TIỂU LUẬN
MÔN: CHÍNH TRỊ HỌC NÂNG CAO
Đề tài:
QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC VÀ
CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI

1


MỞ ĐẦU
Phương thức lãnh đạo của Đảng cầm quyền là hệ thống các phương
pháp, hình thức mà Đảng vận dụng để tác động vào các lực lượng, các tổ chức
nhằm thực hiên tốt nội dung lãnh đạo.
Lúc chưa có chính quyền thì sự lãnh đạo của Đảng chủ yếu trên một số
lĩnh vực chính trị, quân sự, ngoại giao, nhưng khi Đảng cầm quyền thì hang
chục lĩnh vực mới xuất hiện như: kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, khoa học,
công nghệ…Đặc biệt với việc xuất hiện Nhà nước đòi hỏi Đảng phải xác định
nội dung và phương thức lãnh đạo đúng đắn.
Nội dung lãnh đạo của Đảng bao gồm những quyết định và chỉ đạo
thực hiện các quyết định về đường lối, chủ trương, chính sách, về các lĩnh vực
của đời sống xã hội, tư tưởng…Khi có nội dung lãnh đạo đúng đắn thì
phương thức lãnh đạo phù hợp là một nhân tố quyết định đảm bảo chất lượng,
hiệu quả lãnh đạo của Đảng. Thực tế cho thấy, có đường lối đúng, có tổ chức
hợp lý mà không có phương thức lãnh đạo phù hợp thì hiệu quả lãnh đạo thấp,
thậm chí có trường hợp làm vô hiệu hóa cả đường lối và chủ trương.
Phương thức lãnh đạo của Đảng sẽ thay đổi khi hoàn cảnh, điều kiện
thay đổi, khi tình hình cách mạng thay đổi. Ngày nay, sự nghiệp đổi mới toàn
diện và sâu sắc về kinh tế - xã hội, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước về hệ thống chính trị của đất nước đòi hỏi phải đổi mới
phương thức lãnh đạo của Đảng sao cho phù hợp.

mạnh của tổ chức và hành chính cũng như sức mạnh cưỡng chế của luật pháp.
Thứ nhất: Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, Nghị quyết, bằng
công tác tổ chức cán bộ và kiểm tra việc Nhà nước thực hiện chấp hành
đường lối, nghị quyết như thế nào, thông qua tổ chức Đảng trong các cơ quan
Nhà nước và thông qua các cơ quan chuyên trách của hệ thống Đảng. Mục
3


tiêu lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là phát huy vai trò của Nhà nước
trong việc thể chế hoá, tổ chức thực hiện có hiệu quả những quan điểm chỉ
đạo của Đảng đối với sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc
phòng, đối ngoại. Mục tiêu quản lý của Nhà nước là biến toàn bộ quan điểm
chỉ đạo của Đảng trên các phương diện tương ứng nói trên trở thành hiện
thực.
Thứ hai: Mục tiêu lãnh đạo của Đảng và mục tiêu quản lý của Nhà
nước có nội dung tương tự như nhau, nhưng nội dung phương thức lãnh đạo
của Đảng đối với Nhà nước và nội dung quản lý của Nhà nước nhằm đạt mục
tiêu đó lại có nhiều điểm khác nhau. Đảng không trực tiếp giải quyết các công
việc của Nhà nước. Nhà nước bằng quyền lực của mình có nhiệm vụ “bảo
đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân,
nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân,
xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc
sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”.
Thứ ba: Hệ thống tổ chức bộ máy của Đảng khác với hệ thống tổ chức
bộ máy của Nhà nước. Hiện nay, cả hai hệ thống này đều đang đứng trước
yêu cầu bức xúc phải đổi mới theo yêu cầu dân chủ - pháp quyền, trong sạch,
vững mạnh, chống quan liêu tham nhũng có hiệu quả. Đảng đổi mới cơ chế
lãnh đạo của mình đối với Nhà nước trên cơ sở tự chỉnh đốn Đảng, thực hiện
dân chủ trong Đảng, “phải kiện toàn tổ chức bộ máy của Đảng ở tất cả các
cấp từ Trung ương đến cơ sở” theo hướng tinh gọn và tinh nhuệ, thể hiện thật

chính trị, vừa là người lãnh đạo hệ thống đó. Đảng là người lãnh đạo xây
dựng Hiến pháp và pháp luật, nhưng Đảng cũng là một tổ chức chính trị, một
bộ phận hữu cơ của xã hội; do đó, trong tổ chức và hoạt động của mình, Đảng
phải tuân thủ đúng pháp luật, đảng viên và các tổ chức Đảng không được
đứng trên, đứng ngoài pháp luật. Hơn nữa, sự hoạt động của các tổ chức đảng
và đảng viên không phải chỉ chịu sự kiểm tra, giám sát của Nhà nước mà còn
chịu sự kiểm tra, giám sát của quần chúng nhân dân và các tổ chức xã hội.
Nhu cầu thể chế hoá phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
nói chung và hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước nói riêng xuất phát từ đòi hỏi
5


khách quan của nền kinh tế thị trường, xã hội công dân ngày càng phát triển,
tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước ngày càng trở nên chuyên nghiệp,
hiện đại, nhu cầu dân chủ hoá đời sống xã hội ngày càng cao… Thể chế hoá
vai trò và phương thức lãnh đạo của Đảng còn có ý nghĩa đề cao trách nhiệm
của Đảng bằng pháp luật trước nhân dân. Nhưng hiện nay, trong Hiến pháp
chỉ mới ghi nhận vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội nói
chung (Điều 4). Do đó, các quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về tổ chức bộ
máy, nội dung và mục tiêu căn bản trong hoạt động Nhà nước cần phải được
thể chế hoá, công khai hoá và triển khai thực hiện bằng Nhà nước theo hệ
chuẩn pháp luật đã xác định. Hệ thống quy phạm đó phải xác định rõ thẩm
quyền, phạm vi và trách nhiệm… lãnh đạo của Đảng, nhiệm vụ của Nhà nước
trong quan hệ với chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng.
Đại hội XI của Đảng đã tiếp tục khẳng định nội dung đổi mới phương
thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước, đồng thời nêu rõ: “Tập trung rà
soát, bổ sung, điều chỉnh, ban hành mới, xây dựng đồng bộ hệ thống các quy
chế, quy định, quy trình công tác để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo
của Đảng đối với hoạt động của hệ thống chính trị. Khắc phục tình trạng
Đảng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo của các cơ quan quản lý

cường, niềm tin của nhân dân đối với Đảng ngày càng được củng cố.
Thứ ba: Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong
nhiệm vụ đoàn kết toàn dân; củng cố các tổ chức, các đoàn thể chính trị, xã
hội trong Mặt trận để phát huy vai trò chủ động sáng tạo, tích cực của nhân
dân tham gia vào công việc của Nhà nước, nâng cao đời sống, văn hóa, tinh
thần…Cụ thể:
Đoàn thanh niên phải là cánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức
và giáo dục thanh niên và nhi đồng thành những chiến sĩ tuyệt đối trung thành
với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
Công đoàn phải trở thành trường học quản lý nhà nước, quản lý kinh tế
và văn hóa của giai cấp công nhân nước ta.

7


Hội Liên hiệp phụ nữ phải là lực lượng mạnh mẽ, giúp Đảng động viên,
tổ chức, lãnh đạo phụ nữ tiến lên chủ nghĩa xã hội…
Như vậy, các tổ chức quần chúng cần có sự đổi mới về nội dung và
phương thức hoạt động sao cho phù hợp với nền kinh tế thị trường trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Thứ tư: Thực hiện dân chủ, phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ
của dân là điểm quy tụ các chính sách, biện pháp xây dựng Nhà nước pháp
quyền XHCN Việt Nam. Tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam về nền dân
chủ XHCN được bổ sung, phát triển qua quá trình tiến triển của công cuộc đổi
mới, qua các Đại hội Đảng và các Nghị quyết của Đảng trong gần 20 năm qua
đã tác động lớn đến nhận thức và hành động của các tổ chức và cá nhân trong
hệ thống chính trị của nước ta, đến Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân
dân.
Từ những nhận thức, tư tưởng ngày càng rõ và sâu về dân chủ và thực
hành dân chủ, về quyền làm chủ của dân, về Nhà nước pháp quyền XHCN, về

toàn dân tộc. Giờ đây tất cả mọi người Việt Nam yêu nước, yêu Tổ quốc Việt
Nam mong muốn và phấn đấu cho một nước Việt Nam hùng cường, giàu
mạnh, cho đất nước và con người Việt Nam mãi mãi được "độc lập, tự do,
hạnh phúc" đều là thành viên của Mặt trận Tổ quốc.
Nghị quyết 07 Bộ Chính trị ngày 17 – 11 – 1993 về đại đoàn kết dân
tộc và tăng cường Mặt trận dân tộc thống nhất đẫ khẳng định: MTTQVN cần
được củng cố và mở rộng về tổ chức và hoạt động để thực sự là một tổ chức
để tập hợp khối đoàn kết toàn dân, nơi thể hiện nguyện vọng và ý chí của các
tầng lớp nhân dân, nơi thống nhất hành động giữa các thành vien tham gia với
chính quyền trong việc giải quyết mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, trong
việc thực hiện dân chủ, đổi mới xã hội, chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng
của các tầng lớp nhân dân, tham gia xây dựng, giám sát, bảo vệ chính quyền,
tham gia quản lý xã hội, thực hiện các nhiệm vụ văn hóa, xã hội, an ninh,
quốc phòng; tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân, Đảng và Nhà
nước.
9


Trong thực tế, không có một phương thức lãnh đạo cứng nhắc. Tùy
theo đối tượng lãnh đạo mà có phương thức lãnh đạo thích hợp. Có phương
thức lãnh đạo chung cho toàn Đảng và phương thức lãnh đạo cụ thể từng cấp,
từng lĩnh vực đối với từng tổ chức. Có phương thức lãnh đạo của Đảng, đoàn
thể và xã hội đồng thời cũng có phương thức lãnh đạo trong nội bộ Đảng, nội
bộ các tổ chức chính trị xã hội. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng phải
tiến hành đồng bộ trên tất cả các phương diện.
Tuy nhiên, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc
và các đoàn thể chính trị-xã hội hiện nay vẫn còn những hạn chế, yếu kém. Tổ
chức và hoạt động của hệ thống dân vận cấp ủy còn chậm được đổi mới, tăng
cường so với nhu cầu phát triển của đất nước nói chung và đối tượng cần tập
hợp, vận động nói riêng.

Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội có chất lượng
Ở nước ta, ngay từ năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề xây
dựng, “cait tiến” cách lãnh đạo của Đảng. Tháng 10 năm 1947, Người viết
cuốn Sửa đổi lối làm việc, chỉ rõ cách lãnh đạo của Đảng:
“1. Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng…
2. Phải tổ chức sự thi hành cho đúng
3. Phải tổ chức sự kiểm soát, mà muốn kiểm soát cho đúng thì cũng
phải có quần chúng mới giúp được”
Người yêu cầu cán bộ đảng viên phải sửa đối lối làm việc cho phù hợp
với nhiệm vụ Đảng cầm quyền.
Để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước
và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ mới, cần tập trung thực hiện tốt
một số giải pháp sau:
2.1. Đối với Nhà nước:
Đổi mới phương thức lãnh đạo phải bắt đầu từ đổi mới tư duy và cách
thức lãnh đạo trong bước chuyển đổi từ mô hình công nghiệp hóa hiện nay
sang mô hình phát triển bền vững. Đường lối lãnh đạo của Đảng phải được
thể chế hóa bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước. Chỉ với thể chế ấy,
11


Đảng mới thực hiện năng lực là đảng cầm quyền trong chế độ dân chủ; nhân
dân mới thực hiện quyền làm chủ bằng thể chế; Nhà nước mới là của dân
trong xây dựng và quản lý nền kinh tế, xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chỉ
có thể chế như thế mới phản ánh đúng tư tưởng Hồ Chí Minh "Trăm điều phải
có thần linh pháp quyền" mà Bộ trưởng Bộ Tư pháp đầu tiên của Nhà nước ta
(Luật sư Vũ Đình Hòe) gọi là Pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh.
Thứ nhất: Tạo sự thống nhất tư duy, nâng cao nhận thức và năng lực
lãnh đạo của Đảng
Muốn thành công trong đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng thì

cách lãnh đạo tốt.
Người thực hiện phương thức lãnh đạo là cán bộ. Cán bộ vừa là chủ thể
vừa là đối tượng của phương thức lãnh đạo. Vì vậy, cần xác định tiêu chuẩn
các chức danh cán bộ, đánh giá thực chất cán bộ. Trên cơ sở đó, lựa chọn, bố
trí, đề bạt cán bộ đúng người, đúng việc, đúng chỗ. Đồng thời có biện pháp xử
lý nghiêm minh, giải quyết kịp thời để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng đối với
một số cán bộ đảng viên có chức có quyền đã lợi dụng chức quyền để trù dập,
ức hiếp quần chúng nhân dân. Kỷ luật những cán bộ đứng đầu chuyên quyền,
độc đoán, quan liêu, cục bộ địa phương đã tác động xấu đến tình hình nội bộ
như bè phái, mất đoàn kết…
Thứ tư: Đổi mới chế độ chính sách, lề lối làm việc, cải cách hành chính
gắn chặt với việc thực hiên dân chủ trong Đảng và trong xã hội, tạo cơ hội
cho nhân dân xây dựng Đảng và lấy phục vụ nhân dân làm mục tiêu hoạt
động.
Đổi mới quy trình, nâng cao chất lượng các nghị quyết của Đảng, cải
tiến và nâng cao chất lượng công tác thông tin; xây dựng cơ chế, chính sách
yêu đãi phù hợp để thu hút được trí tuệ của xã hội, phục vụ cho công cuộc xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.

13


Tình hình, nhiệm vụ trong thời kỳ đổi mới đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục
đổi mới phương thức lãnh đạo đối với hệ thống chính tri và toàn xã hội. Đó là
nhiệm vụ quan trọng và cấp bách hiện nay của Đảng ta.
2.2. Đối với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội khác:
Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị về vai trò,
vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, về tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc
của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng, dân chủ, văn minh.

Thứ tư, tiếp tục đẩy mạnh Cuộc vận động học tập và làm theo tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh trong cán bộ, đảng viên và toàn xã hội; phát huy
tính tiền phong gương mẫu của đảng viên trong tham gia và vận động các
thành viên trong gia đình tích cực tham gia sinh hoạt và làm nòng cốt trong
các tổ chức đoàn thể nhân dân. Có cơ chế cụ thể để nhân dân tham gia xây
dựng Đảng.
Thứ năm, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng đối với
hoạt động của Mặt trận Tổ quốc thông qua giao ban định kỳ giữa Thường trực
cấp ủy với hệ thống dân vận; qua những cuộc làm việc trực tiếp để nghe phản
ánh tình hình tư tưởng, tâm trạng của các tầng lớp nhân dân, những kiến nghị,
đề xuất của Mặt trận và các tổ chức thành viên, trên cơ sở đó chỉ đạo giải
quyết kịp thời những vấn đề bức xúc trong nhân dân, đồng thời định hướng
hoạt động của Mặt trận Tổ quốc sát hợp với tình hình thực tế. Các cấp ủy
Đảng cần chú trọng công tác sơ, tổng kết rút kinh nghiệm, xây dựng các mô
hình, điển hình trong công tác xây dựng Mặt trận Tổ quốc; các cấp chính
quyền cần phải có cơ chế rõ ràng, cơ chế đó phải được thể chế thành văn bản
pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận Tổ quốc các cấp thực hiện chức
năng giám sát và phản biện xã hội.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải thực hiện và phát huy đầy đủ tính chất,
vai trò và trách nhiệm của mình, góp ý kiến với Nhà nước một cách chủ động
từ khi đề ra chủ trương, chuẩn bị quyết định và tổ chức thi hành các quyết
định, thực hiện vai trò phản biện xã hội đối với các đề án, dự án về chủ
15


trương, chính sách, pháp luật. Mặt trận cần tập trung sức làm tốt những việc
mà Mặt trận có thế mạnh thực sự và chỉ Mặt trận mới có thể làm tốt, không
phân tán lực lượng hoặc không trùng lặp với hoạt động của các tổ chức khác.
Thứ sáu: Thể chế hóa mối quan hệ giữa tổ chức đảng với tổ chức nhà
nước và tổ chức xã hội nhằm phát huy vai trò và hiệu quả của mỗi tổ chức

chốn.Vì vậy, đởi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và
các tổ chức chính trị xã hội là hết sức cần thiết.
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng không chỉ nhằm bảo đảm yêu
cầu xét từ phía lãnh đạo của Đảng, mà quan trọng hơn là phát huy cao tính
chủ động, sảng tạo của Nhà nước và mỗi đoàn thể trong việc thực hiện chức
năng xã hội của mình. Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội mạnh, hoạt
động có hiệu lực, hiệu quả tức là Đảng mạnh, Đảng lãnh đạo có kết quả. Sự
lãnh đạo cua Đảng nhằm làm cho Nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội
17


phát huy cao vai trò tổ chức, quản lý, quyền và năng lực làm chủ của nhân
dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Xây dựng Đảng, Giáo
trình xây dựng Đảng, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, năm 2003.
2. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
NXB Chính trị Quốc gia, năm 2006.
3. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI,
NXB Chính trị Quốc gia, năm 2011.
4. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
VII, NXB Chính trị Quốc gia, năm 1991.
5. PGS.TS Đinh Xuân Lý, Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện
chính sách xã hội trong 25 năm đổi mới (1986-2011), NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội
6. Nguyễn Văn Vĩnh , Đảng lãnh đạo Nhà nước trong điều kiện xây dựng
Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay, NXB Lý luận chính trị, Hà
Nội, năm 2007.
7. Tô Huy Rứa, Hoàng Chí Bảo, Trần Khắc Việt, Lê Ngọc Tòng (đồng chủ