MỤC LỤC
MỞ ĐẦU...............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. QUAN NIỆM CHUNG VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ PHONG
TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA..................4
1.1. Khái niệm về toàn cầu hóa.............................................................................4
1.1.1. Toàn cầu hóa là gì?............................................................................4
1.1.2. Đặc điểm của toàn cầu hóa...............................................................4
1.1.3. Tính hai mặt của toàn cầu hóa..........................................................5
1.2. Khái niệm về phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa..................8
1.2.1. Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa là gì?............8
1.2.2. Nguyên nhân của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn
cầu hóa...................................................................................................8
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG
MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY..................10
2.1. Quá trình ra đời của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
.............................................................................................................................10
2.2. Các lực lượng tham gia trong phong trào đấu tranh chống mặt trái của
toàn cầu hóa.........................................................................................................11
2.3. Mục tiêu, tính chất, đặc điểm và nội dung đấu tranh của phong trào đấu
tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa.................................................................11
2.3.1. Mục tiêu đấu tranh của phong trào..................................................11
2.3.2. Tính chất và đặc điểm của phong trào............................................12
2.4. Hình thức và phương pháp đấu tranh của phong trào đấu tranh chống
mặt trái của toàn cầu hóa.....................................................................................14
2.4.1. Hình thức đấu tranh của phong trào................................................14
2.4.2. Phương pháp đấu tranh của phong trào...........................................14
2.5. Kết quả, khó khăn và thách thức, triển vọng phát triển của phong trào
đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa..........................................................15
2.5.1. Những kết quả đạt được của phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa............................................................................15
2.5.2. Khó khăn và thách thức của phong trào..........................................17

Mọi sự vật hiện tượng đều có tính hai mặt của nó. Toàn cầu hóa cũng vậy,
bên cạnh những mặt khách quan tích cực mà toàn cầu hóa đem lại, thì toàn cầu
hóa cũng tồn tại rất nhiều những mặt hạn chế tiêu cực, mặt trái, đó là sự cạnh
tranh bất bình đẳng, sự lũng đoạn của tư bản độc quyền; là sự loại trừ xã hội với
sự giàu sang vô hạn độ cho những người có lợi thế, biết tận dụng cơ hội do toàn
cầu hóa mang lại; là sự thất nghiệp, nghèo đói, bần cùng hóa của những người
“yếu thế”, bị đặt ra ngoài lề của sự phát triển; các giá trị và bản sắc văn hóa dân
tộc của các quốc gia có nguy cơ bị làm tổn hại; thậm chí độc lập dân tộc, chủ
quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia dân tộc cũng bị đe dọa…
Những mâu thuẫn do tiến trình do tiến trình toàn cầu hóa tạo ra ngày càng
gay gắt và đang trở thành nhân tố khởi sinh một lực lượng toàn cầu đấu tranh
chống lại sự phát triển của chính bản thân toàn cầu hóa. Từ những năm cuối thập
niên 90 của thế kỷ XX đến nay, trên vũ đài chính trị thế giới đã xuất hiện một
hiện tượng mới, một phong trào chính trị xã hội rộng lớn chống lại những mặt
trái của toàn cầu hóa, đó là “Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu
hóa” hay “Phong trào chống toàn cầu hóa”.
Việt Nam cũng như tất cả các quốc gia khác trên thế giới trong dòng chảy
chung của thế giới chịu tác động mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa trên cả hai
mặt tích cực và tiêu cực đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước. Do vậy, Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận thức được tính hai mặt của xu
thế này và tích cực chủ động trong xây dựng chiến lược kinh tế - xã hội nhằm
hội nhập một cách sâu rộng, phù hợp. Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo
về những tác động tiêu cực của toàn cầu hóa, chủ động tham gia vào những hoạt
động của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa trên các diễn đàn
xã hội thế giới. Tuy nhiên sự tham gia của Việt Nam vào phong trào mới chỉ là
bước đầu.
Vậy thì, toàn cầu hóa là gì? Mà nó có thể đem đến những lợi ích to lớn
cho nhân loại và cả những tiêu cực, những mặt trái như vậy để làm nảy sinh một
1


bài báo về Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa như: Phong trào
đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và vấn đề đặt ra với Việt Nam của TS.
Nguyễn Thị Quế - PGS, TS. Nguyễn Hoàng Giáp – THS. Mai Hoài Anh (đồng
chủ biên); Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và những vấn
đề đặt ra của Mai Thị Quế; Phong trào chống toàn cầu hóa trên thế giới: từ
Seattle đến Gesnova của Nguyễn Viết Thảo; Về phong trào chống toàn cầu hóa
hiện nay của Nguyễn Hoàng Giáp và Lưu Văn An… Các công trình nghiên cứu
trên đã trình bày và phân tích rất đầy đủ về các vấn đề của Phong trào đấu tranh
chống toàn cầu hóa trên thế giới. Vì vậy, trong giới hạn của tiểu luận, tác giả xin
tham khảo các tài liệu trên để hoàn thành tiểu luận một cách ngắn gọn, súc tích
về một số vấn đề của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa và sự
tham gia của Việt Nam vào phong trào này giai đoạn hiện nay.
3. Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của đề tài là những tri thức về Phong trào đấu tranh
chống mặt trái của toàn cầu hóa và sự tham gia của Việt Nam vào phong trào này.
2


Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu nêu trên tác giả xác định cần phải
hoàn thành những nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:
Thứ nhất, hệ thống hóa các quan niệm chung về toàn cầu hóa và phong
trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa;
Thứ hai, trên cơ sở những quan niệm chung về toàn cầu hóa và phong trào
đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa tác giả đánh giá thực trạng của phong
trào về: quá trình ra đời của phong trào; lực lượng tham gia vào phong trào; đặc
điểm, tính chất, nội dung đấu tranh của phong trào; trên cơ sở đó khái quát
những kết quả đạt được của phong trào cũng như là những khó khăn và thuận lợi
của phong trào và triển vọng phát triển của nó;
Thứ ba, tác giả luận giải và phân tích sự tham gia của Việt Nam vào
phong trào, cụ thể là về tác động của toàn cầu hóa tới Việt Nam, quan niệm và

chính xác về toàn cầu hóa. Vì vậy, định nghĩa toàn cầu hóa là một vấn đề còn
nhiều tranh cãi. Ở đây tác giả xin đưa ra 2 khái niệm như sau:
Theo từ điển Wikipedia “Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các
thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao
đổi ngày càng tăng giữa các quốc gia,các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn
hoá, kinh tế, v.v. trên quy mô toàn cầu. Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầu
hoá hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự do
hoá thương mại hay tự do thương mại nói riêng. Cũng ở góc độ kinh tế, người ta
chỉ thấy các dòng chảy tư bản ở quy mô toàn cầu kéo theo các dòng chảy thương
mại, kỹ thuật, công nghệ, thông tin,văn hoá”.
Trong cuốn sách: “Tìm hiểu một số khái niệm trong Văn kiện Đại hội IX
của Đảng” đã nêu ra định nghĩa: “Toàn cầu hóa là quá trình tăng lên mạnh mẽ
những mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộc lẫn nhau của tất cả
các khu vực, các quốc gia, các dân tộc trên thế giới, làm nổi bật hàng loạt biến
đổi có quan hệ lẫn nhau mà từ đó chúng có thể phát sinh một loạt điều kiện mới.
Toàn cầu hóa khiến cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, làm sâu sắc hơn sự
chuyên môn hóa và phân công lao động quốc tế, kích thích gia tăng sản xuất
không chỉ ở cấp độ quốc gia mà còn mở rộng ra trên thế giới”
1.1.2. Đặc điểm của toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa diễn ra trong sự thống nhất và mâu thuẫn về lợi ích giữa các
quốc gia với nhau và lợi ích chung toàn thế giới. Xu hướng vừa hợp tác, vừa
cạnh tranh là phổ biến.
Sự phát triển của cách mạng khoa học và công nghệ, đặc biệt là sự bùng
nổ của cách mạng tin học đã tạo ra những biến đổi to lớn. Hình thành nền kinh
tế tri thức, tri thức và công nghệ hiện đại trở thành yếu tố quyết định nhất đối
với sản xuất
Kinh tế thị trường hiện đại phát triển thúc đẩy tự do hóa kinh tế và sự
thâm nhập kinh tế giữa các nước. Quan hệ kinh tế rất đa dạng. Sự phân bổ lại
các nguồn lực trên thế giới diễn ra nhanh chóng.
Nhà nước vẫn đóng vai trò quyết định để bảo vệ lợi ích các nhà kinh

Toàn cầu hóa kinh tế và nhất thể hóa kinh tế khu vực làm gia tăng sự liên
kết trực tiếp giữa các doanh nghiệp của các nước, nhưng đồng thời cũng buộc
các doanh nghiệp phải trực tiếp cạnh tranh với nhau ngày càng gay gắt.
Động lực của toàn cầu hóa chính là lợi ích mà các lực lượng tham dự có thể
thu được nhờ vào sự mở rộng thương mại hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trực tiếp
nước ngoài (FDI). Việc mở rộng này là hoàn toàn phù hợp với công nghệ đang
thay đổi, làm giảm chi phí vận tải và thông tin liên lạc quốc tế, tạo điều kiện cho
việc khuyếch trương các hoạt động sản xuất và tiếp thị trên khắp thế giới.
Thứ hai, Về chính trị:
Toàn cầu hoá sẽ làm tăng lên nhiều lần các mối quan hệ giữa các công dân
trên thế giới và cũng như các cơ hội cho từng người. Từ đó nảy sinh thách thức
cần thiết lập một toàn cầu hoá dân chủ thể chế nào đó. Kiểu toàn cầu hoá này
dựa trên khái niệm “công dân thế giới”, bằng cách kêu gọi mọi người sống trên
hành tinh này tham gia vào quá trình quyết định những việc liên quan đến họ,
mà không thông qua một bức màn “quốc tế”.
Toàn cầu hoá làm cho các vấn đề về an ninh ngày càng thắt chặt hơn.
Cùng với sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa và tri thức hóa kinh tế, ngày càng
có nhiều người nhận thức rõ hơn về mối đe dọa đối với các nước không phải là
sự tiến công xâm lược về quân sự nữa mà chính là sự tụt hậu về phát triển,
nghèo đói và kém khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Vấn đề an ninh kinh tế đang thay đổi cục diện chiến lược quốc tế, thay đổi
hình thái đối kháng quốc tế như các thủ đoạn cấm vận kinh tế và thường dễ đi
5


đến kết cục là thỏa hiệp. Vấn đề an ninh kinh tế đã thay đổi phương thức và mục
tiêu hành động. Suy tính từ khía cạnh an ninh kinh tế, lực lượng an ninh các
nước sau chiến tranh lạnh bao gồm quân đội, cơ quan tình báo, đã liên tiếp có sự
điều chỉnh tương đối lớn về phương thức và mục tiêu hành động.
Thứ ba, Về xã hội:

cực ảnh hưởng trên tất cả phương diện của đời sống xã hội. Đặc biệt là ở những
nước đang phát triển thì tác động tiêu cực lại càng được thể hiện rõ nét hơn bao
giờ hết. Đó là những vấn đề mặt trái của toàn cầu hóa.
Thứ nhất, Về mặt kinh tế.
Cùng với sự hội nhập sâu rộng cũng đồng nghĩa là nền kinh tế bị phụ
thuộc vào tác động của nền kinh tế thế giới.
Là tăng trưởng kinh tế không bền vững do bị phụ thuộc nhiều vào xuẩt
khẩu Mà xuất khẩu lại phụ thuộc vào sự ổn định của thị trường thế giới, vào giá
cả quốc tế, vào lợi ích của các nước nhập khẩu, vào độ mở cửa thị trường của các
nước phát triển... do vậy, mà chứa đựng nhiều yếu tố bất ổn, khó lường trước.
6


Lợi thế của các nước đang phát triển đang bị yếu dần. Nền kinh tế thế giới
đang chuyển mạnh từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Do vậy
mà những yếu tố được coi là lợi thế của các nước ĐPT như tài nguyên, lực lượng
lao động dồi dào, chi phí lao động thấp... sẽ yếu dần đi, còn ưu thế về kỹ thuật công nghệ cao, về sản phẩm sở hữu trí tuệ, về vốn lớn... lại đang là ưu thế mạnh
của các nước phát triển.
Nợ nần của các nước đang phát triển tăng lên. Sau một thời gian tham gia
TCH, KVH nợ nần của nhiều nước ĐPT ngày càng thêm chồng chất.
Sức cạnh tranh của nền kinh tế yếu kém. TCH, KVH đã làm cho vấn đề
cạnh tranh toàn cầu trở nên ngày càng quyết liệt. Xuất phát điểm và sức mạnh
của mỗi quốc gia khác nhau, nên cơ hội và rủi ro của các nước là không ngang
nhau. Nền kinh tế của các nước ĐPT dễ bị thua thiệt nhiều hơn trong cuộc cạnh
tranh không ngang sức này. Càng phải phá bỏ hàng rào bảo hộ thì thách thức đối
với các nước ĐPT càng lớn.
Thứ hai, Về mặt chính trị
Quá trình toàn cầu hóa đặt ra những vấn đề phải xử lý, liên quan đến độc
lập chủ quyền, đến hệ thống chính trị và các thiết chế xã hội. Tính độc lập của
mỗi quốc gia sẽ bị thách thức bởi sự gia tăng tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc

Hiện tượng chảy máu chất xám và nạn săn đầu người cũng là vấn đề ảnh
hưởng rất nhiều đến sự phát triển của các quốc gia.
Môi trường: Sự phát triển toàn cầu hóa đã và đang tác động đến môi
trướng, nhất là các nước đang phát triển. Sự phát triển kinh tế và quá trình công
nghiệp hóa ở các nước làm cho nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt,
rừng bị tàn phá, không khí và các nguồn nước bị ô nhiễm. Từ đó trực tiếp hay
gián tiếp dẫn đến lũ lụt lớn thường diễn ra ở nhiều nơi, hiện tượng thiếu nước
sinh hoạt, sa mạc hóa đất đai… đe dọa an toàn cuộc sống con người và ảnh
hướng xấu đến các hoạt động kinh tế - xã hội.
Giáo dục: Sự chạy đua trong giáo dục các bậc học ít coi trọng về chất,
phát triển các trường học mang danh quốc tế với các nghành học “hay danh”
nhưng thực chất lại không đáp ứng được nhu cầu xã hội thực tế.
Thứ tư, Về mặt văn hóa
Vấn đề gìn giữ văn hóa truyền thống và bản sắc dân tộc ngày càng trở
thành mối quan tâm của các nước và có xu hướng được coi là một nội dung của
khái niệm an ninh quốc gia. Bởi quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc
tế làm tăng giao lưu quốc tế và tính đồng nhất trên nhiều lĩnh vực đời sống xã
hội. Các nền kinh tế mạnh ảnh hưởng nhiều đến các nước khác. Nhiều giá trị
vốn dĩ xuất phát từ một nước, thông thường là những nước lớn, có nền kinh tế
mạnh, được thừa nhận và trở thành những giá trị gần như chung của các xã hội
khác nhau. Nhiều giá trị riêng của dân tộc bị xói mòn và mất dần ảnh hưởng.
Trong toàn cầu hoá, văn hoá dân tộc, văn hoá truyền thống có nguy cơ bị
xói mòn dữ dội, mà nghiêm trọng nhất là xói mòn về văn hoá chính trị, ý thức hệ
phương Tây du nhập ngày càng nhiều, thách thức an ninh chính trị ngày càng
lớn đối với nhiều quốc gia phương Đông vốn dĩ co nền văn hóa truyền thống
giàu bản sắc.
1.2. Khái niệm về phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
1.2.1. Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa là gì?
Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa xét về thực chất, là
một cuộc đấu tranh giữa các lợi ích, mà chủ thể các lợi ích này là các giai cấp,

bộ, vừa có không ít những biểu hiện tiêu cực. Tuy nhiên, có thể thấy rõ nhiều
NGO đã thực sự trở thành một thế lực chính trị lớn ở các nước phát triển và gây
được ảnh hưởng đáng kể trên các diễn đàn, các tổ chức quốc tế lớn.
Liên quan đến sự ra đời của phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa,
có thể thấy rõ các NGO đang là một trong những lực lượng chủ yếu đóng vai trò
tổ chức và điều hành hoạt động của phong trào này. Trước những mặt trái của
toàn cầu hóa, các NGO đã vào cuộc và có tiếng nói nhất định, gây sức ép với
chính phủ đòi giải quyết các vấn đề đó.
Thứ ba, Do sự ra đời các phong trào chính trị xã hội khác:
Cùng với sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa, đã ngày càng xuất hiện
nhiều hơn các phong trào, các diễn đàn chính trị - xã hội khác nhau trên khắp
các châu lục. Có thể kể ra như: Phong trào Không liên kết, Diễn đàn Sao Paulo,
Diễn đàn xã hội thế giới (WSF), Diễn đàn thế giới của các phương án thay thế
(FMA). Ngoài ra còn có hàng trăm tổ chức, diễn đàn, phong trào xã hội khác ở
khắp các châu lục. Có thể nói đây là những cơ sở xã hội, những điều kiện cần
thiết cho sự ra đời và hoạt động của Phong trào đấu tranh chống mặt trái của
toàn cầu hóa.

9


CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CỦA PHONG TRÀO ĐẤU TRANH
CHỐNG MẶT TRÁI CỦA TOÀN CẦU HÓA TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY

2.1. Quá trình ra đời của phong trào đấu tranh chống mặt trái của
toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa là một quá trình đầy mâu thuẫn, trong đó mâu thuẫn giữa
các lực lượng lợi dụng toàn cầu hóa để mở rộng sự bóc lột về kinh tế, áp đặt về
chính trị với các lực lượng đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa, bảo vệ
độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội. Hiện nay, xuất hiện nhiều phong trào xã hội

tham dự. Diễn đàn trở thành nơi để các tổ chức phi chính phủ, các phong trào xã
hội cũng như các nghiệp đoàn trao đổi kinh nghiệm, thiết lập những dự án kinh
tế - xã hội nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng một thế giới mới có công bằng xã
hội. Tuy nhiên Diễn đàn Porto không đưa ra được một bản tuyên ngôn quan
trọng nào, nhưng nó đánh dấu bước khởi đầu mới của một giai đoạn mới trong
10


việc khẳng định vai trò của các tổ chức xã hội trong cuộc đấu tranh chống mặt
trái của quá trình toàn cầu hóa.
Nếu ở Seattle, đối tượng đấu tranh là thiết chế thương mại thế giới (WTO)
thì tiếp theo đó, tại các địa danh khác, tất cả các thiết chế chính trị, kinh tế, quân
sự, tài chính của CNTB như Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF, Ngân hàng thế giới WB, NATO, G7, EU… đã trở thành đối tượng đấu tranh của phong trào chống
toàn cầu hóa. Trong tương lai, thời điểm diễn ra các hội nghị thượng đỉnh của tổ
chức thương mại thế giới, của IMF, WB, G8, của liên minh Châu Âu rất có thể
sẽ lại trở thành những điểm hẹn nóng bỏng của phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa.
2.2. Các lực lượng tham gia trong phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa
Các lực lượng cấu thành phong trào chống toàn cầu hóa rất đa dạng, họ
bao gồm các tổ chức phi chính phủ, các hội liên hiệp, các tổ chức công đoàn, tổ
chức bảo vệ môi trường, các lực lượng cánh tả, một số tổ chức tôn giáo, các
nhóm bảo vệ nhân quyền, hàng ngàn thành viên độc lập mà đông đảo nhất trong
số họ là lực lượng sinh viên. Nước Mỹ và Châu Âu được coi là những trung tâm
của toàn cầu hóa, đồng thời cũng là trung tâm của phong trào chống toàn cầu
hóa. Thủ tướng Mahathir của Malaysia và người đứng đầu nhà nước Cuba Fidel
Castro là những chính khách chống toàn cầu hóa nổi tiếng.
Sợi dây liên kết các lực lượng lại trong phong trào chống toàn cầu hóa
chính là thái độ không chấp nhận chủ nghĩa tự do mới về kinh tế như một mô
hình phát triển mà CNTB đang áp đặt lên thế giới hiện nay. Chỉ một mẫu số

một thế giới đang toàn cầu hóa một cách mạnh mẽ.
Phong trào chống toàn cầu hóa xác định khá rõ nhu cầu thay thế quá trình
toàn cầu hóa của thiểu số và cho thiểu số hiện nay bằng một quá trình toàn cầu
hóa mới của tất cả mọi người. Nội dung bao trùm này được cụ thể hóa thành
nhiều mũi nhọn đấu tranh chống đói nghèo, chống bất công xã hội, chống chủ
nghĩa tự do mới, chống nền chính trị cường quyền so vanh… Hoặc thành những
yêu sách về xóa nợ nước ngoài cho các nước chậm phát triển, bảo vệ môi trường
sống, bảo vệ nhân phẩm, dân chủ hóa cơ cấu và cơ chế của các tổ chức thương
mại thế giới - WTO, Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF, Ngân hàng thế giới - WB… là
một lực lượng mới trong nền chính trị thế giới ngày nay, phong trào chống toàn
cầu hóa đang hướng cuộc đấu tranh của mình vào những mục tiêu tích cực và
tiến bộ, góp phần lên án và ngăn chặn sự bành trướng nanh vuốt của CNTB độc
quyền lũng đoạn xuyên quốc gia cũng với những hình thức bóc lột tinh vi của nó
trên phạm vi toàn cầu. Xét dưới góc độ này, mục tiêu thực chất cùa phong trào
chống toàn cầu hóa là chống áp đặt, áp bức và bất công, chống CNĐQ bá quyền,
chống hệ quả phản phát triển của quá trình toàn cầu hóa do các thế lực tư bản
độc quyền xuyên quốc gia chi phối.
2.3.2. Tính chất và đặc điểm của phong trào
2.3.2.1. Về tính chất
Thứ nhất, Tính phi tập trung: Phong trào đấu tranh chống mặt trái của
toàn cầu hóa là một phong trào chính trị có quy mô toàn cầu, nhưng lại được tập
hợp và tổ chức theo chiều ngang, không thong qua hệ thống cấu trúc từ trên
xuốn như các đảng phái chính trị, đoàn thể xã hội theo kiểu truyền thống. Những
người tham gia biểu tình thống nhất với nhau về quan điểm và đi tới những
quyết định tại các hội nghị mà ở đó không có ai đứng ra lãnh đạo hoặc đại diện
cho những người khác. Thậm chí một số nhà nghiên cứu còn gọi phong trào này
là phong trào không có gương mặt. Vì vậy, trong các chiến dịch trấn áp biểu
tình, lực lượng cảnh sát của các chính quyền tư bản không biết bắt giam đối
tượng đầu não nào. Đó chính là tính chất phi tập trungg của phong trào.
Thứ hai, Tính quần chúng rộng rãi: Những người tham gia vào phong trào

Thứ nhất, Ở phía Nam, ngoài phạm vi và trong thế giới thứ ba, tình hình
chống toàn cầu hóa rất phức tạp. Trên truyền thống và lý luận, chủ nghĩa Mác và
lý luận phụ thuộc đều phê phán toàn cầu hóa. Tiếng nói chống toàn cầu hóa ở
một số nước thế giới thứ ba tương đối lớn, như Malaixia, Cuba.
Thứ hai, phong trào chống toàn cầu hóa ở các khu vực diễn ra không
giống nhau. Đông Á không như Âu Mỹ, Đông Âu không như Tây Âu. Nguyên
nhân là Đông Á và Đông Âu vẫn còn ở giai đoạn “Tây hóa”, đặc biệt thế hệ trẻ
cho rằng toàn cầu hóa là việc tốt. Nước Mỹ và châu Âu là trung tâm của toàn
cầu hóa, đồng thời cũng là trung tâm của chống toàn cầu hóa.
Thứ ba, Về ngành sản xuất thì có nhiều lực lượng chống toàn cầu hóa bắt
nguồn từ các ngành “kinh tế cũ” chứ không phải “ngành kinh tế mới”. Do phân
phối lợi ích không đều, nên nhân dân bản địa mà lợi ích bị tổn hại nghiêm trọng
và là những người trực tiếp bị hại vì môi trường tàn phá, các nhà máy hóa chất,
các nhà máy điện hạt nhân mà các công ty xuyên quốc gia xây dựng ở các nước
đã làm cho nhân dân bản địa trực tiếp phản đối toàn cầu hóa.
Thứ tư, lực lượng và làn sóng chống toàn cầu hóa, chủ nghĩa dân tộc, chủ
nghĩa bài ngoại tăng lên trong phạm vi toàn cầu sau chiến tranh lạnh thường liên
hệ với nhau.
Thứ năm, một số nước đang phát triển được lợi tương đối nhiều trong toàn
cầu hóa như Ấn Độ, Trung Quốc…thì lực lượng chống toàn cầu hóa tương đối
ít. Còn ở những nước đã từng chịu ảnh hưởng nặng nề của khủng hoảng tài
chính thời kỳ 1997 – 1998 (Thái Lan, Hàn Quốc, Indonexia, Philippin…) thì
phong trào và ngôn luận chống toàn cầu hóa mạnh hơn.

13


Thứ sáu, chống toàn cầu hóa được coi là chính trị và hình thái ý thức mới,
đối lập gay gắt với toàn cầu hóa và được coi là chính trị và hình thái ý thức của
thời đại sau chiến tranh lạnh.

pháp đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa.
Thứ hai, Hình thức đấu tranh biểu tình, tuần hành, diễu hành nhân các hội
nghị quốc tế của các tổ chức, thiết chế về thương mại, tài chính, quân sự và các
hình thức khác.
Thứ ba, Đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa trên các phương tiện
thong tin đại chúng.
2.4.2. Phương pháp đấu tranh của phong trào
Phong trào chống toàn cầu hóa xác định đấu tranh bằng phương pháp hòa
bình, con đường không bạo lực, dùng hình thức xuống đường biểu tình, tận dụng
cơ chế dân chủ của chế độ tư sản để tiến hành đối thoại, phê phán quá trình toàn
cầu hóa của CNTB. Ngoài những cuộc biểu tình, tuần hành quy mô lớn, phong
14


trào chống toàn cầu hóa còn diễn ra ngày càng sôi nổi trên internet. Những người
chống toàn cầu hóa thông qua không gian mạng để tiến hành nghiên cứu, trao đổi,
tranh luận về những vấn đề toàn cầu. Có rất nhiều trang Web nổi tiếng chống lại
toàn cầu hóa như: “Hủy diệt IMF”, “Giám sát khống chế các công ty xuyên quốc
gia”, “Nhân dân toàn cầu hành động phản đối tự do mậu dịch và WTO”,…Và các
tổ chức bảo vệ môi trường như Hòa bình xanh quốc tế, Quỹ thế giới thiên nhiên…
đều xây dựng và duy trì riêng những trang web có ảnh hưởng rộng rãi.
Tính chất hòa bình của phương pháp đấu tranh không bao hàm thái độ thụ
động mà chỉ phản ánh quan điểm của số đông các lực lượng chống toàn cầu hóa
cho rằng trong tình hình hiện nay, việc sử dụng bạo lực sẽ đem lại cơ hội cho các
chính quyền tư sản đàn áp phong trào bằng bạo lực.
2.5. Kết quả, khó khăn và thách thức, triển vọng phát triển của phong
trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa
2.5.1. Những kết quả đạt được của phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa
Trong quá trình hoạt động của mình, phong trào đấu tranh chống mặt trái


chống chiến tranh xâm lược của Mỹ và đồng minh tại Kosovo, Irắc… đã có tác
dụng cảnh tỉnh lương tri, liên kết xã hội rất lớn. Tác dụng vượt qua ý nghĩa xã
hội của các phong trào phản toàn cầu hóa cho thấy, trong đời sống hiện đại thật
khó tách bạch đâu là xã hội và đâu là chính trị - xã hội.
Có những nỗ lực đang được đẩy mạnh nhằm hoàn tất việc tập hợp lực
lượng tham gia vào phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa thong
qua việc đồng hóa và chuyển đổi thành xu thế chính trị - tư tưởng. Chính vì vậy,
một số đảng phái và các lực lượng đã tìm thấy trong phong trào này sự ra đời
của một “mục tiêu xã hội mới” đối với các thay đổi cần thiết trong xã hội và tạo
thành một ý tưởng về “một mục tiêu chính trị mới” mà theo họ cần phải xây
dựng xã hội dựa trên phong trào này. Trong một vài năm trở lại đây, nhiều nhà
chính trị chống toàn cầu hóa đã thành công trong các cuộc bầu cử ở các nước
đang phát triển.
Trong bối cảnh ngày nay, những mâu thuẫn của CNTB ngày càng phát
triển sâu rộng, hoàn toàn có thể giúp tập hợp lực lượng trong các giai cấp bị đàn
áp trong xã hội cũng như phát động những phong trào quần chúng nhân dân đấu
tranh chống CNĐQ. Đồng thời, các mâu thuẫn cơ bản giữa CNTB và người lao
động ngày càng trở nên sâu sắc. Vì thế, trong bối cảnh này, vai trò của giai cấp
công nhân và các phong trào công nhân cũng như các đảng giai cấp và của các
phong trào quần chúng với định hướng giai cấp ngày càng trở nên quan trọng và
ngay cả việc cần thiết xây dựng một liên minh linh hoạt nhằm chống CNTB,
chống độc quyền và định hướng dân chủ cũng là một nhu cầu cần thiết.
Là một lực lượng mới trong nền chính trị thế giới ngày nay, Phong trào
chống mặt trái của toàn cầu hóa đã góp phần lên án và ngăn chặn sự bành trướng
toàn cầu hóa TBCN trên phạm vi toàn cầu, do đó nó trở thành “bạn đồng minh
tự nhiên” với phong trào CSCNQT trong cuộc chiến chống cường quyền TBCN.
Ngoài những mặt tích cực đạt được nêu trên thì bên cạnh đó cũng còn tồn
tại một số hạn chế nhất định, đó là hoạt động của một số NGO bị CNĐQ lợi
dụng, chúng cài cắm những ý đồ chính trị để áp đặt ý thức hệ tư sản, hoặc lợi

Sự phát triển của phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa gần đây là
lời cảnh tỉnh cho những thế lực muốn sử dụng toàn cầu hóa như một công cụ để
duy trì sự nô dịch kiểu mới nhằm cột chặt thế giới trong vòng kiểm tỏa của
mình. Điều đó có một ý nghĩa lớn đối với cộng đồng quốc tế.
Thứ ba, về mặt xã hội:
Phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa đã buộc người ta phải
suy nghĩ đến mặt tiêu cực của toàn cầu hóa, nhìn thẳng vào hiện thực của nó để từ
đó có chính sách điều chỉnh đối với vấn đề nợ của các nước nghèo, vấn đề thu hẹp
khoảng cách giàu nghèo… Những nội dung đấu tranh mà phong trào nêu lên đã
phần nào có tác dụng. Tại Hội nghị G8, các nội dung này đã nổi lên buộc nguyên
thủ của các cường quốc hàng đầu thế giới phải thảo luận nghiêm túc.
Một số mục tiêu của Phong trào về các vấn đề như việc làm, gắn điều kiện
lao động, nhân quyền và môi trường với tự do hóa thương mại, một mặt buộc
các công ty xuyên quốc gia và các nước nhìn chung phải quan tâm hơn tới vấn
đề tạo công ăn việc làm, cải thiện điều kiện làm việc, giữ gìn môi trường; mặt
khác, chúng cũng tác động trực tiếp vào quá trình chuẩn bị vòng đàm phán mới
của WTO. Khẩu hiệu đấu tranh của các nhóm biểu tình rất đa dạng, tùy thuộc
vào chủ đề của các cuộc Hội nghị và thành phần tham gia biểu tình, song ít
nhiều đều trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến hệ quả của toàn cầu hóa. Phong
trào đã gây sức ép đối với các công ty xuyên quốc gia, buộc các công ty này
phải điều chỉnh tiêu chuẩn lao động, có trách nhiệm đối với vấn đề môi trường,
thể hiện rõ hơn tinh thần nhân đạo trong thời đại toàn cầu hóa.
Nguyên Tổng Thư ký Liên hợp quốc Kofi Annan đã nhiều lần yêu cầu các
công ty xuyên quốc gia ký kết khế ước hành vi toàn cầu và được nhiều công ty
xuyên quốc gia hưởng ứng, chẳng hạn họ ủng hộ thành lập “Quỹ sức khỏe toàn
cầu”, ủng hộ các biện pháp hỗ trợ rút ngắn khoảng cách giàu nghèo…
2.5.2. Khó khăn và thách thức của phong trào
Là một lực lượng mới trong nền chính trị thế giới ngày nay, phong trào
chống toàn cầu hóa đã góp phần lên án và ngăn chặn sự bành trướng tư bản chủ
nghĩa trên phạm vi toàn cầu, do đó nó hàm chứa những nhân tố mang tính cách

Do lực lượng tham gia phong trào có sự đa dạng bao gồm các tổ chức phi
chính phủ, các hội liên hiệp, các tổ chức công đoàn, tổ chức bảo vệ môi trường,
các lực lượng cánh tả, một số tổ chức tôn giáo, các nhóm bảo vệ nhân quyền,
hàng ngàn thành viên độc lập mà đông đảo nhất trong số họ là lực lượng sinh
viên. Đây là một thuận lợi đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều khó khăn và thách thức
đối với phong trào. Bởi vì, lực lượng tham gia càng đông đảo, càng đa dạng thì
việc tập hợp lực lượng theo một mục tiêu chung thống nhất càng khó khăn. Nó
tạo thời cơ cho một số phần tử, lực lượng, tổ chức cực đoan thiên hữu nắm và lái
phong trào theo hướng bất lợi cho lợi ích của phần đông.
Thứ hai, Phong trào này đại diện cho lợi ích không phải là của đại đa số
mọi thành viên trong xã hội, mà chủ yếu là của những nhóm ít nhiều chịu tác
động bất lợi của quá trình toàn cầu hóa. Không phải tất cả những người tham gia
phong trào đều chống toàn cầu hóa vô điều kiện. Đa phần chỉ phản đối, hoặc
đơn thuần bày tỏ lo ngại của họ đối với những tác động tiêu cực của quá trình
toàn cầu hóa mà thôi.
Thứ ba, Sự chống phá quyết liết từ những quốc gia được hưởng lợi từ xu
hướng toàn cầu hóa, điển hình là Mỹ và một số nước đế quốc bành trướng so
vanh. Hệ quả của nó là mặc dù phong trào đấu tranh bằng phương pháp hòa
bình, biểu tình, tuần hành những đã có đổ máu của phong trào trên các đường
phố ở Châu Âu, Châu Mỹ và những chiến sĩ đầu tiên đã ngã xuống ở
Gotemburgo và Gienova càng cho thấy rõ tính chất gay gắt của mâu thuẫn giữa
18


quá trình toàn cầu hóa TBCN và phong trào chống toàn cầu hóa của đông đảo
các lực lượng quần chúng xã hội.
2.5.3. Triển vọng và những vấn đề đặt ra đối với phong trào trong thời
gian tới
2.5.3.1. Triển vọng phát triển của phong trào
Triển vọng phát triển của phong trào đấu tranh chống mặt trái của toàn

Cùng với sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa, mặt tiêu cực của toàn cầu
hóa sẽ gia tăng và do đó Phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa sẽ có những
bước phát triển mới, sẽ tập hợp được nhiều lực lượng chính trị - xã hội, sẽ trở
thành một phong trào có tác động tích cực đến mọi lĩnh vực của đời sống thế
giới, sẽ là một lực lượng mà các đảng cộng sản cần có sự liên minh chiến lược.
Từ mục tiêu trên, nhiệm vụ chính của các lực lượng cánh tả là làm cho phong
trào chống mặt trái của toàn cầu hóa có tính chất chống chủ nghĩa đế quốc, về
thực chất là hướng tới cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, chống lại sự thống trị
19


của những kẻ cầm đầu “trật tự xã hội mới” và đồng thời bày tỏ thái độ của mình
về con đường phát triển của các quá trình liên kết thế giới, đề xuất với nhân loại
phương án của mình để chống lại toàn cầu hóa đế quốc chủ nghĩa, tiến đến sự
liên kết dân chủ và trong tương lai – quốc tế hòa xã hội chủ nghĩa.
2.5.3.2. Những vấn đề đặt ra với Phong trào trong thời gian tới
Có thể gọi Phong trào chống mặt trái của toàn cầu hóa là một tập hợp lực
lượng chính trị - xã hội rộng rãi trên toàn cầu, nó chứa đựng nhiều tiềm năng
cách mạng của cuộc đấu tranh chống toàn cầu hóa TBCN, bảo vệ độc lập dân
tộc, chủ quyền quốc gia.
Tuy nhiên, nhiều vấn đề đặt ra đối với Phong trào đấu tranh chống mặt
trái của toàn cầu hóa cần giải quyết đó là:
Thứ nhất, đấu tranh chống mặt trái của toàn cầu hóa sao cho không gây
trở ngại cho quá trình vận động và phát triển của xu thế toàn cầu hóa – một xu
thế khách quan và tất yếu trong sự phát triển của xã hội.
Thứ hai, mục tiêu đấu tranh của phong trào phải phản ánh được nhu cầu,
nguyện vọng của các tầng lớp trong xã hội đang chịu tác động tiêu cực của toàn
cầu hóa.
Thứ ba, các phương pháp đấu tranh bảo đảm phải vừa thực hiện được mục
tiêu của phong trào đề ra, vừa không vượt quá khuôn khổ thể chế hiện hành của

7,56%/năm. Tốc độ tăng kinh tế cao, trong khi tốc độ tăng dân số được kìm
hãm, đã dẫn đến mức thu nhập GDP bình quân trên đầu người mỗi năm một
tăng. Nếu năm 1990, GDP trên đầu người của Việt Nam chỉ khoảng trên 100
USD, thì đến năm 2007, GDP/người đã đạt 835 USD, tăng trên 8 lần. Năm
2008, GDP trên đầu người ước tính đạt khoảng 1.047 USD/người. Với mức thu
nhập này, Việt Nam lần đầu tiên thoát ra khỏi nhóm nước nghèo (nhóm nước có
thu nhập thấp nhất).
So với các nước trong khu vực, Việt Nam có mức tăng trưởng cao thứ ba,
sau Trung quốc và Ấn độ.
Do tốc độ tăng trưởng công nghiệp cao nên xu hướng nền kinh tế Việt
Nam đang chuyển theo hướng công nghiệp hóa.
Thứ hai, Toàn cầu hóa đã mang lại cho Việt Nam nhiều cơ hội tham gia
kinh tế trên đấu trường quốc tế, đặc biệt là việc gia nhập tổ chức thương mại thế
giới WTO đã tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế Việt Nam có những bước
phát triển nhanh chóng. (Gia nhập WTO mang lại 4 điều lợi: thị trường toàn cầu,
sự công bằng trong đối xử thương mại quốc tế, không phải chịu sự hạn ngạch và
có quyền đưa ra tiếng nói vào các chính sách thương mại toàn cầu).
Gia nhập WTO sẽ tạo điều kiện mở rộng thị phần quốc tế cho các sản
phẩm Việt Nam và thúc đẩy thương mại phát triển, có cơ hội xuất khẩu những
mặt hàng tiềm năng ra thế giới. Đặc biệt là ngành thủy sản, Việt Nam là một
21


trong 10 nước dẫn đầu về sản lượng thủy sản và một trong 05 nước xuất khẩu
thủy sản cao nhất.
Bên cạnh việc mở rộng xuất khẩu hàng hóa trong nước, Việt Nam còn tận
dụng được cơ hội từ nhập khẩu như lựa chọn nhập các loại hàng hóa có kỹ thuật
cao, công nghệ tiên tiến để nhanh chóng phát triển các ngành có công nghệ cao,
ngành mũi nhọn, nhanh chóng đuổi kịp các nước phát triển trên thế giới.
Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế tạo thêm khả năng phát triển và

Các doanh nghiệp trong nước rất khó khăn trong việc cạnh tranh, hoặc phải
chấp nhận làm các công ty con cho những tập đoàn này (Một dẫn chứng kinh điển
là trường hợp tập đoàn nước ngọt hàng đầu thế giới Coca Cola đã chịu lỗ nhiều
năm liền để có thể thâu tóm vốn sở hữu và chiếm lĩnh thị phần ở Việt Nam).
Bên cạnh tác động tiêu cực về cạnh tranh bất bình đẳng, thương mại quốc tế
còn đem lại cho các quốc gia đang phát triển “nguồn tài nguyên dồi dào” – rác thải.

22


Nạn thất nghiệp và thiếu việc làm (ước tính khoảng 5 triệu lao động). Kể
từ khi nước ta bắt đầu hội nhập nến kinh tế trở nên năng động hơn. Các thành
phần kinh tế có cơ sở để phát triển mạnh mẽ, nhưng sự cạnh tranh giữa chúng
quyết liệt hơn. Chính sự cạnh tranh đó đã làm cho nhiều cơ sở sản xuất, nhiều
doang nghiệp phá sản, nhiều cơ sở phải tiến hành tinh giản biên chế. Hơn hết,
đào sâu hố ngăn cách giàu nghèo trong xã hội.
Những bất trắc và nguy cơ khó lường trước được khủng hoảng có thể đột
ngột nổ ra, với những tác hại dây chuyền khốc liệt ảnh hưởng đến nền kinh tế
Việt Nam và lây lan ra cả những mặt khác của đời sống xã hội.
Kéo theo đó là sự suy đồi về đạo đức, lối sống của một bộ phận, đặc biệt
là những người trẻ tuổi (đó là sự quay lưng với những giá trị truyền thống, văn
hóa của dân tộc, là lối sống “phương Tây”, thích đua đòi, hưởng thụ, cách hành
xử thiếu chuẩn mực…).
Các giá trị riêng của “thế giới người giàu” vẫn được áp đặt lên “thế giới
người nghèo”, buộc họ phải chấp nhận một cách không tự giác mà lối sống thực
dụng, hưởng thụ xa hoa là một điển hình. Chính nó đã tác động mạnh mẽ đến
những giá trị truyền thống lâu đời của dân tộc Việt Nam, trong đó có đức tính
cần cù, tiết kiệm.
Bên cạnh đó toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế có phần thu hẹp
quyền lực, phạm vi và hiệu quả tác động của các Nhà nước – dân tộc, làm rung

được các nước đang phát triển, các nước đang đi lên CNXH quan tâm. Trong bối
cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra sôi động hiện nay, tuyệt đại đa số các nước đang
phát triển, trong đó có Việt Nam đều xác định phải chủ động hội nhập kinh tế
quốc tế, vừa hợp tác, vừa đấu tranh để bảo vệ lợi ích của mình vì một trật tự
kinh tế quốc tế công bằng, chống lại những áp đặt phi lý của các thế lực cường
quyền, của các tập đoàn lũng đoạn xuyên quốc gia.
Việt Nam chia sẻ với các quốc gia, dân tộc trên thế giới nhận thức về sự
cần thiết phải có những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế chống mặt trái tiêu
cực của toàn cầu hóa nhằm gìn giữ hòa bình an ninh thế giới, bảo đảm sự phát
triển bền vững cho mỗi dân tộc và cho cả nhân loại, xây dựng một trật tự thê
giới mới dân chủ và bình đẳng, đảm bảo độc lập chủ quyền quốc gia, dân chủ và
tiến bộ xã hội.
Việt Nam tích cực tham gia cùng cộng đồng quốc tế giải quyết các vấn đề
toàn cầu (môi trường, dân số, phòng chống dịch bệnh, chống tội phạm xuyên
quốc gia…). Việt Nam bày tỏ mạnh mẽ quan điểm lên án chiến tranh xâm lược,
ủng hộ cuộc đấu tranh nhằm loại bỏ hoàn toàn vũ khí hạt nhân, vũ khí sinh học và
các loại phương tiện chiến tranh hiện đại khác, bảo vệ hòa bình, chống nguy cơ
chiến tranh, chạy đua vũ trang, chủ nghĩa khủng bố dưới mọi hình thức. Việt Nam
ủng hộ việc giải quyết hòa bình mọi vấn đề tranh chấp trong quan hệ quốc tế trên
cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, quyền tự
quyết của các dân tộc, không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.
Với mục đích bảo đảm sự phát triển bền vững cho bản thân mình và các
dân tộc trên thế giới, Việt Nam tích cực thúc đẩy xu thế hòa bình, hợp tác cùng
phát triển ở khu vực và trên thế giới, ủng hộ và tham gia các nỗ lực của cộng
đồng quốc tế về chống đói nghèo, thu hẹp hố ngăn cách giàu nghèo, về sự phát
triển hài hòa giữa kinh tế và xã hội, văn hóa; bảo vệ môi trường, ủng hộ và cùng
nhân dân thế giới đấu tranh chống các mặt tiêu cực của toàn cầu hóa kinh tế, vì
lợi ích hài hòa giữa các nước, giứa các tầng lớp nhân dân.
3.2.2. Sự tham gia của Việt Nam vào phong trào
Từ quan điểm và nhận thức trên về toàn cầu hóa và Phong trào đấu tranh