MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài

Trào lưu xã hội dân chủ có lịch sử hình thành từ hơn một thế kỷ nay và
phát triển qua các giai đoạn với những thăng trầm phức tạp. Từ đầu những
năm 80 đến giữa những năm 90 của thế kỷ XX, các đảng dân chủ xã hội ở
Tây Âu lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng cả về lý luận và thực tiễn, lần
lượt mất chính quyền ở hàng loạt các quốc gia, đứng ở vị trí đảng đối lập
suốt một thời gian dài. Chủ nghĩa tự do mới nổi lên chiếm ưu thế và ngự trị
ở tất cả các nước tư bản phát triển. Cùng với việc Chiến tranh lạnh kết thúc,
chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, nhiều nhà nghiên
cứu phương Tây đã tuyên bố về sự cáo chung của tư tưởng xã hội chủ nghĩa
và sự toàn thẳng của chủ nghĩa tư bản tự do.
Đến giữa thập niên 90, tình hình lại thay đổi một cách căn bản. Các
đảng xã hội dân chủ ở hầu hết các nước Tây Âu (13/15 nước thuộc EU) lại
lần lượt thắng cử. Hiện nay, trào lưu xã hội dân chủ có ảnh hưởng mạnh mẽ
và các đảng dân chủ xã hội có vai trò rất quan trọng trong đời sống chính trị
ở châu Âu, đặc biệt là các nước Tây Âu. Trong số các đảng dân chủ xã hội
cầm quyền hoặc liên minh cầm quyền, có Công đảng Anh và Đảng Dân chủ
xã hội Đức là hai đảng đạt được những thành công nhất định. Hai đảng này
trong thực tiễn cầm quyền đã áp dụng tư tưởng của “con đường thứ ba” vào
việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước và thu được
những thành tựu khá nổi bật. Trước những biến động mới của tình hình thế
giới và những khó khăn trong nội bộ các nước Tây Âu, nhiều vấn đề mới đã
xuất hiện và tác động vào trào lưu xã hội dân chủ.


Những quan điểm lý luận của trào lưu xã hội dân chủ ở các nước Tây
Âu và những thành công trong quá trình cầm quyền của nhiều đảng dân chủ


CHƯƠNG I
KHÁI QUÁT SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRÀO LƯU XÃ
HỘI -DÂN CHỦ QUỐC TẾ
I.

Sự ra đời của trào lưu xã hội dân chủ
Giữa thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản phát triển ngày càng mạnh mẽ.
Qúa trình tích tụ tập trung sản xuất đưa đến sự ra đời các công ty tư bản
độc quyền làm gia tăng mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ
sản xuất, đồng thời sự bóc lột trắng trợn của giai cấp tư sản đã thúc đẩy
mạnh mẽ cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản.
Năm 1848, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời cùng việc thành
lập “ Hội liên hiệp lao động quốc tế” (Quốc tế I) ngày 28/09/1864 đã
đánh dấu bước phát triển mới của phong trào công nhân. Từ đây, cuộc
đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản có tác động to lớn đến
định hướng vận động và phát triển lịch sử thế giới.
Lúc bấy giờ, nội bộ phong trào công nhân luôn tồn tại sự pha tạp về
nguồn gốc và tư tưởng. Đặc biệt, khuynh hướng xã hội dân chủ luôn đối
lập về tư tưởng và chính trị với khuynh hướng cộng sản. Đây là một
trong những tiền đề làm nảy sinh trào lưu xã hội dân chủ quốc tế - một
trong ba trào lưu lý luận chính trị xã hội đương đại.
1. Sự ra đời của các Đảng xã hội - dân chủ
Khái niệm “Xã hội dân chủ” xuất hiện lần đầu tiên trong thời kỳ cao
trào cách mạng 1848-1849 tại Pháp và Đức, thể hiện tư tưởng xây dựng
một xã hội dân chủ cho mọi công dân. Trong đó, dân chủ về chính trị và
xã hội gắn liền với công bằng xã hội và nghĩa vụ đóng góp cho mọi
người dân.
Trong trào lưu xã hội dân chủ bấy giờ, sự ra đời của Đảng Công nhân
xã hội dân chủ Đức (1869) là sự kiện nổi bật nhất. Khái niệm “ xã hội

Mác, song trong quá trình phát triển để thích nghi với những biến đổi,
trào lưu xã hội dân chủ đã xa dần mục tiêu đấu tranh của phong trào


công nhân, thực hiện những thỏa hiệp chính trị với giai cấp tư sản, rời xa
nguồn gốc ban đầu của nó.
Tuy được hình thành bởi học thuyết của các nhà lãnh đạo trào lưu
chính trị khác nhau, song xét về bản chất các đảng xã hội dân chủ đều có
chung mục tiêu, nội dung. Thứ nhất, kiên trì học thuyết, nhất là các giá
trị cơ bản, bao gồm : tự do, bình đẳng, đoàn kết, dân chủ … Trong đó,
dân chủ được xem như mục tiêu của chủ nghĩa xã hội dân chủ. Thứ hai,
các đảng xã hội dân chủ cần phải thích ứng một cách linh hoạt trước
những diễn biến của tình hình quốc tế cũng như trong nước, từng bước
thực hiện các giá trị của trào lưu. Thứ ba, thừa nhận sự đặc thù của mỗi
quốc gia, sự năng động của mỗi đảng trong việc hoạch định chính sách
riêng của mình. Trào lưu xã hội dân chủ thừa nhận trong trào lưu chung,
có nhiều con đường riêng, có nhiều mô hình xây dựng xã hội dân chủ.
II.

Sự phát triển của trào lưu xã hội dân chủ
Ra đời và phát triển trong thời kỳ lịch sử đầy biến động của thế giới,
khi các cuộc đấu tranh đòi quyền lợi cho giai cấp công nhân diễn ra
mạnh mẽ, trong nội bộ phong trào công nhân cũng nảy sinh những mâu
thuẫn đối lập về tư tưởng chính trị, trào lưu xã hội dân chủ đã đấu tranh
không khoan nhượng cùng với sự vận động và phát triển của lịch sử.
Mỗi bước đi, mỗi bước phát triển là những khó khăn, thách thức không
hề nhỏ để có những đóng góp to lớn mà lịch sử phải ghi nhận, để tồn tại
và phát triển mạnh mẽ tới tận ngày nay.
Có thể phân chia sự phát triển của trào lưu xã hội dân chủ thế giới
thành 4 giai đoạn chính. Ở mỗi giai đoạn, trào lưu xã hội dân chủ đều có


trào lưu xã hội dân chủ giai đoạn này là thái độ đối đầu gay gắt với
phong trào cộng sản, chống Liên Xô và chủ nghĩa xã hội hiện thực. Suốt
thời kỳ thế chiến II, trào lưu xã hội dân chủ vẫn hoạt động, gây chia rẽ
lớn trong phong trào cộng sản.
Sau Chiến tranh thế giới II, Quốc tế Xã hội chủ nghĩa (SI) được thành
lập. Đó là một tổ chức quốc tế tập hợp các đảng xã hội dân chủ, các
đảng xã hội chủ nghĩa và các đảng công nhân đang hoạt động ở nhiều
nước tư bản chủ nghĩa và một số nước khác trên thế giới. Quốc tế Xã hội
chủ nghĩa là hiện thân của trào lưu xã hội dân chủ hiện đại, tự khẳng


định sự nghiệp phấn đấu cho những giá trị truyền thống và cố gắng đổi
mới để đáp ứng những đòi hỏi của thời đại.
Cũng trong Đại hội, các đảng xã hội dân chủ đã nhất trí thông qua
Cương lĩnh Phranphuoc (07/1951) - cương lĩnh mới của trào lưu xã hội
dân chủ, tuyên bố từ bỏ Chủ nghĩa Mác và đấu tranh giai cấp, trung lập
về thế giới quan, đề xuất con người được coi là giữa chủ nghĩa tư bản và
3.

chủ nghĩa xã hội.
Giai đoạn 1970 đến những năm đầu thập niên 1990
Sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu - hệ thống
chủ nghĩa xã hội thế giới tan rã đã khiến chủ nghĩa xã hội hiện thực và
phong trào cộng sản quốc tế lâm vào thoái trào. Trong khi đó, Chiến
tranh lạnh với cuộc đối đầu Đông - Tây cùng xu thế toàn cầu hóa quốc
tế, khoa học công nghệ nhân loại phát triển đã thúc đẩy trào lưu xã hội
dân chủ tiến hành đổi mới, điều chỉnh nhiều mặt, có bước phát triển
mạnh mẽ.
Nhiều đảng xã hội dân chủ nâng cao được uy tín. Các tổ chức quốc tế

1. Thực trạng
Những năm đầu thế kỷ XXI, nhiều nước tư bản phát triển ở Tây Âu
đã liên tiếp thay đổi chính quyền. Đến năm 2010, các đảng xã hội dân
chủ vẫn đứng trước khó khăn, bất lợi trước sự gia tăng xu thế chính trị
thiên hữu trong chủ nghĩa tư bản đương đại. Vậy những nhân tố nào đã
tác động làm biến đổi tình hình các trào lưu xã hội dân chủ? Hiện tượng
-

đó xuất hiện trong hoàn cảnh lịch sử phức tạp nào?
Sự thay đổi cục diện thế giới sau Chiến tranh lạnh, khi chủ nghĩa xã hội
ở nhiều nước lâm vào khủng hoảng và đi đến sụp đổ, uy tín, lý tưởng xã
hội chủ nghĩa giảm sút nghiêm trọng, nhiều người đã nghĩ đến con
đường thứ ba – đến chủ nghĩa xã hội dân chủ. Chủ nghĩa tự do mới
thắng thế, các chính sách kinh tế - xã hội của phần lớn các nước Tây Âu


bộc lộ rõ nét chiều hướng thiên hữu, gây phương hại trực tiếp tới người
lao động. Trước tác động đó, các nước xã hội dân chủ đã thay đổi để
thích ứng với tình hình khách quan nhằm thoát khỏi khủng hoảng. Lúc
này, họ không ngừng cải tổ, sửa đổi các chính sách, mục tiêu, phương
thức hoạt động của mình, tin tưởng rằng các đảng dân chủ xã hội có thể
-

sẽ phục hồi trở lại.
Tại các nước tư bản, do cơ chế cạnh tranh đã khuyến khích nắm bắt,
làm chủ và ứng dụng thành công các tiến bộ của cuộc cách mạng khoa
học – công nghệ, nền kinh tế và nhiều lĩnh vực khác đã có sự phát triển
mạnh mẽ, nâng cao đời sống của đông đảo nhân dân lao động. Trong
khi đó, ở các nước tư bản, tình thế cách mạng chưa xuất hiện. Nhu cầu
trực tiếp trong xã hội tư bản hiện nay là dân chủ, tiến bộ, hòa bình, bảo

Hạn chế
Bên cạnh những giá trị tích cực được ghi nhận thì trào lưu xã hội
dân chủ cũng bộc lội những nhược điểm và hạn chế đáng kể, thể hiện ở
những khía cạnh cơ bản sau:
Trong quá trình tìm tòi, sáng tạo mô hình xây dựng thích hợp, một
số người lãnh đạo, một số đảng cộng sản đã xa rời và coi thường những
-

nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lenin, như :
Phủ nhận những giá trị xã hội bao gồm chủ nghĩa xã hội hiện thực và

-

những di sản của chủ nghĩa Mác – Lenin.
- Từ bỏ chuyên chính vô sản, từ bỏ vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản
Mở rộng dân chủ và các nguyên tắc không có giới hạn đi đến thừa nhận

-

đa nguyên chính trị, đa đảng lãnh đạo.
Phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt đảng – một
nguyên tắc hết sức cơ bản trong xây dựng đảng của các đảng cộng sản.
Thực tiễn diễn ra ở Liên Xô và Đông Âu cho thấy hướng tới chủ nghĩa
xã hội – dân chủ không phải là lối thoát tốt nhất để khắc phục những
khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội.
Sức hấp dẫn do chính sách cải lương mị dân và thỏa hiệp với giai
cấp tư sản của trào lưu dân chủ xã hội vẫn không thể khắc phục được
những hạn chế hết sức cơ bản. Điều này được thể hiện ở những điểm

-

chủ nghĩa, thiết lập chuyên chính vô sản để xây dựng xã hội thì những
người xã hội dân chủ chủ trương phương hướng hoạt động của mình
vào việc tiến hành những biện pháp cải cách chế độ tư bản thành chủ
nghĩa xã hội. Đường lối chính trị của họ dựa trên quan điểm phi giai
cấp, phi hệ tư tưởng, chấp nhận đa nguyên chính trị.
Như vậy, những người cộng sản cần giữ thái độ đúng đắn, bình tĩnh
nghiêm túc nghiên cứu, xem xét chủ nghĩa xã hội dân chủ với tinh thần
khách quan, khoa học, đồng thời tăng cường trao đổi, quan hệ hợp tác
có nguyên tắc với các đảng xã hội dân chủ. Trong tình hình hiện nay,
điều đó lại càng cần thiết, có lợi cho sự nghiệp đổi mới, phù hợp với


chủ trương đa dang hóa, đa phương hóa trong quan hệ quốc tế của Đảng
II.

và Nhà nước ta.
Lý luận “Con đường thứ ba”
Những năm 50 của thế kỷ XX, Tuyên ngôn Phranphuoc được xác
định như là cương lĩnh của phong trào xã hội dân chủ với nội dung là
chủ trương thông qua đấu tranh nghị trường, tiến hành cải cách xã hội
để xây dựng chủ nghĩa xã hội trong khuôn khổ chủ nghĩa tư bản. Đó là
chủ nghĩa xã hội dân chủ, là lý luận “con đường thứ ba” – con đường
không cộng sản dẫn dắt các dân tộc tới hòa bình, tự do, dân chủ, công
bằng và nhân đạo.
Về đường lối chính trị, con đường thứ ba của chủ nghĩa xã hội dân
chủ được xây dựng trên nguyên tắc : thực hiện những cải biến trong xã
hội tư bản nhưng không động chạm tới sở hữu tư nhân, tức là vẫn giữ
ổn định cho chế độ đó từ nền tảng quan trọng nhất là nền tảng kinh tế,
tức quan hệ sở hữu tư bản chủ nghĩa.
Vê mặt xã hội, con đường thứ ba chủ trương mở rộng hệ thống

tưởng nào, có thể giải thế hệ tư tưởng mà vẫn đưa phong trào tới đích
chỉ là hi vọng hão huyền và nỗ lực không tưởng. Lý luận khoa học hiện
đại về chủ nghĩa xã hội không có chỗ cho sự dung nạp những biểu hiện
trung dung, chiết trung như vậy về quan niệm và tư tưởng.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Minh Sơn (2012),“Các phong trào chính trị xã hội quốc tế”, Khoa
Quan hệ quốc tế, Học viện Báo chí Tuyên Truyền
2. , Hoàng Chí Bảo, Nguyễn Thanh Tuấn, Nguyễn Lam Sơn,“CNXH dân
chủ: Huyền thoại và bị kịch”


3. Hồ Châu, "Con đường thứ Ba" hiện tượng chính trị mới ở cácnước
phương Tây những năm 90, Tạp chí Nghiên cứu châu Âu
4. Thái Văn Long, “Trào lưu xã hội dân chủ hiện nay và ảnh hưởng của nó
đối với CNXH hiện thực”, Tạp chí Lý luận chính trị
5. Trần Nhâm (1991), “Về trào lưu xã hội dân chủ hiện đại", NXB Sự Thật.
6. Tống Đức Thảo, Bùi Việt Hương ( 2011) “Trào lưu xã hội dân chủ ở một
số nước phương Tây hiện nay”, NXB Chính trị quốc gia
7. Trình Mưu, Nguyễn Xuân Sơn, Nguyễn Thế Lực, Nguyễn Hoàng Giáp
(2006), “ Tập bài giảng Quan hệ quốc tế”, NXB Lý luận chính trị