MỞ ĐẦU
Hoạt động quản lý hành chính nhà nước có vai trò quan trọng không chỉ
trong lĩnh vực hành pháp mà còn tác động không nhỏ tới phát triển của toàn xã
hội. Nói tới hoạt động quản lý hành chính nhà nước thì không thể không nhắc tới
các chủ thể trong hoạt động này hay quan hệ pháp luật hành chính. Đó là mối quan
hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý. Khác với nhiều quan hệ pháp luật
khác như dân sự đề cao sự thỏa thuận giữa các bên tham gia, quan hệ pháp luật
hành chính là quan hệ “ quyền lực- phục tùng”, đây là sự không bình đẳng về ý chí
giữa của các chủ thể tham gia. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này về lý thuyết cũng như
trong thực tiễn, em xin phép tìm hiểu đề bài “ Phân tích sự bất bình đẳng về ý chí
của các chủ thể trong quan hệ pháp luật hàh chính và cho ví dụ minh họa”.

1


NỘI DUNG
I. Khái niệm về quan hệ pháp luật hành chính
Trước tiên, để xác định được tính ý chí của chủ thể trong quan hệ pháp luật
hành chính thì đòi hỏi phải nắm rõ định nghĩa cũng như những đặc điểm của quan
hệ này.
1. Định nghĩa
“Quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình
quản lý hành chính nhà nước, được điều chỉnh bởi các quy phạm pháp luật hành
chính giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau
theo quy định của pháp luật hành chính.”1
2. Đặc điểm
Thứ nhất, trong quan hệ pháp luật hành chính, một bên tham gia được sử
dụng quyền lực nhà nước. Đây được gọi là chủ thể đặc, là các cá nhân, tổ chức cơ
quan nhân danh nhà nước . Bên còn lại không được sử dụng quyền lực nhà nước,
là đối tượng quản lý hay được xác định là chủ thể thường. Chủ thể này có nghĩa vụ
tuân thủ, phục tùng việc sử dụng quyền lực nhà nước của chủ thể quản lý. Ví dụ :

phục tùng. Nó có cội nguồn từ bản chất quản lý bởi muốn quản lý thì phải có
quyền uy. Theo PH.Awngghen thì “ Quyền uy nói ở đây có nghĩa là ý chí của
người khác mà người ta buộc chúng ta phải tiếp thụ; mặt khác , quyền uy lấy sự
phục tùng làm tiền đề”3.Trong đó, chủ thể quản lý là bên nhân danh nhà nước, sử
2Trường đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, Giáo trình luật hành chính Việt Nam,
3 C.Mac Ph.AWngghen: Tuyển tập, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1983, tập IV, trag 355

3


dụng quyền lực nhà nước để thực hiện hoạt động quản lý của mình. Đối tượng
quản lý có nghĩa vụ phục tùng. Bên có quyền nhân danh nhà nước có quyền ra
những yêu cầu, mệnh lệnh mang tính bắt buộc đối với chủ thể bên kia. Các cơ
quan, tổ chức, cá nhân …khi được yêu cầu thì phải có nghĩa vụ thực hiện, phục
tùng những mệnh lệnh đó.
Để điều chỉnh phù hợp, hiệu quả quan hệ “ quyền lực- phục tùng”, luật hành
chính sử dụng phương pháp mệnh lệnh – phục tùng. Từ các chủ thể của quan hệ
pháp luật hành chính đến phương pháp để điều chỉnh quan hệ đó luôn thể hiện sự
bất bình đẳng về ý chí của các chủ thể tham gia. Sự bất bình đẳng về ý chí này
được thể cụ thể, rõ ràng trong thực tiễn của hoạt động quản lý.
1. Sự áp đặt ý chí.
Trong quan hệ pháp luật hành chính, chủ thể quản lý áp đặt ý chí của mình
lên đối tượng quản lý.Ý chí là sự xác định mục đích cho hành động và điều khiển,
điều chỉnh hoạt động để nhằm thực hiện mục đích. Ý chí của chủ thể quản lý là
điều mà chủ thể hướng tới và nó được áp đặt lên đối tượng quản lý. Đối tượng
quản lý sẽ không có quyền được thỏa thuận hay thể hiện ý chí của mình mà phải
tuân theo mong muốn của chủ thể kia. Khác với quan hệ pháp luật hành chính,
quan hệ hôn nhân gia đình hay quan hệ pháp luật dân sự luôn đề cao sự thỏa thuận
và đòi hỏi phải có sự thống nhất ý chí của các bên tham gia. Ví dụ trong quan hệ
pháp luật dân sự với hợp đồng mua bán thì phải tuân thủ nguyên tắc “ thuận mua

đốc, kiểm tra việc thực hiện Nhiệm vụ do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao”
Thứ hai, hoặc một bên có quyền đưa ra yêu cầu, kiến nghị…về một số vấn
đề liên quan đến chủ thể hoặc những vấn đề khác và bên nhận những yêu cầu có
5


quyền xem xét, quyết định có đáp ứng hay chấp thuận yêu cầu, kiến nghị của bên
kia hay bác bỏ. Ở đây, một bên – bên yêu cầu, đã thể hiện ý chí của mình tuy nhiên
nó có được đáp ứng hay không còn phụ thuộc vào ý chí của phía bên chủ thể kia.
Ví dụ: Công dân( gồm anh A và chị B) đến UBND cấp xã để yêu cầu được
làm thủ tục đăng kí kết hôn, cán bộ xem xét về các giấy tờ, yêu cầu, điều kiện thủ
tục hành chính xem có hợp lệ và có thể chấp nhận được hay không. Nếu đồng ý,
Chủ tịch UBND cấp xã ký và cấp cho mỗi bên vợ, chồng một bản chính Giấy
chứng nhận kết hôn. Trong nhiều trường hợp vì không đủ điều kiện thì cán bộ đại
diện cho UBND sẽ không chấp thuận. Như vậy,ý chí của hai người này không
được đáp ứng trước ý chí của cán bộ UBND xã.
Thứ ba, hoặc cả hai bên đều có quyền hạn nhất định bên này quyết định điều
gì phải được bên kia cho phép hay phê chuẩn hoặc cùng phối hợp quyết định.Quan
hệ này thường được thể hiện trong quan hệ giữa các Bộ, cơ quan ngang Bộ với
nhau.
Ví dụ: quan hệ giữa Bộ Xây dựng với Bộ Giao thông vận tải về vấn đề xây
dựng các dự án về công trình giao thông. Dự án này đòi hỏi phải có sự thông nhất,
đồng ý của Bộ Giao thông vận tải. Hay mối quan hệ giữa Bộ giáo dục và đào tạo
với Bộ Tài chính liên quan đến việc đầu tư giáo dục. Những dự kiến của Bộ Giáo
dục và đào tạo có liên quan đến vấn đề tài chính cần có sự thông qua của Bộ Tài
chính. Ngay như dự án đổi mới chương trình sách giáo khoa theo ông Phạm Vũ
Luận- Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo, “ hiện nay hồ sơ đã được chuẩn bị cơ
bản đầy đủ, riêng vấn đề kinh phí chưa trình được vì phải có ý kiến thẩm định của
Bộ Tài chính và các Bộ liên quan…” 4.Trong trường hợp này, Bộ Tài chính xem xét


7


nước. Quan hệ “quyền lực- phuc tùng” ràng buộc nhau bởi các biện pháp cưỡng
chế nhằm bảo đảm cho việc “phục tùng “ được thực hiện.
Các biện pháp cưỡng chế sẽ được áp dụng khi chủ thể có nghĩa vụ không
thực hiện nghĩa vụ của mình( không hành động) hoặc thực hiện sai nghĩa vụ( hành
vi trái pháp luật hành chính). Trong những trường hợp này, chủ thể quản lý tức chủ
thể có thẩm quyền sẽ áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính thể hiện qua
hình thức xử phạt vi phạm hành chính như : cảnh cáo, phạt tiền…Ngoài ra tính
cưỡng chế còn được thể hiện trong các biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa vi phạm
pháp luật, bảo đảm pháp chế, trật tự trong quản lý hành chính nhà nước được quy
định tại khoản Luật xử lý vi phạm hành chính.
Ví dụ: Khi tham gia giao thông, các chủ thể sử dụng xe gắn máy có nghĩa vụ
tuân thủ đèn tín hiệu giao thông, nếu vi phạm thì sẽ chịu hình phạt tiền từ 200
nghìn đến 400 nghìn quy định tại Nghị định số 171/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013
của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh giao thông
đường bộ và đường sắt.
Tính bắt buộc, cưỡng chế không chỉ được thể hiện khi một bên chủ thể vi
phạm thì bên kia áp dụng các hình thức xử phạt hay các biện pháp khắc phục hậu
quả mà còn sâu hơn nữa. Khi chủ thể có nghĩa vụ thực hiện các hình thức xử phạt
hay biện pháp khắc phục hậu quả nêu trên không chủ động thực hiện thì một lần
nữa tính cưỡng chế lại được đặt ra. Ví dụ: từ Điều 28 đến Điều 37 của mục 2 Các
biện pháp khắc phục hậu quả của Luật xử phạt vi phạm hành chính đều cụm từ “
nếu cá nhận, tổ chức vi phạm hành chính không tự nguyện thực hiện thì bị cưỡng
chế thực hiện”. Cụ thể như Điều 29 Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu.

8



ban hành, các cá nhân, cơ quan, tổ chức phải có trách nhiệm thực hiện nghiêm
chỉnh.
Ví dụ : Quyết định của Bộ trưởng Bộ Y tế bổ nhiệm Phó Giám đốc bệnh viện K
phụ trách kinh tế và cơ sở hạ tầng cho Kỹ sư Phạm Lương An. Đây là quyết định
mang tính đơn phương thể hiện ý chí của chủ thể quản lý mà trong quan hệ này là
Bộ trưởng Bộ y tế.

10


KẾT LUẬN
Trong quan hệ pháp luật hành chính, giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản
lý luôn tồn tại sự bất bình đẳng. Đó là quan hệ chấp hành- điều hành và được điều
chỉnh bởi phương pháp mệnh lệnh- phục tùng. Vì vậy, ý chí của đối tượng quản lý
trong quan hệ này không được thể hiện rõ và phụ thuộc vào ý chí của chủ thể quản
lý. Sự bất bình đẳng này luôn được thể hiện trong thực tiến áp dụng.
Trên đây là bài làm của em, do kiến thức còn nhiều hạn chế nên không tránh
khỏi những sai sót. Mong thầy cô góp ý để bài làm của em được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!

11


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật hành chính Việt Nam, Nxb

2.


http://thuvienphapluat.vn/archive/Chi-thi-07-CT-TTg-2015-xu-ly-no-dong

xay-dung-co-ban-nguon-von-dau-tu-cong-vb272926.aspx
8.

Www.vinhphuc.gov.vn/ct/cms/HeThongChinhTriTinh/uybannhandan/Lists/

9.

QuyetDinh/View_Detail.aspx?ItemID=273
http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?

class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=178691
10. http://moh.gov.vn/news/pages/tinhoatdong.aspx?ItemID=1048

12