Đề tài : Tìm hiểu di tích lịch sử Chùa Long Đọi Sơn – Tỉnh Hà Nam
A.DẪN NHẬP
Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay
Quê hương là con diều biếc
Tuổi thơ con thả trên đồng
Quê hương là con đò nhỏ
Êm đềm khua nước ven sông
Quê hương là cầu tre nhỏ
Mẹ về nón lá nghiêng tre
Quê hương là đêm trăng tỏ
Hoa cau rụng trắng ngoài thềm
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mà thôi
Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người
Sau bao nhiêu năm xa quê hương, nay con đã có dịp đủ duyên để trở về cội
nguồn, với mảnh đất linh thiêng quê hương yêu dấu của mình, nơi con hằng mong ước
từ ngày con thơ ấu thời còn chăn trâu cắt cỏ. Đó là chốn tùng lâm Long Đọi Sơn. Khi
con sinh ra Long Đọi Sơn đã có từ bao đời vì vậy mà bao đời nay núi Đọi sông Châu
đã trở thành một biểu tượng của quê hương Hà Nam. Quần thể di tich Long Đọi Sơn
đã đi vào tiềm thức của mỗi người dân nơi đây. Nơi đây cũng là một niềm tự hào về
lịch sử văn hóa tâm linh thiêng liêng của mảnh đất quê hương. Đã từ lâu " Mái chùa
che chở hồn dân tộc – Nếp sống muôn đời với tổ tông".
Hơn nữa nói đến phật giáo Việt Nam thì phải nhắc tới Phật giáo thời Lý. Đây là
thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của nền Phật giáo nước nhà, như một luồng sinh khí mới
thổi vào hồn dân tộc bằng những chất liệu Từ Bi và Trí tuệ, trên tinh thần vô ngã vị

1

năm 1054. Đến đời Lý Nhân Tông, vị vua này tiếp tục xây dựng, tháp Sùng Thiên
Diện Linh xây vào năm 1121. Với bề dày lịch sử hàng ngàn năm cho đến nay chùa
Long Đọi Sơn vẫn còn được lưu giữ những hiện vậy quý từ thời Lý.

2


2. Lịch sử chùa Long Đọi Sơn
Dưới Thời Lý, Long đọi là một vùng linh sơn được triều đình chọn làm nơi
dựng hành cung và đặt một kho tài vật lớn. Trên núi có một ngôi chùa cổ. Năm 1118
vua Lý Nhân Tông ra lệnh cho xây dựng bảo tháp Sùng Thiện Diên Linh cao13 tầng
và mở chùa to đẹp hơn.
Khoảng 4 năm sau chùa và tháp hoàn thành, vua cho mở hội ăn mừng, người
đích thân đến lễ và giao hình bộ thượng thư Nguyễn Công Bật soạn văn bia: “ Tháp
này xây dựng từ niên hiệu Hội Tường Đại Khánh Thứ 9 (1118) đến mùa thu niên hiện
Thiên Phù Duệ thứ 3 (1121) thì hoàn thành.” Chùa Long Đọi Sơn và tháp Sùng Thiện
Diên Linh dứng vững trên 300 năm, đến đầu thế kỷ 15, thời nhà Minh, chùa và tháp bị
phá hủy, bia bị đánh dổ. Sau đó bia được dựng lại vào thời nhà Mạc và được các đời
sau tu bổ. Năm 1467, Vua Lê thánh Tông đã phong cho núi Đọi là Nam thiên đệ Tam
động và đề thơ ở mặt sau bia tháp Sùng Thiện Diên Linh. Cuối thế kỷ 16 (1591) dưới
triều nhà Mạc chùa được nhân dân xây dựng lại trở thành một thắng cảnh trong chốn
tùng lâm, khang trang mới mẻ.
Vào Thời Nguyễn, đặc biệt dưới đời sư tổ Thích Chiếu Thường trụ trì xây dựng
(1840) chùa Long Đọi Sơn được mở rộng tới 125 gian, đúc tượng Di Lặc nặng 1000
kg bằng đồng, in ấn và lưu hành nhiều bộ kinh phật. Vào thời điểm này thì chùa là
một trong số ít các địa điểm trên cả nước trở thành trường phật giáo.
Năm 1947, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, ngôi chùa lại bị phá hủy, sau
khi hòa bình lặp lại năm 1957, tăng ni phật tử và nhân dân trong vùng đã sửa chữa,
tôn tạo và từng bước khôi phục lại không gian chùa. Năm 1992, ngôi chùa chính thức
được công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia.

thụy tự Hải Triều, thiền sư hóa thân Bồ Tát thuyền tọa hạ, sinh năm 1521 viên tịch
ngày 15/7.
Hai là: Long Sơn đệ nhị tổ sư Phùng Thiện hoằng long điển tông tăng chính tự
Tiêu Khoan đức uy nhân chí thiền sư Thích Tịch Khoan giác linh thuyền tọa hạ, viên
tịch ngày 14/11/1658.
Ba là: Long Sơn đệ tam tổ sư liên đăng tục diệm quang tiền diên hậu tự Chiếu
Tính Đức Hạnh thiền sư Thích Chiếu Tính giác linh thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 22/3.
Bốn là: Long Sơn đệ tứ tổ sư chính trực đôn hòa từ nhân quảng tế Phổ Minh
Chiếu Trấn Đức Hạnh thiền sư huyền tọa hạ, viên tịch ngày 22/5.

4


Năm là: Long Sơn đệ ngũ tổ sư từ hòa tháp ân tự đạo điệp ma ha tỷ khiêu tự
chiếu thường đại hòa thượng nhục thân bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 21/3/1840.
Sáu là: Long Sơn đệ lục tổ sư từ thuận tháp ôn lương, cung nhường bi chí viên
dong tỷ khiêu giới tự phổ đoan pháp hiệu Thanh Tùng Thích bính bính thiền sư tự tại
bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 22/8.
Bẩy là: Long Sơn đệ thất tổ sư Đồng Văn Tháp tỷ khiêu giới, tự bảo thụ, hy hy
lạc đức, thiền sư bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 13/10.
Tám là: Long Sơn đệ bát tổ sư tư viên tháp ma ha tỷ khiêu giới, tự thông quyên
thiền sư bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 25/10/1908.
Chín là: Long Sơn đệ cửu tổ sư viên minh tháp ma ha tỷ khiêu giới, tự phúc
hựu hiệu khoan hòa quảng chí thiền sư bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch ngày 8/9/1929.
Mười là: Long Sơn đệ thập tổ sư từ minh tháp ma ha tỷ khiêu giới, Tự Thông
Trà Thích, hiệu cảnh cảnh tịch đức thiền sư nhục thân bồ tát thuyền tọa hạ, viên tịch
4/01/1945.
Mười một là: Long Sơn đệ thập nhất tổ sư thượng tọa Thích Thanh Bột giác
linh, viên tịch ngày 22/8/1973.
Mười hai là: Long Sơn đệ thập nhị tổ sư thượng tọa Thích Liên Huê giác linh,

bằng người thật, mặc trang phục theo lỗi võ quan, áo giáp được trang trí tỉ mỉ bằng
những dải hoa, hình xoắn.
Tượng đầu người mình chim: Gồm 4 pho tượng bằng đá có niêm đại thời Lý,
được điêu khắc rất công phu, độc đáo, mang dáng dấp của những nhạc công. Đây là
các tác phẩm thể hiện sự giao thoa văn hóa giữa hai nền kiến trúc nghệ thuật Chăm Pa
và Đại Việt thời Lý.
Ngoài ra, chùa Long Đọi Sơn còn lưu giữ những di vật quý khác, như những
mảnh gốm trang trí hình vũ nữ đang múa hay hình rồng mang phong cách nghệ thuật
thời Lý, một chiếc chuông cổ, một chiếc khánh cổ, những lư hương bằng đồng… cùng
hệ thống tượng Phật phong phú.
5. Lễ hội chùa Long Đọi Sơn.
Hàng năm từ ngày 19 đến ngày 21 tháng 3 âm lịch lễ hội chùa Long Đọi Sơn
được tổ chức long trọng, thể hiện văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc, thu hút đông
đảo người dân và du khách thập phương về tham dự chiêm bái lễ Phật nơi đây.
Lễ hội có đội rước kiệu đi từ chân núi lên chùa, làm lễ dâng hương tưởng niệm
Lý Nhân Tông. Có đội tế Nam Quan và tế Nữ Quan tạ ơn trời Phật. Phần hội diễn ra sôi
nổi với các trò chơi dân gian như: biểu diễn trống, múa tứ linh, hát đối, đánh cờ người …

6


Trải qua thời gian lịch sử với bao thăng trầm theo năm tháng. Tuy chùa Long
Đọi Sơn Hà Nam không còn giữ được nguyên vẹn kiến trúc gốc, nhưng đây vẫn là
ngôi chùa cổ kính, bề thế tọa lạc giữa cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp và sở hữu một
bề dày lịch sử, gắn bó với cảnh sinh hoạt, lễ hội của cư dân Hà Nam xưa và nay. Hiện
nay chùa Long Đọi Sơn là một quần thể kiến trúc khang trang, khuôn viên xây dựng
hơn 10.000m2 giữa diện tích đồi hơn 1ha. Hệ thống đường từ cổng chùa dưới chân núi
lên đến Tam Quan được xây bậc tam cấp bằng đá sẻ cứng với khoảng 317 bậc uốn
lượn nhiều khúc tựa như con rồng đang nằm bên sườn núi.
C. KẾT LUẬN