nào, tuỳ từng nội dung bài học có thể là khởi động,
giới thiệu bài, có thể để học sinh tìm hiểu bài, phát hiện nội dung bài học hoặc có thể
để củng cố, khắc sâu kiến thức cho học sinh. Tuy nhiên thường thì chúng ta lựa chọn,
tổ chức trò chơi ở cuối tiết, phần củng cố bài học. Sau khi học sinh đã nỗ lực, tự giác

 Thiết kế đồ dùng, thiết bị phục vụ cho trò chơi

Các đồ dùng thiết bị phục vụ cho trò chơi phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
- Tiện dụng (dễ sử dụng).
- Dễ làm (ai cũng có thể làm được, làm nhanh).
- Rõ ràng, đẹp mắt, nổi bật nội dung trò chơi.
- Tiết kiệm (sử dụng được nhiều lần, làm bằng các vật liệu dễ kiếm, rẻ tiền...).
3. Tổ chức trò chơi
a. Tổ chức trò chơi phải đảm bảo các nguyên tắc
Nguyên tắc 1: Bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu, nội dung và cách thức tổ
chức trò chơi.
+ Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định hướng đối với toàn bộ quá trình tổ
chức trò chơi, nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục của bài Tự nhiên và Xã hội tương ứng.
+ Nội dung trò chơi giúp cho học sinh biết cần làm những gì và cách thức tổ chức
trò chơi giúp cho học sinh cần phải làm như thế nào trong khi chơi. Từ đó học sinh sẽ
thực hiện trò chơi được đúng hướng, với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt động
phù hợp. Vì vậy trước khi chơi tôi thường giải thích rõ ràng những yêu cầu cần đạt ,
nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện. Nếu không thì các em sẽ tiến hành
chơi một cách vô ý thức, tuỳ tiện, không thu được kết quả giáo dục mong muốn.
Nguyên tắc 2: Bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh trong
quá trình tổ chức chơi.
Học sinh không những là đối tượng của hoạt động dạy mà điều quan trọng hơn,
các em là chủ thể nhận thức. Vì vậy trong quá trình tổ chức trò chơi, tôi thường quan
tâm đến các mức độ tham gia của học sinh từ thấp đến cao:
Người thực hiện:

Trang 11


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Bướcc 3: Đối chiếu nội dung và khả năng giáo dục của trò chơi (vừa chọn thử) với
yêu cầu kiến thức của bài học. Nếu thấy không phù hợp thì trở lại bước 2: Chọn thử
trò chơi khác và tiến hành lại công việc theo các bước đã quy định. Nếu thấy phù hợp
thì quyết định chọn trò chơi đã phân tích.


Giai đoạn thứ hai: Chuẩn bị tổ chức trò chơi

Người thực hiện:

Trang 12


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Bước 4: Thiết kế giáo án
- Tên trò chơi.
- Mục đích giáo dục của trò chơi: Qua trò chơi cần đạt những yêu cầu giáo dục gì
về tri thức, thái độ và hành vi đối với dối tượng bài học?
- Các phương tiện phục vụ cho viêc tổ chức trò chơi (tuỳ thuộc vào trò chơi) nêu
lên những phương tiện vật chất.
Ví dụ: Đối với trò chơi "đi chợ giúp mẹ" cần chuẩn bị tranh ảnh các thức ăn ( thịt,
cá, rau, quả,...) hoặc các con cá,..., các loại rau, quả làm bằng nhựa; một vài giỏ nhựa
đồ chơi trẻ em, áo cho người bán hàng,...
- Các giải thưởng (nếu có).
- Nội dung trò chơi, các hoạt động cụ thể với cách tiến hành cụ thể.
- Chuẩn và thang đánh giá, nếu cần ví dụ đối với trò chơi (hái hoa dân chủ) chuẩn
đánh giá là phần trả lời đúng, rõ ràng mạch lạc và thang đánh giá từ 1 điểm đến 10
điểm (Mục đích để đánh giá thứ hạng của các đội)
Bước 5: Chuẩn bị thực hiện giáo án

- Làm một số động tác thư giãn (nếu chơi trò chơi vận động)
- Tính tổng điểm của từng nhóm và công bố kết quả.
Bước 10: Tuyên dương học sinh, đặc biệt là nhóm có cố gắng hơn.
Trao phần thưởng (nếu có)
Lưu ý: Không chê học sinh trong khi tiến hành tổ chức trò chơi.
Để minh hoạ cho quy trình trên sau đây tôi xin nêu một số ví dụ về tổ chức trò
chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba. Bắt đầu từ giai đoạn thứ hai.
Ví dụ 1: Trò chơi trong bài “Ôn tập con người và sức khỏe” (Tự nhiên và Xã hội
lớp Ba) được tổ chức ở hoạt động củng cố bài.
Mục đích: Giúp học sinh nhớ tên và chức năng của các cơ quan trong cơ thể
người một cách vui vẻ.
Bước 1 : Chuẩn bị.
Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 6 đến 8 học sinh, đứng
thành vòng tròn; một quả bóng bằng nhựa hoặc bằng giấy báo vo tròn.
Bước 2 : Nêu tên trò chơi.
Trò chơi mang tên “Ném bóng”
Bước 3: Phổ biến luật chơi
Các nhóm đứng thành vòng tròn, bóng được truyền từ người này sang người khác
một cách từ từ. Ai nhận được bóng phải nói to tên một cơ quan để cả lớp nghe rõ, rồi
chuyển bóng cho một bạn bất kì bạn này phải nói thật to chức năng của cơ quan vừa
nêu. Sau khi cả nhóm đã lần lượt nhận được bóng thì đổi cách chơi. Lần này người
ném bóng phải nêu đúng chức năng của một cơ quan bất kì và người nhận bóng phải
nói thật to tên của cơ quan tương ứng. Cứ như vậy cho đến khi mọi người trong nhóm
đều được nhận và chuyền bóng. Ai nói sai hoặc không nhớ tên và chức năng của một
cơ quan bất kì, sẽ phải nhảy lò cò một vòng. Giáo viên cử ra nhóm trọng tài gồm ba
em.
Bước 4: Tiến hành trò chơi: Giáo viên tổ chức cho một nhóm làm mẫu. Giáo
viên rút kinh nghiệm và cho cả lớp tiến hành chơi thật. Giáo viên hô (có dự lệnh động lệnh) “Trò chơi – Bắt đầu”.
Người thực hiện:


Giáo viên rút ra kết luận: Con người không thể thiếu các cơ quan nên chúng ta
phải ăn những bữa ăn đầy đủ dưỡng chất, nhất là lứa tuổi của các em. Chúng ta cần ăn
uồng đầy đủ các chất để chóng lớn, học giỏi và khỏe mạnh.
Bằng những cách trên tôi đã áp dụng ở những lớp học do tôi làm chủ nhiệm và
cũng đã đạt được những kết quả khả quan.
4. Tổng kết trò chơi
Người thực hiện:

Trang 15


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Sau mỗi trò chơi giáo viên cần tổng kết trò chơi cụ thể:
- Nhận xét, thưởng – phạt cụ thể cho các nhóm tham gia chơi.
- Giáo viên chốt ý, giáo dục học sinh qua các trò chơi để học sinh ghi nhớ, vận
dụng vào cuộc sống hằng ngày.
III. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HỔ TRỢ GIÁO DỤC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ
HỘI CHO HỌC SINH.
Không những trong môn Tự nhiên và Xã hội mà tổ chức trò chơi còn lồng ghép vào
những môn học khác; trong tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp, tham quan, dã ngoại, ...
PHẦN III: KẾT LUẬN
I. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Với những nỗ lực và cố gắng của bản thân, vận dụng một số kinh nghiệm vừa nêu
vào việc giảng dạy hơn 3 năm qua. Tôi nhận thấy việc sử dụng phương pháp tổ chức
trò chơi học tập vào môn Tự nhiên và Xã hội của bản thân đã đạt đươc một số kết quả
nhất định:
- Học sinh đã ghi nhớ được dễ dàng, lâu bền các kiến thức cần ghi nhớ vì ở từng
nội dung trò chơi đã minh hoạ một cách sinh động cho các kiến thức cần lĩnh hội và
ghi nhớ, những chuẩn kiến thức, kĩ năng này đã tạo được những biểu tượng rõ rệt ở

gian với hoàn cảnh, điều kiện thực tế của lớp học đồng thời phải không gây nguy hiểm
cho học sinh.
- Khi tổ chức cho học sinh chơi giáo viên phải phổ biến rõ luật chơi để học sinh
nắm được quy tắc và nhắc nhở học sinh tôn trọng luật chơi. Phải quy định rõ thời gian,
địa điểm chơi.
- Giáo viên cần phải phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh, tạo
điều kiện cho mọi học sinh tham gia tổ chức, điều khiển tất cả các khâu: Từ chuẩn bị,
tiến hành trò chơi đến đánh giá sau khi thực hiện xong.
- Trò chơi phải được luân phiên thay đổi một cách hợp lý, để không gây nhàm chán
cho học sinh.
- Sau khi chơi, giáo viên cần tổng kết – thưởng phạt cụ thể và cho học sinh thảo
luận để nhận ra ý nghĩa giáo dục của trò chơi.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà người giáo viên cần lưu ý khi tổ chức trò chơi
học tập trong môn Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba. Điều này bản thân tôi đã đúc rút
được qua thực tế. Tôi nghĩ nếu chúng ta thực hiện tốt những điểm cần lưu ý trên thì
chắc chắn chất lượng của mỗi trò chơi nói riêng và chất lượng giáo dục môn Tự nhiên
và Xã hội nói chung sẽ đạt kết quả tốt.
III. Đề xuất kiến nghị

Người thực hiện:

Trang 17


Kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong giờ dạy Tự nhiên và Xã hội ở lớp Ba

Bản thân là một giáo viên trực tiếp đứng lớp rất mong được sự quan tâm của
ngành, và các cấp lãnh đạo đầu tư nhiều hơn nữa cho trường về cơ sở vật chất, trang
thiết bị dạy học.
Về phía ngành xin đề nghị tạo điều kiện cho giáo viên chúng tôi tham quan, học tập