VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HOÀI NAM

ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA
CON NGƯỜI THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN HOÀI NAM

ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA
CON NGƯỜI THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH
Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. PHẠM MINH TUYÊN


Chương 3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG ĐẢM BẢO ĐỊNH TỘI DANH ĐÚNG
CÁC TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CON NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
BẮC NINH ......................................................................................................... 57
3.1 Giải pháp pháp luật .................................................................................... 57
3.2 Các giải pháp khác ..................................................................................... 66
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................... 76
PHỤ LỤC ........................................................................................................... 80


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ANTT

An ninh trật tự

BLHS

Bộ luật Hình sự

BLTTHS

Bộ luật Tố tụng hình sự

CSĐT

Cảnh sát điều tra

CSHS


Bảng 2.2: Tình hình thụ lý điều tra tội phạm xâm phạm sức khỏe con người
trong tổng số các vụ PPHS trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh ...................................... 80
Bảng 2.3: Tình hình thụ lý điều tra tội phạm xâm phạm sức khỏe con người
trong tổng số các tội phạm thuộc chương XII, BLHS năm 1999 (sửa đổi bổ sung
năm 2009) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh ................................................................ 81
Bảng 2.4: Tình hình xét xử tội phạm xâm phạm sức khỏe của con người trong
tổng số các vụ PPHS trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh ................................................ 81
Bảng 2.5: Tình hình xét xử tội phạm xâm phạm sức khỏe của con người trên địa
bàn tỉnh Bắc Ninh phân theo CTTP .................................................................... 82
Bảng 2.6: Tình hình thụ lý điều tra, truy tố các vụ xâm phạm sức khỏe của con
người trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh phân theo CTTP ............................................ 82
Bảng 2.7: Tình hình xét xử tội phạm xâm phạm sức khỏe của con người trong
tổng số các tội phạm thuộc chương XII, BLHS năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm
2009) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh ........................................................................ 83


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Quá trình giải quyết vụ án hình sự một cách công minh, khoa học, kịp thời,
đúng pháp luật, đảm bảo quyền con người là một nguyên tắc cơ bản của hoạt
động tố tụng hình sự ở Việt Nam. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của nhiều cơ
quan khác nhau được nhà nước trao quyền, thực hiện nhiều hoạt động khác nhau
nhằm mục đích cuối cùng là làm rõ bản chất của vụ án, không làm oan người vô
tội, không bỏ lọt tội phạm. Một trong những hoạt động giữ vai trò quan trọng
trong quá trình tố tụng đó là hoạt động định tội danh của các cơ quan THTT trong
quá trình giải quyết vụ án hình sự. Kết quả hoạt động định tội danh đúng là căn cứ
để tiến hành các hoạt động tố tụng khác, đồng thời tránh tình trạng oan sai trong
quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 của
Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã xác định phương
hướng cải cách tư pháp: “Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự phù hợp với

+ Luận văn nghiên cứu vấn đề: những vấn đề lý luận, quy định của pháp
luật hình sự về các tội xâm phạm sức khỏe con người và thực tiễn định tội danh
các tội phạm này.
4.2 Phạm vi nghiên cứu
+ Phạm vi không gian: Luận văn nghiên cứu định tội danh các tội xâm
phạm sức khỏe của con người từ thực tiễn địa bàn tỉnh Bắc Ninh .
- Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn định tội danh các tội xâm
phạm sức khỏe của con người trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian từ năm
2013 đến 2017.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp luận
Luận văn sử dụng lý luận, quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chủ
nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử; tư tưởng Hồ Chí Minh về con người,
về xây dựng Nhà nước và pháp luật, đấu tranh phòng chống tội phạm; quan
điểm của Đảng và Nhà nước về chính sách hình sự, đấu tranh phòng ngừa với
tội phạm xâm phạm sức khỏe của con người.
5.2 Các phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung của lĩnh vực khoa
học xã hội như: phương pháp hệ thống, thống kê, lịch sử, logic, phân tích, tổng
4


hợp, so sánh, dự báo phù hợp với từng nội dung nghiên cứu trong luận văn, trên
cơ sở đó rút ra được những kết luận có tính lý luận và thực tiễn.
- Các phương pháp nghiên cứu lý luận, phân tích, so sánh, bình luận, quy
nạp, diễn dịch ...được sử dụng trong chương 1 của luận văn nhằm tập trung làm
rõ lý luận chung về định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con người.
- Các phương pháp nghiên cứu lý luận, phân tích, bình luận, quy nạp, diễn
dịch, suy luận logic, nghiên cứu bản án...được sử dụng trong chương 2 của luận
văn nhằm làm rõ thực tiễn định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con

6


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT CỦA ĐỊNH TỘI DANH CÁC
TỘI XÂM PHẠM SỨC KHỎE CỦA CON NGƯỜI TRONG
PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
1.1. Cơ sở lý luận của định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của
con người
1.1.1. Khái niệm định tội danh
Trong khoa học luật hình sự, việc áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự
được hiểu là một quá trình đa dạng, phức tạp được thực hiện ở nhiều giai đoạn
với nhiều hoạt động khác nhau. Trong đó, định tội danh là một trong những hoạt
động cơ bản, một nội dung quan trọng của quá trình áp dụng pháp luật hình sự
và là một trong những biện pháp đưa các quy phạm pháp luật hình sự vào cuộc
sống. Định tội danh còn được coi là tiền đề, là cơ sở cho việc áp dụng các quy
phạm pháp luật khác của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự, như
quyết định hình phạt, thi hành án.
Hiện nay, khi bàn về vấn đề định tội danh, vẫn còn có nhiều quan điểm
khác nhau:
Theo quan điểm của GS.TSKH Lê Cảm: “Định tội danh là một quá trình
nhận thức lý luận có tính logic, là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn
áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự, và được tiến hành
trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án
hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã
hội được thực hiện với các dấu hiệu của CTTP tương ứng do luật hình sự quy
định, nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội
phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách
nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật. [3, tr8].


8


1.1.2 Khái niệm định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con người
Trước hết, cần nhận thức được rằng, định tội danh là một hoạt động nhận
thức, hoạt động áp dụng pháp luật nhằm so sánh, đối chiếu, kết luận hành vi xảy
ra trên thực tế và các quy định của BLHS về một tội phạm cụ thể. Nói cách
khác, định tội danh chính là việc “gọi tên” tội danh cho hành vi đã xảy ra [43,
tr7]. Từ cơ sở lý luận trên cũng như các quy định của BLHS có thể thấy định tội
danh đối với các tội xâm phạm sức khỏe của con người là hoạt động áp dụng
pháp luật hình sự, là hoạt động của các cơ quan THTT và người THTT có thẩm
quyền trong tố tụng hình sự nhằm đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực
tế của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu pháp lý
trong CTTP các tội xâm phạm sức khỏe của con người (từ Điều 134, BLHS năm
2015 đến Điều 140 BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017). Trên cơ sở các
chứng cứ tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự cụ thể,
các chủ thể có thẩm quyền xem xét, kiểm tra xem các dấu hiệu của hành vi nguy
hiểm cho xã hội đó có thỏa mãn các dấu hiệu tương ứng của CTTP các tội xâm
phạm sức khỏe của con người đã được quy định trong luật hình sự hay không,
để trên cơ sở đó xác định vấn đề trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội.
Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Định tội danh các tội xâm phạm
sức khỏe của con người là hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật
do các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng tiến hành, trên cơ sở
phân tích, đối chiếu, so sánh, kết luận các hành vi nguy hiểm cho xã hội trên
thực tế với các yếu tố cấu thành tội phạm của các tội xâm phạm sức khỏe của
con người được quy định trong Bộ luật hình sự.
1.1.3 Phân loại định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con người
Như đã phân tích ở trên, bản chất hoạt động định tội danh nói chung và
định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con người nói riêng chính là việc
các chủ thể định tội danh tiến hành hoạt động so sánh, đối chiếu nhằm làm rõ sự

nghĩa vụ trong các quan hệ pháp luật hình sự và tố tụng hình sự mà chỉ là sự thể
hiện các quan điểm hay ý kiến riêng của các tác giả.
10


1.1.4 Ý nghĩa định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của con người
Như đã phân tích ở trên, định tội danh là hoạt động có vai trò hết sức
quan trọng trong quá trình tố tụng, là tiền đề cơ sở để các cơ quan THTT, người
THTT thực hiện các hoạt động tố tụng tiếp theo nhằm làm rõ sự thật khách quan
vụ án, truy cứu đúng người đúng tội, tránh oan sai trong giải quyết các vụ án. Có
thể khái quát ý nghĩa của hoạt động định tội danh nói chung và định tội danh các
tội xâm phạm sức khỏe của con người trên những phương diện sau:
Thứ nhất, định tội danh đúng các tội xâm phạm sức khỏe của con người
là tiền đề cho việc quyết định hình phạt chính xác, là cơ sở để áp dụng đúng các
quy định tố tụng hình sự, đảm bảo việc truy cứu trách nhiệm hình sự đúng
người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm hay làm oan người vô
tội, từ đó bảo vệ được quyền lợi hợp pháp và tự do của công dân. Chỉ khi xác
định đúng người đó đã phạm tội xâm phạm sức khỏe của con người, các chủ thể
có thẩm quyền mới có thể áp dụng chính xác các quy phạm pháp luật tố tụng
hình sự về tạm giam, thời hạn tạm giam, khởi tố vụ án hình sự, thẩm quyền điều
tra, thẩm quyền xét xử,… và bằng cách đó, góp phần hữu hiệu cho việc bảo vệ
quyền và tự do của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự [20, tr30].
Thứ hai, định tội danh đúng các tội xâm phạm sức khỏe của con người
chính là thể hiện hoạt động tố tụng có hiệu quả, thể hiện ý thức tuân thủ pháp
luật, trình độ chuyên môn của các cơ quan THTT và người THTT, góp phần
nâng cao uy tín, chất lượng hoạt động của các cơ quan này.
Thứ ba, định tội danh đúng các tội xâm phạm sức khỏe của con người sẽ
giúp cho việc điều tra, xử lý tội phạm có căn cứ, từ đó góp phần quan trọng vào
công tác đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và phòng chống các tội xâm
phạm sức khỏe của con người nói riêng. Việc định tội danh tội phạm nói chung và

tội phạm cụ thể nào đó được quy định trong phần các tội phạm Bộ luật Hình sự
hay không.
Thứ ba, nhà làm luật khi xây dựng hệ thống các quy phạm của phần các
tội phạm Bộ luật Hình sự đã tìm xem các dấu hiệu nào là đặc trưng cơ bản nhất
12


phổ biến nhất và hay được lặp đi lặp lại nhiều nhất trong những hành vi ấy sau
đó điển hình hóa và quy định chúng trong Bộ luật Hình sự với tính chất là các
dấu hiệu bắt buộc của CTTP cụ thể tương ứng.
Thứ tư, các quy phạm pháp luật hình sự với tính chất là cơ sở pháp lý duy
nhất của việc định tội danh chứa đựng những mô hình pháp lý của các tội phạm
mà dựa vào đó những người có thẩm quyền tiến hành việc định tội danh xác
định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của những hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ
thể tương ứng được thực hiện bởi các dấu hiệu định tội danh được quy định
trong Bộ luật Hình sự.
1.2.1.2 Bộ luật Tố tụng hình sự - cơ sở pháp lý gián tiếp của việc định tội danh
Có thể nói, trong quá trình định tội danh, nếu các quy phạm pháp luật hình
sự đóng vai trò là cơ sở pháp lý trực tiếp về mặt nội dung thì các quy phạm pháp
luật tố tụng hình sự là cơ sở pháp lý gián tiếp về mặt hình thức quy định cách
thức trình tự thẩm quyền định tội danh.
Thứ nhất, các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự có ý nghĩa pháp lý quan
trọng đối với việc xác định trình tự thủ tục mà các cơ quan THTT, người THTT
cần tuân thủ trong quá trình tiến hành các hoạt động tố tụng nói chung và hoạt
động định tội danh nói riêng. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này sẽ góp
phần định tội danh đúng, tránh những sai lầm trong quá trình định tội danh
Thứ hai, BLTTHS năm 2003 cũng như BLTTHS năm 2015 mặc dù không
có các quy phạm trực tiếp liên quan đến hoạt động định tội danh nhưng đã đưa
ra những cơ sở pháp lý quan trọng của việc định tội danh như các quy định về
chứng cứ (các điều 85, 86 ,87 ,88, 100…BLTTHS năm 2015); tạm giam (điều

phù hợp với khung hình phạt của tội danh được quy định trong Bộ luật Hình sự.
1.2.2 Căn cứ pháp lý của định tội danh các tội xâm phạm sức khỏe của
con người theo pháp luật hình sự Việt Nam
1.2.2.1 Khái quát các tội xâm phạm sức khỏe của con người theo pháp luật
hình sự Việt Nam

14


Tội phạm xâm phạm sức khỏe người khác là một trong các nhóm tội
phạm được quy định trong Chương XII BLHS năm 1999, sửa đổi bổ sung năm
2009 (sau đây gọi tắt là BLHS năm 1999) và Chương XIV BLHS 2015, sửa đổi
bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS năm 2015). So với BLHS năm
1999, các tội phạm xâm hại sức khỏe người khác quy định trong BLHS năm
2015 vẫn giữ nguyên về số lượng điều luật, với 07 tội danh. Tuy nhiên, nội hàm
CTTP của mỗi tội phạm cụ thể đã có những điều chỉnh, bổ sung nhất định nhằm
phù hợp hơn với tình hình thực tiễn, điển hình như việc BLHS năm 2015 đã bổ
sung tình tiết “cố ý gây thương tích bằng việc sử dụng a-xít nguy hiểm hoặc hóa
chất nguy hiểm” là tình tiết định tội và định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự
của tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (quy
định tại Điều 134); hay việc bổ sung hình phạt tiền là hình phạt chính đối với tội
cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng
thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 135)...
Có thể hiểu, hành vi xâm hại sức khỏe người khác là những hành vi hành
động hoặc không hành động do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện
với lỗi cố ý hoặc vô ý xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của
người khác. Theo quy định của BLHS năm 2015, có 07 tội thuộc nhóm tội
này,bao gồm: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người
khác (Điều 134 BLHS); Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe
của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 135

là những thiệt hại gây ra cho quyền được tôn trọng và bảo vệ và sức khỏe thể
hiện dưới dạng thiệt hại về thể chất là thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe.
Dấu hiệu hậu quả là dấu hiệu bắt buộc trong CTTP của các tội quy định tại các
điều (từ điều 134 đến điều 139 BLHS). Trong CTTP quy định tại điều 140
BLHS (tội hành hạ người khác), dấu hiệu hậu quả không phải là dấu hiệu bắt
buộc.
Hầu hết các tội xâm phạm sức khỏe của con người đều là các tội có cấu
thành vật chất, nghĩa là dấu hiệu hậu quả là dấu hiệu bắt buộc trong mặt khách
16


quan của CTTP. Chính vì vậy, muốn xác định tội phạm, cần phải xác định mối
quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả. Đây là một trong những yêu cầu bặt
buộc trong quá trình xác định hành vi xâm phạm sức khỏe trên thực tế có phải là
hành vi phạm tội hay không. Đối với tội phạm được quy định tại Điều 140
BLHS năm 2015 (Tội hành hạ người khác), dấu hiệu hậu quả không phải là dấu
hiệu bắt buộc nên chỉ cần chứng minh hành vi thì tội phạm đã hoàn thành, vì vậy
không đặt ra vấn đề xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả.
c. Mặt chủ quan của tội phạm
Mặt chủ quan của tội phạm là những diễn biến bên trong của tội phạm, là
thái độ tâm lý của người phạm tội đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội do mình
gây ra. Mặt chủ quan bao gồm: Lỗi, động cơ, mục đích. Trong đó, dấu hiệu lỗi
là dấu hiệu bắt buộc trong mọi CTTP.
Lỗi của người phạm tội xâm phạm sức khỏe của con người có thể là lỗi cố
ý (Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác Điều 134 BLHS) hoặc là lỗi vô ý (Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho
sức khỏe của người khác Điều 138 BLHS). Động cơ phạm tội là dấu hiệu bắt
buộc trong CTTP của tội quy định tại điều 136 BLHS (Tội cố ý gây thương tích
hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ
chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội) và là
dấu hiệu định khung tăng nặng của tội được quy định tại điều 134 BLHS.

gây nguy hại cho nhiều người; Dùng a-xít nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm;
Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau
hoặc người khác không có khả năng tự vệ; Đối với ông, bà, cha, mẹ, thầy giáo,
cô giáo của mình, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình; phạm tội có tổ
chức; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; Trong thời gian đang bị giữ, tạm giữ, tạm
giam, đang chấp hành án phạt tù, đang chấp hành biện pháp tư pháp giáo dục
tại trường giáo dưỡng hoặc đang chấp hành biện pháp xử lý vi phạm hành
chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào trường giáo dưỡng hoặc đưa
vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; thuê gây thương tích hoặc gây thương tích thuê;
18


có tính chất côn đồ; Đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ
của nạn nhân. Các trường hợp này cũng chính là căn cứ để xác định hành vi
phạm tội thuộc CTTP cơ bản hay CTTP tăng nặng theo quy định tại Khoản 2,
Khoản 3, Khoản 4 và khoản 5 Điều 134 BLHS năm 2015.
- Mặt chủ quan của tội phạm
Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý. Có thể là lỗi cố ý trực tiếp hoặc là lỗi cố
ý gián tiếp. Người phạm tội có thể mong muốn hậu quả thương tích hoặc hậu quả
tổn hại cho sức khỏe nhưng cũng có thể chỉ chấp nhận hậu quả đó.
- Chủ thể của tội phạm: Chủ thể của tội này có thể là bất kỳ người nào có
năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định .
Như vậy, so với BLHS năm 1999, CTTP tội cố ý gây thương tích trong
BLHS năm 2015 về cơ bản vẫn giữ nguyên một số dấu hiệu định tội và định
khung, tuy nhiên trong từng Khoản đã có sự bổ sung một số tình tiết mới. Cụ
thể:
Một là, bổ sung tình tiết sau đây là những trường hợp mặc dầu hành vi
gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn
thương cơ thể của nạn nhân dưới 11% nhưng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình
sự về tội này nếu thỏa mãn các dấu hiệu khác nữa của CTTP: dùng vũ khí, vật