ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TRẦN THỊ LÝ

ỨNG DỤNG VIỄN THÁM VÀ GIS
ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT
TỈNH BÌNH DƢƠNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2018


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TRẦN THỊ LÝ

ỨNG DỤNG VIỄN THÁM VÀ GIS
ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG SỬ DỤNG ĐẤT
TỈNH BÌNH DƢƠNG
Demo Version
- Select.Pdf
Chuyên
ngành: ĐịaSDK
lí tự nhiên

Mã số: 60 44 02 17

cơ quan khác.
Vì vậy, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:
- Các thầy giáo đã trực tiếp giảng dạy các môn học trong chương trình
đào tạo cao học ngành Địa lý tự nhiên ở trường.
- TS. Nguyễn Đăng Độ - người thầy đầy tâm huyết và nhiệt tình, người đã
hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện đề tài.
- Các cán bộ Sở Tài nguyên và môi trường, Sở Khoa học – Công nghệ, Cục
Thống kê, Cục Quản lí đất đai của UBND tỉnh Bình Dương đã tạo điều kiện để tôi

Demo Version - Select.Pdf SDK

có được các dữ liệu, số liệu cần thiết phục vụ cho nghiên cứu.
Xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và những người bạn đã động viên
hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài này.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn

Trần Thị Lý

iii

iii


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa.................................................................................................................. i
Lời cam đoan .................................................................................................................ii
Lời cảm ơn................................................................................................................... iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................... 1

DỤNG ĐẤT ................................................................................................................ 22
1.4. CHUỖI MARKOV TRONG NGHIÊN CỨU DỰ BÁO BIẾN ĐỘNG SDĐ ..... 24
1.4.1. Khái niệm .......................................................................................................... 24
1.4.2. Ứng dụng chuỗi Markov ................................................................................... 24

1


1.5. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ỨNG DỤNG VIỄN THÁM VÀ GIS
TRONG NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG SDĐ ............................................................. 26
1.5.1. Trên thế giới ...................................................................................................... 26
1.5.2. Ở Việt Nam ....................................................................................................... 27
1.5.3. Ở tỉnh Bình Dƣơng ............................................................................................ 28
1.6. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI....................................................... 29
1.6.1. Phƣơng pháp lựa chọn ảnh viễn thám trong đề tài ............................................ 29
1.6.2. Giải đoán ảnh viễn thám.................................................................................... 31
1.6.3. Xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất bằng GIS .......................................... 38
1.6.4. Xây dựng bản đồ biến động sử dụng đất ........................................................... 39
1.6.5. Đánh giá biến động............................................................................................ 40
1.6.6. Đề xuất giải pháp ............................................................................................... 40
CHƢƠNG 2. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI
ẢNH HƢỞNG ĐẾN BIẾN ĐỘNG SDĐ TỈNH BÌNH DƢƠNG ........................... 41
2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN ...................................................................................... 41
2.1.1. Vị trí địa lí ......................................................................................................... 41
2.1.2. Địa chất.............................................................................................................. 41
2.1.3. Địa hìnhDemo
.............................................................................................................
42
Version - Select.Pdf SDK
2.1.4. Khí hậu .............................................................................................................. 43

PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

3


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Nghĩa của từ

CCN

Cụm công nghiệp

CSD

Chƣa sử dụng

DT

Diện tích

ĐBSCL

Đồng bằng Sông Cửu Long

ĐNB


TX

Thị xã

Demo Version - Select.Pdf
SDK
UBND
Ủy ban nhân
dân

4


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 1.1. Hệ thống các thiết bị thu và tính chất cơ bản của vệ tinh Landsat ............. 30
Bảng 2.1. Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất các ngành kinh tế, tỉnh Bình Dƣơng
giai đoạn 1997 - 2016 ................................................................................... 50
Bảng 2.2. Giá trị sản xuất ngành NN tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 -2016 .......... 51
Bảng 2.3. Giá trị sản xuất ngành công nghiệp tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 -2016 ....... 52
Bảng 2.4. Khối lƣợng vận chuyển, khối lƣợng luân chuyển hành khách và hàng hóa
tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 – 2016 ................................................... 53
Bảng 2.5. Số dân và mật độ dân số tỉnh Bình Dƣơng năm 2016 ................................ 54
Bảng 2.6. Lao động và cơ cấu lao động tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 – 2016 ..... 55
Bảng 2.7. Số dân, cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn tỉnh Bình Dƣơng
giai đoạn 1997 – 2016 ................................................................................ 56
Bảng 3.1. Một số thông tin cơ bản của các ảnh vệ tinh đƣợc thu thập. ...................... 57
Bảng 3.2. Bảng mô tả các nhóm loại đất. .................................................................... 60
Bảng 3.3. Các mẫu giải đoán ảnh vệ tinh. ................................................................... 60
Bảng 3.4. Ma trận sai số phân loại ảnh năm 1997 ...................................................... 64

Bảng 3.21. Ma trận diện tích chuyển đổi các nhóm loại đất tỉnh Bình Dƣơng
giai đoạn 1997- 2017 ................................................................................. 88
Bảng 3.22. Sự thay đổi cơ cấu DT các loại đất tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 - 2017 ....... 91
Bảng 3.23. Quy hoạch sử dụng đất tỉnh Bình Dƣơng đến năm 2020 (ha). ............... 102
Bảng 3.24. Ma trận xác suất thay đổi DT các nhóm loại đất của Bình Dƣơng
giai đoạn 2007-2017 ................................................................................ 106
Bảng 3.25. Dự báo DT các nhóm loại đất tỉnh Bình Dƣơng năm 2027 .................... 107

Demo Version - Select.Pdf SDK

6


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Các thành phần của GIS .............................................................................. 20
Hình 1.2. Sơ đồ các chức năng cơ bản của GIS .......................................................... 22
Hình 1.3. Mô hình chuỗi Markov ................................................................................ 25
Hình 1.4. Quy trình nghiên cứu của đề tài .................................................................. 29
Hình 1.5. Sơ đồ nguyên lý trộn màu ........................................................................... 32
Hình 1.6. Quy trình thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất ..................................... 39
Hình 1.7. Quy trình thành lập bản đồ biến động sử dụng đất ..................................... 39
Hình 2.1. Bản đồ hành chính tỉnh Bình Dƣơng........................................... sau trang 41
Hình 2.2. Bản đồ phân bậc địa hình tỉnh Bình Dƣơng ................................ sau trang 42
Hình 2.3. Bản đồ thổ nhƣỡng tỉnh Bình Dƣơng .......................................... sau trang 44
Hình 2.4. Bản đồ mạng lƣới thủy văn tỉnh Bình Dƣơng ............................. sau trang 46
Hình 2.5. Bản đồ lớp phủ thực vật tỉnh Bình Dƣơng năm 2016 ................. sau trang 48
Hình 3.1. Ảnh Landsat TM khu vực tỉnh Bình Dƣơng chụp ngày 11/03/1997 đƣợc
hiển thị bằng tổ hợp kênh 543 khi chƣa đƣợc xử lý .................................. 58
Hình 3.2. Ảnh Landsat TM khu vực tỉnh Bình Dƣơng chụp ngày 11/03/1997 đƣợc hiển thị
bằng

Hình 3.16. Bản đồ biến động sử dụng đất tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn 1997 - 2007........ sau trang 76
Hình 3.17. Diện tích các nhóm loại đất tỉnh Bình Dƣơng năm 1997 và 2007 ............ 77
Hình 3.18. Bản đồ biến động sử dụng đất tỉnh Bình Dƣơng
giai đoạn 2007 - 2017.................................................................................... sau trang 80
Hình 3.19. Diện tích các nhóm loại đất tỉnh Bình Dƣơng năm 2007 và 2017 ............ 82
Hình 3.20. Bản đồ biến động sử dụng đất tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn
1997 - 2017 ................................................................................ sau trang 86
Hình 3.21. Biểu đồ biến động DT các nhóm loại đất tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn
1997-2017 .................................................................................................. 88
Hình 3.22. Bản đồ quy hoạch sử dụng đất tỉnh Bình Dƣơng năm 2020 ..... sau trang 41

Demo Version - Select.Pdf SDK

8


MỞ ĐẦU

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Bình Dƣơng là tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam có diện tích tự nhiên là 269.463,8ha, số dân đạt gần 2 triệu ngƣời
(năm 2016) với nền kinh tế phát triển năng động, tốc độ tăng trƣởng cao và ổn định,
trở thành một “điểm sáng” của vùng.
Sau khi tái lập tỉnh năm 1997, tốc độ phát triển KT – XH tại Bình Dƣơng tăng
nhanh đáng kể nhờ chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và
dịch vụ, đặc biệt là sự thành lập và đƣa vào hoạt động các khu công nghiệp, cụm
công nghiệp đã tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với lao động, nhất là lao động nhập cƣ từ
nơi khác đến. Sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế và sự gia tăng nhanh về dân số đã
làm cho việc sử dụng đất đai của tỉnh Bình Dƣơng bị biến động mạnh, đất canh tác bị
thu hẹp đáng kể, chuyển thành đất các khu công nghiệp, các khu dân cƣ và các công

Để đạt đƣợc các mục tiêu trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Thiết lập cơ sở lý luận của việc đánh giá biến động SDĐ dựa trên tƣ liệu
viễn thám và GIS.
- Khái quát điều kiện tự nhiên và KT-XH ảnh hƣởng đến biến động SDĐ tỉnh
Bình Dƣơng.
- Đánh giá biến động SDĐ tỉnh Bình Dƣơng giai đoạn từ năm 1997 đến năm
2017 dựa trên tƣ liệu viễn thám và GIS.
- Đề xuất giải pháp SDĐ theo hƣớng bền vững ở tỉnh Bình Dƣơng.
3. QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1. Quan điểm nghiên cứu
3.1.1. Quan điểm hệ thống
Tự nhiên
là mộtVersion
thể tổng hợp
nhiều thànhSDK
phần, giữa các thành phần lại có quan
Demo
- Select.Pdf
hệ tác động qua lại lẫn nhau. Các mối quan hệ này đã làm cho chúng trở thành một hệ
thống hoàn chỉnh. Mỗi một hệ thống là một bộ phận của một hệ thống lớn hơn và cũng
bao gồm nhiều hệ thống nhỏ hơn. Điều này thể hiện rõ trong quy luật thống nhất và
hoàn chỉnh của lớp vỏ cảnh quan. Vì thế, khi nghiên cứu từng bộ phận của thể tổng
hợp tự nhiên thì phải đặt nó trong mối quan hệ không thể tách rời đó.
Vận dụng quan điểm này khi nghiên cứu về biến động SDĐ, đề tài xem vấn đề
biến động trong SDĐ là hệ quả tác động tổng hợp của rất nhiều các yếu tố cả tự nhiên
và KT-XH (quan trọng là yếu tố KT-XH). Khi có những sự thay đổi, điều chỉnh về
KT-XH sẽ dẫn đến những thay đổi trong vấn đề SDĐ. Ngƣợc lại, những biến động
trong SDĐ cũng sẽ gây những tác động không nhỏ đến các yếu tố tự nhiên và KTXH. Do vậy, cần xem xét và phân tích về những mối quan hệ này để có những đánh
giá chính xác và đƣa ra những biện pháp SDĐ hợp lý.
3.1.2. Quan điểm lãnh thổ

khai thác và bảo vệ tự nhiên. Quan điểm phát triển bền vững đƣợc vận dụng trong
đánh giá biến động hiện trạng sử dụng đất có tính chất định hƣớng điều chỉnh sử
dụng nguồn tài nguyên đất đai, phải có tính hiệu quả kinh tế cao và ổn định xã hội
song vẫn đảm bảo đƣợc yếu tố môi trƣờng.
3.1.5. Quan điểm lịch sử
Các sự vật, hiện tƣợng mà địa lý nghiên cứu là những hiện tƣợng có tính lịch
sử, tức là chúng có sự vận động, phát triển theo thời gian. Quán triệt quan điểm lịch sử
trong nghiên cứu là tìm đến nguồn gốc lịch sử của sự vật, hiện tƣợng đang tồn tại, lý
11


giải nguyên nhân hình thành và phát triển của chúng, xác định xu hƣớng vận động phát
triển của các sự vật hiện tƣợng đó.
Đề tài đã tiến hành thu thập ảnh viễn thám qua nhiều năm để thấy đƣợc hiện trạng
sử dụng đất, làm cơ sở xác định xu hƣớng thay đổi trong vấn đề SDĐ qua các năm.
3.2. Phương pháp nghiên cứu
3.2.1. Phương pháp thu thập, phân tích và xử lý tài liệu, số liệu thống kê
Các tài liệu, số liệu phục vụ cho việc phân tích và đánh giá đƣợc thu thập dần
dần từng bƣớc, qua việc sử dụng nhiều phƣơng pháp khác nhau. Trong quá trình thu
thập, số liệu luôn đƣợc bổ sung hoặc chỉnh lý cho phù hợp với thực tế.
Tài liệu, số liệu đƣợc thu thập có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình
nghiên cứu của luận văn đã đƣợc công bố chính thức ở các cấp, các ngành. Những tài
liệu, số liệu này chủ yếu bao gồm: niên giám thống kê; các báo cáo; các loại bản đồ và tƣ
liệu ảnh liên quan đến khu vực nghiên cứu; các số liệu thống kê, kiểm kê hàng năm hoặc
định kỳ; các công trình nghiên cứu, đề tài, các tạp chí khoa học…
Sau khi thu thập số liệu và tài liệu, toàn bộ sẽ đƣợc kiểm tra ở ba khía cạnh:
đầy đủ, chính xác và khẳng định độ tin cậy. Sau đó, chúng đƣợc xử lý bằng các
phƣơng pháp khác nhau để phân tích, đánh giá và rút ra các kết luận cần thiết.
3.2.2. Phương
pháp bản đồ

những vấn đề, cách tiếp cận cũng nhƣ phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp với nội
dung đã đƣợc đề tài vận dụng.
3.2.5. Phương pháp khảo sát thực địa
Mục đích khảo sát thực địa nhằm thu thập, hoàn chỉnh tài liệu, kiểm chứng kết
quả nghiên cứu so với thực tiễn. Sau khi tiến hành phân loại ảnh viễn thám, đề tài đã lựa
chọn một số địa điểm để khảo sát, chụp ảnh để đối chiếu với ảnh phân loại nhằm kiểm
tra tính chính xác của kết quả phân loại cũng nhƣ các bản đồ đã xây dựng.
4. GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU
- Về không gian: Đề tài nghiên cứu biến động SDĐ trên phạm vi không gian
tỉnh Bình Dƣơng
và đƣợc
xác định
theo ranh giới
hành chính.
Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu sự biến động SDĐ của tỉnh Bình Dƣơng từ
sau khi tái lập tỉnh năm 1997 đến năm 2017.
- Về nội dung: Đánh giá về sự biến động quy mô DT và cơ cấu các loại đất phân
theo mục đích sử dụng và không đánh giá sự thay đổi chất lƣợng các loại đất.
Do hạn chế về độ phân giải của ảnh viễn thám cũng nhƣ tỷ lệ xây dựng bản đồ
1/50.000 nên đề tài đã phân thành 7 nhóm loại hình SDĐ bao gồm: đất trồng cây
hằng năm, đất trồng cây lâu năm, đất lâm nghiệp (LN), đất ở, đất chuyên dùng, đất
khác, đất chƣa sử dụng (CSD). Việc gộp nhiều loại đất vào một nhóm đất theo mục
đích sử dụng đƣợc thể hiện cụ thể ở bảng 3.2.
5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
5.1. Ý nghĩa khoa học
- Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần thêm vào việc hoàn thiện cơ sở lý

sử dụng đất tỉnh Bình Dương.
Chương 3. Biến động sử dụng đất giai đoạn 1997-2017 và đề xuất giải pháp
sử dụng đất bền vững tại tỉnh Bình Dương.
Luận văn đƣợc trình bày trong 113 trang, trong đó có 34 hình và 33 bảng số liệu.

14