ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN SỸ QUÂN

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ
TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐIỆN BIÊN,
TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2017


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN SỸ QUÂN

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ
TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐIỆN BIÊN,
TỈNH ĐIỆN BIÊN
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: TS. Hà Quang Trung

THÁI NGUYÊN - 2017


khảo sát tại địa phương để tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình.
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS. Hà
Quang Trung đã tận tình hướng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt thời gian tôi
hoàn thành luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày

tháng

Tác giả

Trần Sỹ Quân

năm 2017


iii
iiii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT........................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ ................................................................ viii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 3
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn ................................................. 3
3.1. Ý nghĩa khoa học ....................................................................................... 3

2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu ................................................................ 26
2.4.3. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu .................................................... 27
2.4.4. Phương pháp phân tích.......................................................................... 28
2.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu ............................................................. 29
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................ 30
3.1. Giới thiệu chung về huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên ............................ 30
3.1.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................. 30
3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội ........................................................................ 33
3.1.3. Đánh giá chung về huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên ........................... 39
3.2. Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên,
tỉnh Điện Biên ................................................................................................. 40
3.2.1. Tình hình phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên ... 40
3.2.2. Kết quả điều tra các trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên ............... 42
3.3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại trên
địa bàn huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên ....................................................... 60
3.3.1. Các yếu tố khách quan .......................................................................... 60
3.3.2. Các yếu tố chủ quan .............................................................................. 63


v
3.4. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện
Điện Biên, tỉnh Điện Biên ............................................................................... 64
3.4.1. Những kết quả đạt được ........................................................................ 64
3.4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế ........................................ 65
3.5. Một số giải pháp phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện
Biên, tỉnh Điện Biên........................................................................................ 67
3.5.1. Quan điểm, định hướng phát triển kinh tế trang trại của huyện Điện
Biên đến 2020.................................................................................................. 67
3.5.1.1. Quan điểm của huyện Điện Biên về phát triển kinh tế trang trại....... 67
3.5.1.2. Định hướng của huyện Điện Biên về phát triển kinh tế trang trại ..... 68


4

HĐND

5

LĐ

Lao động

6

NĐ

Nghị định

7

NQ

Nghị quyết

8

THCS

Trung học cơ sở

9


Đặc điểm chung của các chủ trang trại trên địa bàn huyện
Điện Biên năm 2017 ................................................................. 42

Bảng 3.3:

Nguồn lực đất đai của các trang trại được điều tra trên địa
bàn huyện Điện Biên năm 2017................................................ 44

Bảng 3.4:

Nguồn lực lao động của các chủ trang trại được điều tra
trên địa bàn huyện Điện Biên năm 2017 .................................. 45

Bảng 3.5:

Nguồn lực lao động làm việc tại các trang trại trên địa bàn
huyện Điện Biên năm 2017 ...................................................... 46

Bảng 3.6:

Phương tiện, công cụ sản xuất của các trang trại trên địa
bàn huyện Điện Biên năm 2017................................................ 47

Bảng 3.7:

Vốn phục vụ sản xuất kinh doanh của các trang trại trên
địa bàn huyện Điện Biên năm 2016.......................................... 49

Bảng 3.8:



1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến của kinh tế hộ,
mang lại hiệu quả kinh tế khá cao; là đơn vị sản xuất tích cực ứng dụng các
tiến bộ kỹ thuật mới, cũng như chủ động tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu
thụ sản phẩm hàng hóa. Có thể nói, kinh tế trang trại là nhân tố mới ở nông
thôn; là động lực mới, nối tiếp và phát huy động lực của kinh tế hộ, góp phần
vào quá trình chuyển dịch, tích tụ ruộng đất, gắn liền với quá trình phân công
lao động nông thôn. Mô hình kinh tế trang trại trong sản xuất nông nghiệp ở
nước ta đã hình thành và không ngừng được mở rộng, phát triển trong thời
gian qua. Sự phát triển của kinh tế trang trại đã góp phần giúp người dân phát
huy được lợi thế so sánh, mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hoá,
nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh trong cơ chế thị trường.
Thông qua phát triển kinh tế trang trại đã góp phần quan trọng trong quá trình
chuyển dịch, tích tụ ruộng đất gắn liền với quá trình phân công lại lao động ở
nông thôn, từng bước chuyển dịch lao động nông nghiệp sang làm các ngành
phi nông nghiệp, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá trong nông nghiệp và
nông thôn. Với vai trò quan trọng đó, Nhà nước ta đã có nhiều chính sách để
khuyến khích việc hình thành và phát triển các mô hình kinh tế trang trại phù
hợp, gắn với đặc điểm của từng vùng, miền trên cả nước. Đó là chính
sách giao đất lâu dài cho chủ trang trại, cho thuê đất ngoài hạn điền và được
vay vốn từ Quỹ hỗ trợ đầu tư phát triển của Nhà nước hoặc được vay vốn tín
dụng của các ngân hàng thương mại theo phương pháp sử dụng tài sản hình
thành từ tiền vay để đảm bảo nguồn vốn vay.
Điện Biên là huyện biên giới nằm ở phía tây nam tỉnh Điện Biên.
Huyện Điện Biên có phía Bắc giáp huyện Mường Chà, huyện Mường Ảng
(tỉnh Điện Biên); phía Nam giáp huyện Mường Ngòi, huyện Viêng Khăm, tỉnh

10% chủ trang trại được được tham gia học tập các lớp về kỹ năng kinh
doanh, quản lý, kinh tế thị trường; 30% được tham gia thăm quan, học tập các
mô hình trang trại hoạt động có hiệu quả, cho thu nhập cao; 40% chủ trang


3
trại còn chưa quan tâm, chưa thường xuyên cập nhật các thông tin về thị
trường, dẫn đến khi giá cả trên thị trường thay đổi, chủ trang trại không kịp
phản ứng trước sự thay đổi của thị trường (Trạm chăn nuôi và Thú y huyện
Điện Biên, 2016 và tổng hợp của tác giả từ phiếu điều tra, 2017). Vì vậy, việc
nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp để khắc phục những khó khăn,
hạn chế nhằm phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên là vô
cùng cần thiết và cấp bách.
Xuất phát từ các lý do trên, tác giả tiến hành lựa chọn nghiên cứu đề
tài: “Giải pháp phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên,
tỉnh Điện Biên” làm luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về kinh tế trang trại.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn
huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2014-2016.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại trên
địa bàn huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2014-2016.
- Phân tích những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân
của hạn chế trong phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Điện Biên,
tỉnh Điện Biên trong giai đoạn 2014-2016.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế trang trại
trên địa bàn huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên trong thời gian tới.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
3.1. Ý nghĩa khoa học
- Nâng cao nhận thức, tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế trang


5
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế trang trại
1.1.1. Một số khái niệm liên quan
- Khái niệm trang trại
Trên thế giới trang trại không còn là vấn đề mới mẻ đối với các nước
phát triển và đang phát triển, nó đã có quá trình hình thành và phát triển trên
200 năm. Trang trại ban đầu là hình thức tổ chức sản xuất nông, lâm, ngư cơ
sở, do các chủ trại gia đình và chủ trại tư nhân trực tiếp tiến hành tổ chức
sản xuất trên một khu đất tập trung, liền khoảnh đủ lớn để chuyên canh,
thâm canh, ứng dụng những công nghệ mới nhằm cung cấp hàng hoá thường
xuyên cho thị trường và quản lý sản xuất chặt chẽ để tiết kiệm các chi phí
sản xuất. Song khi đi vào kinh tế thị trường thì hoạt động của trang trại
không chỉ dừng lại ở sản xuất và tổ chức sản xuất mà được mở rộng sang
kinh doanh với mục đích thu lợi nhuận tối đa và từ đấy trang trại phải xử lý
nhiều vấn đề kinh tế, phải đưa ra các chiến lược kinh doanh thích ứng với thị
trường, phải quản lý theo phương thức marketing, theo chế độ kế hoạch và
hạch toán gắn với phân tích tài chính với hiệu quả kinh doanh, với doanh lợi
(Nguyễn Đình Hương, 2009).
Trang trại được hiểu như sau: Trang trại là một đơn vị kinh doanh nông
nghiệp, được phát triển trên cơ sở kinh tế hộ gia đình nông dân, có hình thức
tổ chức sản xuất cơ sở tập trung nông, lâm, thuỷ sản với mục đích chính là
sản xuất hàng hoá, có quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất đủ lớn, có
trình độ kỹ thuật cao, tổ chức và quản lý tiến bộ.
- Khái niệm kinh tế trang trại
Kinh tế trang trại là một khái niệm không còn mới với các nước kinh tế
phát triển và đang phát triển. Thời gian qua, lý luận về kinh tế trang trại đã
được các nhà khoa học trao đổi và đưa ra các khái niệm khác nhau:

Phát triển kinh tế trang trại là việc gia tăng mức độ đóng góp về giá trị
sản lượng và sản lượng hàng hoá nông sản của các trang trại cho nền kinh tế,


7
đồng thời phát huy vai trò tiên phong của nó trong việc thúc đẩy tăng trưởng,
giải quyết việc làm ở khu vực nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại
gắn với yêu cầu bền vững.
1.1.2. Phân loại trang trại và tiêu chí xác định kinh tế trang trại
Theo Thông tư số 27/2011/TT-BNN&PTNT ngày 13/4/2011 về Quy
định tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại thì phân loại
trang trại và tiêu chí xác định kinh tế trang trại được quy định như sau:
- Phân loại trang trại
Các trang trại được xác định theo lĩnh vực sản xuất gồm 5 loại trang
trại như sau: Trang trại trồng trọt; Trang trại chăn nuôi; Trang trại lâm nghiệp;
Trang trại nuôi trồng thuỷ sản và Trang trại tổng hợp. Các trang trại chuyên
ngành (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản) là trang trại có
tỷ trọng giá trị sản lượng nông sản hàng hóa của ngành chiếm trên 50% cơ
cấu giá trị sản lượng hàng hóa của trang trại trong năm. Trường hợp không có
ngành nào chiếm trên 50% cơ cấu giá trị sản lượng hàng hóa thì được gọi là
trang trại tổng hợp.
- Tiêu chí xác định kinh tế trang trại
Cá nhân, hộ gia đình sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy
sản đạt tiêu chuẩn kinh tế trang trại phải thỏa mãn điều kiện sau:
(1). Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thuỷ sản, sản xuất tổng hợp
phải đạt:
- Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu:
+ 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long.
+ 2,1 ha đối với các tỉnh còn lại.
- Giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm.

được áp dụng ngày càng nhiều nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản
phẩm để có sức cạnh tranh trên thị trường.


9
+ Chủ trang trại là những người có ý chí làm giàu, có điều kiện làm
giàu và biết làm giàu, có vốn, trình độ kỹ thuật và khả năng quản lý, có hiểu
biết nhất định về thị trường, bản thân và gia đình thường trực tiếp tham gia
lao động quản lý, sản xuất của trang trại đồng thời có thuê mướn thêm lao
động để sản xuất, kinh doanh.
+ Chủ yếu sử dụng lao động của gia đình, việc thuê mướn lao động chỉ
phát sinh khi thực sự cần thiết với quy mô hạn chế, với một số trang trại tương
đối lớn, việc thuê mướn lao động trở thành thường xuyên, với quy mô lớn hơn.
+ Kinh tế trang trại còn có đặc trưng thể hiện sự phát triển cao hơn về
chất so với kinh tế nông hộ, điểm khác chủ yếu giữa kinh tế nông hộ với kinh
tế trang trại là mục tiêu và quy mô sản xuất hàng hoá; sản xuất hàng hoá là
đặc trưng có tính bản chất của kinh tế trang trại.
1.1.3. Điều kiện hình thành và phát triển kinh tế trang trại
Để hình thành và phát triển kinh tế trang trại cần hội đủ các yếu tố sau:
- Ruộng đất
Ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu trong nông lâm nghiệp và là điều
kiện cơ bản nhất để thành lập và phát triển kinh tế trang trại. Để hình thành
các trang trại, đất đai phải đảm bảo các yêu cầu sau:
+ Ruộng đất phải được trao quyền sử dụng trong một thời gian tương
đối dài cho một người chủ độc lập, đó là người chủ trang trại.
+ Quy mô ruộng đất phải được tích tụ, tập trung ở mức độ nhất định,
phải vượt trội hơn hẳn so với quy mô của các nông hộ trong khu vực.
- Hệ thống chính sách đồng bộ của Nhà nước
Hệ thống các chính sách của Nhà nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng
đối với sự ra đời và phát triển của kinh tế trang trại. Để khuyến khích sự hình

chuyển, bốc dỡ... nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho lưu thông hàng hoá.
+ Hệ thống các kênh thu mua, phân phối, bán buôn, bán lẻ...nông sản,
hàng hóa sản xuất ra.
+ Hệ thống các cơ sở chế biến, bảo quản nông lâm sản.
+ Hệ thống cơ sở hạ tầng có liên quan đến tiêu thụ nông lâm sản.
+ Hệ thống thanh toán phục vụ tiêu thụ hàng hoá nông lâm sản.


11
- Sự hình thành của chủ trang trại mới, đáp ứng được yêu cầu của kinh
tế thị trường
Kinh tế trang trại chỉ có thể ra đời và phát triển khi có một đội ngũ
những con người trực tiếp tạo lập và vận hành trang trại. Đội ngũ những
người chủ trang trại phải đáp ứng được những yêu cầu nghiêm khắc của kinh
tế thị trường như:
+ Có chí làm giàu.
+ Dám mạo hiểm và chấp nhận rủi ro trong kinh doanh.
+ Có kiến thức và khả năng kinh doanh trong kinh tế thị trường.
+ Có năng lực tổ chức và điều hành trang trại.
1.1.4. Vai trò của phát triển kinh tế trang trại
- Kinh tế trang trại đã có từ lâu và trải qua nhiều bước thăng trầm khác
nhau. Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, của các cấp, các ngành thông
qua các Luật, Nghị Định, Chỉ thị, Quyết định, Thông tư, kinh tế trang trại đã
hình thành và phát triển. Sự phát triển của kinh tế trang trại đã đáp ứng được
yêu cầu khách quan của nền kinh tế thị trường. Kinh tế trang trại đã đóng góp
vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Sự xuất hiện của các ngành nghề
theo phát triển kinh tế trang trại đã góp phần phân bố lại lao động ở nông thôn,
thu nhập người nông dân có xu hướng tăng lên (Nguyễn Đình Hương, 2009).
- Phát triển kinh tế trang trại đang góp phần chuyển nhanh nền kinh tế
sang sản xuất hàng hóa, tạo điều kiện cho công nghiệp và dịch vụ phát triển,

theo hướng tăng nhanh tỷ trọng sản xuất hàng hoá, tạo ra các vùng sản xuất
tập trung làm tiền đề cho công nghiệp chế biến nông lâm sản, đưa công
nghiệp và các ngành nghề dịch vụ vào nông thôn.
- Sự phát triển của kinh tế trang trại thời gian qua đã tạo động lực thúc
đẩy các ngành lai tạo giống, cung ứng giống cây trồng, vật nuôi được hình
thành và có xu thế phát triển mạnh. Các loại hình dịch vụ như cung ứng thuốc
trừ sâu, phân bón, các cơ sở chế biến nông - lâm sản vừa và nhỏ đã bước đầu
hình thành. Việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, cách tổ chức
quản lý phát triển kinh tế trang trại đã góp phần làm thay đổi phương thức sản
xuất cũ của người nông dân.


13
Xét từ góc độ phát triển bền vững, vai trò và hiệu quả phát triển kinh tế
trang trại được đánh giá, nhìn nhận trên cả ba mặt đó là hiệu quả về kinh tế,
xã hội và môi trường.
- Về mặt kinh tế: Kinh tế trang trại đã tạo ra bước chuyển biến về giá
trị sản phẩm hàng hóa và thu nhập của trang trại vượt trội hẳn so với kinh tế
hộ, khắc phục dần tình trạng sản xuất phân tán, manh mún tạo nên những
vùng chuyên môn hóa, tập trung hàng hóa và thâm canh cao. Mặt khác qua
thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trang trại góp phần thúc đẩy phát triển
công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông
thôn, góp phần tích cực thúc đẩy sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn.
- Về mặt xã hội: Kinh tế trang trại thu hút lao động, hạn chế bớt làn sóng
di cư từ nông thôn ra thành thị, làm giảm áp lực đối với xã hội. Phát triển kinh
tế trang trại làm tăng hộ giàu ở nông thôn, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập
cho người lao động và dân cư ở nông thôn, góp phần xóa đói giảm nghèo, thúc
đẩy phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn. Ngoài ra, việc phát triển kinh tế trang
trại còn góp phần đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm. Mặc dù đóng góp
của ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế có giảm về tỷ trọng một cách

cao hơn, giá trị lớn hơn.
+ Phát triển về mặt cơ cấu: thể hiện ở việc chuyển hoá cơ cấu sản xuất
của trang trại theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
- Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm
+ Phát triển thị trường về địa lý: phát triển thị trường về địa lý là việc
mở rộng thị trường ở nhiều nơi để có thêm thị trường mới, làm cho thị phần
của trang trại ngày càng tăng.
+ Phát triển thị trường về sản phẩm: phát triển thị trường về sản phẩm
là việc các trang trại làm phong phú, đa dạng sản phẩm hàng hóa nông sản,
tức là phát triển về chủng loại sản phẩm mới, đồng thời nâng cao chất lượng
sản phẩm hiện có (Nguyễn Đình Hương, 2009).


15
1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại
1.1.6.1. Các yếu tố khách quan
- Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế
trang trại
Để thực hiện phát triển kinh tế trang trại thì Nhà nước đóng vai trò là
nhân tố quan trọng và quyết định. Nhà nước đóng vai trò chủ đạo từ việc xây
dựng chủ trương, ban hành các chính sách, xây dựng cơ chế điều hành, tạo
nguồn vốn và tổ chức thực hiện. Để thực hiện thành công mục tiêu phát triển
kinh tế trang trại, yêu cầu các chính sách và nguồn lực để phát triển phải được
công khai, minh bạch, hỗ trợ đúng đối tượng và hiệu quả.
- Sự phối hợp của các ban ngành, các tổ chức đoàn thể trong tổ chức
thực hiện chính sách phát triển kinh tế trang trại
Để phát triển kinh tế trang trại, vai trò của các cơ quan, ban ngành,
doanh nghiệp và các tổ chức chính trị xã hội là nhân tố không thể thiếu, nó
được thể hiện bằng sự chia sẻ nguồn lực, hỗ trợ phát triển kinh tế trang trại
trên các mặt hoạt động như vốn, tạo thị trường tiêu thụ sản phẩm, chuyển giao