1. MỞ ĐẦU
1.1. LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, giáo dục luôn được xem là
một hoạt động đặc biệt. Bởi lẽ, giáo dục thực hiện chức năng truyền đạt và lĩnh
hội kinh nghiệm, lịch sử xã hội, giúp cá nhân tích lũy kiến thức, phát triển trí
tuệ, hình thành văn hóa, đạo đức; giúp cho xã hội bảo tồn và phát triển nền văn
minh nhân loại. Giáo dục tham gia đào tạo nguồn nhân lực, tái sản xuất sức lao
động xã hội, phát triển tiềm năng trí tuệ và khả năng sáng tạo của con người.
Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục, Đảng ta luôn xác định: “Giáo
dục-đào tạo là quốc sách hàng đầu”, “Giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn
bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc”.
Trong những năm qua, việc thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ
thông đã thu được những kết quả đáng khích lệ, góp phần thực hiện mục tiêu
chung của sự nghiệp giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện”. Tuy nhiên , bên cạnh đó vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế cần phải tiếp tục
đổi mới, bổ sung. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 BCH TW Đảng khóa VIII đã
chỉ rõ con đường đổi mới giáo dục và đào tạo phải bằng: “Đổi mới mạnh mẽ
phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tư duy sáng tạo của người học”.
Điều đó đặt ra yêu cầu cho việc dạy học cần phải tăng cường nhiều hơn nữa
việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học, cần phải
nghiên cứu và triển khai việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để bồi
dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề.
Lịch Sử là một môn học ở trường phổ thông nên việc đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng tích cực, sáng tạo, lấy học sinh trung tâm là một yêu cầu cấp
thiết đặt ra đối với các nhà làm công tác giáo dục nói chung với giáo viên giảng
dạy môn Lịch Sử nói riêng. Thực trạng việc dạy học môn Lịch Sử ở trường phổ
thông hiện nay đang còn gặp nhiều khó khăn:
Thứ nhất, các loại sách, tài liệu phục vụ cho việc dạy học bộ môn còn rất
thiếu và không đa dạng. Thứ hai, đa số học sinh còn lơ là trong học tập, phụ
huynh và xã hội chưa quan tâm nhiều và cho đây là “môn phụ” nên các em học

Giáo dục phổ thông nước ta, đang thực hiện bước chuyển, từ chương trình
giáo dục tiếp cận nội dung, sang tiếp cận năng lực của người học. Giáo dục định
hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện
mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận
dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho học sinh năng
lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Chương trình này
nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức.
Trong một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học có: Cải tiến các
phương pháp dạy học truyền thống; Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học;
Vận dụng dạy học định hướng hành động; Tăng cường sử dụng phương tiện dạy
học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ dạy học; Sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực và sáng tạo …
Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh
trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy
học. Các kĩ thuật dạy học là đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học. Có
những kĩ thuật dạy học chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng phương pháp
dạy học. Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kĩ thuật dạy học
phát huy tính tích cực.Một trong những kĩ thuật dạy học tích cực không quá khó
để thực hiện và đạt được hiệu quả cao trong vận dụng là kĩ thuật mảnh ghép và
kĩ thuật khăn phủ bàn
2.2.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông và
đổi mới phương pháp dạy học do Bộ, Sở giáo dục và đào tạo triển khai thực
hiện. Trong những năm qua, bản thân tôi luôn tìm tòi, suy nghĩ vận dụng những
kinh nghiệm từ thực tiễn, phương pháp, cách thức để công việc giảng dạy đạt kết
quả cao nhất, đem lại hứng thú học tập cho học sinh nhằm giúp các em khắc sâu
kiến thức đã học và biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc
sống.Môn lịch sử là một môn học vô cùng quan trọng trong việc trang bị cho
học sinh những tri thức cần thiết, hữu ích về đời sống xã hội qua các thời kì lịch

Đưa ra nhận xét ý kiến của bạn
14
15
10
Từ kết quả kiểm tra trên cho thấy: Mức độ chú ý nghe giảng còn hạn chế. Học
sinh tham gia trả lời câu hỏi, nhận xét ý kiến của bạn còn ít. Đồng thời, ở nhiều
học sinh, kỹ năng giao tiếp còn hạn chế, chưa mạnh dạn nêu chính kiến của
mình, không dám tranh luận nhất là với thầy cô giáo, chưa có thói quen hợp tác
tích cực trong các hoạt động học tập…Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng
trên nhưng nguyên nhân chủ yếu vẫn là do phương pháp dạy học. Vì vậy, việc
“làm mới” tiết học và tạo hứng thú cho học sinh là rất cần thiết.
2.3. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
2.3.1. Phương pháp dạy học
Luật Giáo dục – Điều 28 chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm
việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Có thể nói, cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực
là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Đối với học sinh lớp 10, là năm học đầu tiên của cấp THPT, học sinh phải làm
quen với những kiến thức hết sức mới mẻ.Vì vậy, việc sử dụng phương pháp dạy
học tích cực trong giờ học Lịch sử là cần thiết hơn bao giờ hết. Qua đó, giúp
học sinh giải quyết vấn đề đặt ra theo suy nghĩ của bản thân các em; giúp các em
nắm được kiến thức, kĩ năng mới đồng thời nắm được phương pháp “làm ra”
kiến thức, kĩ năng đó; không dập khuôn theo những khuôn mẫu sẵn có, học sinh
được bộc lộ và phát huy tính sáng tạo trong học tập.
Những phương pháp dạy học tích cực được sử dụng có hiệu quả trong môn
Lịch sử lớp 10: Phương pháp vấn đáp, động não, thảo luận nhóm, đóng vai, nêu
vấn đề, giải quyết vấn đề, dự án…

vi đề tài này, tôi chỉ đề cập đến một số kỹ thuật dạy học tích cực thường xuyên
được sử dụng trong giảng dạy môn Lịch sử lớp 10, bao gồm các kĩ thuật: Kĩ
thuật các mảnh ghép, kĩ thuật khăn phủ bàn.
*Kĩ thuật các mảnh ghép:
-Khái niệm:
Kỹ thuật mảnh ghép là kỹ thuật tổ chức học tập hợp tác kết hợp giữ cá nhân,
nhóm và liên kết các nhóm.
- Mục tiêu:
+ Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp.
+Kích thích sự tham gia tích cực của HS trong hoạt động nhóm.
+Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (không chỉ nhận thức
hoàn thành nhiệm vụ học tập cá nhân mà còn phải trình bày truyền đạt lại kết
quả và thực hiện nhiệm vụ ở mức độ cao hơn).
+ Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm học tập của mỗi cá nhân.
- Tác dụng đối với HS:
+ HS hiểu rõ nội dung kiến thức.
+ HS được phát triển kỹ năng trình bày, giao tiếp, hợp tác.
+ Thể hiện khả năng, năng lực cá nhân.
+Tăng cường hiệu quả học tập.
4


-.Cách tiến hành:
Sơ đồ kỹ thuật “Mảnh ghép”

Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên gia”
+ Lớp học được chia thành các nhóm (khoảng từ 3-6 HS). Mỗi nhóm được
giao một nhiệm vụ tìm hiểu, nghiên cứu sâu một nội dung học tập khác nhau
nhưng có sự liên quan chặt chẽ với nhau. Các nhóm này được được gọi là
“nhóm chuyên sâu”.


Tiết 3

Bài 3

Tiết 5

Bài 4

Tiết 15 Bài 11

Tên bài

Tên mục sử dụng kĩ thuật
các mảnh ghép

Sự xuất hiện loài người và
bầy người nguyên thủy
Các quốc gia cổ đại
Phương Đông.
Các quốc gia cổ đạiphương
tây Hi Lạp- Rô Ma
Tây Âu thời hậu kì Ttrung
đại

Mục 2: Người tinh khôn và
óc sang tạo
Mục 5: Văn hóa cổ đại
Phương Đông
Mục 3: Văn hóa cổ đại Hi

+Thời gian thảo luận là 3 phút
+Sau khi hết thời gian thảo luận, giáo viên sẽ gọi bất kì học sinh trong nhóm
trình bày kết quả. Các nhóm khác bổ sung. Giáo viên sẽ nhận xét và đưa ra kết
luận.
6


-Kết luận:
Qua áp dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giảng dạy lịch sử 10 có thể thấy
rõ kỹ thuật này tạo ra hoạt động đa dạng, phong phú, học sinh được tham gia
vào các nhiệm vụ khác nhau và các mức độ yêu cầu khác nhau. Trong kỹ thuật
mảnh ghép đòi hỏi học sinh phải tích cực nỗ lực tham gia và bị cuốn hút vào các
hoạt động để hoàn thành vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân. Thông qua hoạt
động này hình thành ở học sinh tính chủ động, năng động, linh hoạt, sáng tạo và
tinh thần trách nhiệm cao trong học tập. Đồng thời hình thành ở học sinh các kỹ
năng giao tiếp, trình bày, hợp tác, giải quyết vấn đề…
Tuy nhiên để hoạt động nhóm có hiệu quả giáo viên cần hình thành ở
học sinh thói quen học tập hợp tác và những kỹ năng xã hội, tính chủ động, tinh
thần trách nhiệm trong học tập. Cần lựa chọn nội dung,chủ đề phù hợp. Từ đó
xác định một nhiệm vụ phức hợp để giải quyết ở vòng 2 dựa trên kết quả các
nhiệm vụ khác nhau đã được thực hiện ở vòng 1. Đồng thời giáo viên
cần theo dõi quá trình hoạt động của các nhóm để đảm bảo tất cả mọi học sinh ở
các nhóm đều hiểu nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ được giao.
*. Kĩ thuật khăn trải bàn
- Khái niệm:
Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động
cá nhân và nhóm nhằm:
 Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
 Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh
 Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

-Vận dụng trong giảng dạy môn Lịch sử 10
Tiết học Bài số Tên bài
Tên mục
Tiết 15
Bài 11 Tây Âu thời hậu
Mục 3: Phong
kì trung đại.
trào văn hóa
phục hưng
Tiết 24

Bài 19

Tiết 25

Bài 14

Những cuộc
kháng chiến
chống ngoại xâm
trong các thế kỉ
X- XV
Tình hình chính
trị ,kinh tế, văn
hóa dưới triều
Nguyễn

Các cuộc
kháng chiến
chống xâm

Nhóm 3: Nội dung phong trào văn hóa phục hưng
Nhóm 4: Ý nghĩa phong trào văn hóa phục hưng
8


Mỗi cá nhân trong nhóm sẽ làm việc độc lập trong 3 phút, tập trung suy nghĩ trả
lời cho câu hỏi của nhóm theo cách nghĩ của cá nhân và ghi ý kiến của mình vào
phần của mình trên tờ giấy A0. Nếu số lượng thành viên trong nhóm đông,
không đủ chỗ trên tờ giấy A0, giáo viên có thể phát cho HS một tờ giấy A4 để
HS ghi ý kiến của mình và gắn vào phần xung quanh.
Sau đó nhóm thảo luận trong 3 phút để thống nhất ý kiến và ghi ý kiến chung
vào phần chính giữa của tờ giấy.
Hết thời gian thảo luận, giáo viên yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thảo luận
của nhóm. Học sinh sẽ cử đại diện trình bày kết quả mà nhóm đã thống nhất.
Học sinh các nhóm khác có thể bổ sung. Giáo viên nhận xét, kết luận, cho điểm
các nhóm.

-Kết luận
Kỹ thuật “khăn trải bàn” là một kỹ thuật đơn giản, dễ thực hiện, có thể tổ
chức trong tất cả các bài học. Kỹ thuật này khắc phục được những hạn chế của
dạy học theo nhóm: trong dạy học theo nhóm nếu tổ chức không tốt đôi khi chỉ
có các thành viên tích cực làm việc, các thành viên thụ động thường hay ỷ lại,
trông chờ, không tích cực dẫn đến mất nhiều thời gian mà hiệu quả học tập
không cao. Các câu hỏi trong kĩ thuật dạy học này đều là các câu hỏi dạng mở,
mang tính chất tư duy, sáng tạo và đòi hỏi óc tò mò mà mong muốn tìm tòi,
khám phá của học sinh.
Trong kỹ thuật “khăn trải bàn” đòi hỏi tất cả các thành viên phải làm việc cá
nhân, suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luận nhóm. Như vậy, các
cuộc thảo luận thường có sự tham gia của tất cả các thành viên và mỗi thành
viên đều có thể điều chỉnh nhận thức của mình một cách tích cực. Nhờ vậy mà

đó.
4. Định hướng năng lực hình thành
4.1 Năng lực chung:
Năng lực tự học,hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề
4.2 Năng lực chuyên biệt:
- Tái hiện sự kiện, nhân vật lịch sử,thực hành khai thác và sử dụng kênh
hình có liên quan đến bài học,lien hệ, so sánh ,đối chiếu ,sâu chuỗi các sự kiện
lịch sử
II. Chuẩn bị của Giáo viên và học sinh
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- Máy chiếu, máy tính xách tay,bản đồ thế giới, tranh ảnh .Phiếu học tập, bảng
phụ, giấy A0, A4, bút dạ.
2. Chuẩn bị của học sinh:
- Sách giáo khoa lịch sử lớp 10, vở ghi, bút viết, thước .Giấy A4, A0, bút dạ
III. Phương pháp
- Thuyết trình, phát vấn, giảng giải.
- Hoạt động nhóm dự án (HS các nhóm đã được chuẩn bị trước).
- Đàm thoại gợi mở, kích thích tư duy.
IV. Tiến trình tổ chức các hoạt động học tập
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ: Thế nào là lãnh địa phong kiến ? Đời sống kinh tế và
chính trị trong các lãnh địa đó như thế nào
3. Tổ chức dạy học
10


3.1 Khởi động : Cho học sinh xem một đoạn video về các nhà phát
kiến và dẫn dắt vào bài.
3.2 Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động của giáo viên và học

( Thời gian của chuyến đi; người địa lý ,đại dương đầy đủ hơn ,các bản hải
chỉ huy; kết quả của chuyến đi )
đồ ghi rõ các vùng đất ,các hòn đảo có
Nhóm 3: Các em hãy phân tích hệ dân cư ,máy đo góc thiên văn ,la bàn để
quả của các cuộc phát kiến địa lí ? định hướng trên đại dương bao la được
-Lớp học chia thành 3 nhóm
ứng dụng . kĩ thuật đóng tài tiến bộ ….
-Giao nhiệm vụ cho các nhóm
-Kết thúc giai đoạn 1 ,đảm bảo mỗi
thành viên trong nhóm đều nắm
vững và có khả năng trình bày lại
cho các bạn ở nhóm khác nội dung
”Chuyên sâu ”của mình cho giai
đoạn tiếp theo
Giai đoạn 2:Nhóm mảnh ghép
-Nhóm 1 : Trình bày những nét
chính về các cuộc phát kiến địa lý
( Nguyên nhân và điều kiện ;các
cuộc phát kiến địa lý lớn ; hệ quả)
*Các cuộc phát kiến địa lý lớn
11


NHÓM 1
( Thời gian thực hiện tối đa 7
phút )
1.Mục tiêu: - Hãy trình bày nội
dung chính về các cuộc phát kiến
địa lí
2.Nhiệm vụ:

- “ Phát kiến địa lí ”: là quá trình
đi tìm những con đường mới, vùng
đất mới, dân tộc mới của người
châu Âu .
- Vì sao… ?
+ Hai nước này có vị trí địa lí thuận
lợi ( có bờ biển, bến cảng ... )

- 1487 B.Đi-a-xơ đã đi vòng cực nam
của lục địa châu Phi đặt tên là mũi Hảo
Vọng
- 8/1492 C.Cô –lôm – bô dẫn đầu đoàn
đi về hướng Tây , đến được Cu Ba và
một số đảo Ăng ti. C. Cô lôm bô là
người đầu tiên phát hiện ra châu Mỹ
-7/1497 Va - x cô đơ Ga ma Rời cảng Li
xbon đi sang Phương Đông ,gần một
năm sau đến được Calicut ( bờ Tây Nam
Ấn Độ
-Ma-gien lăng (1519-1522):Là người đầu
tiên thực hiện chuyến đi vòng quanh thế
giới bằng đường biển > Đi về phía tây
,qua cực nam của Nam Mỹ tiến vào TBD

* Hệ quả của cuộc phát kiến địa lý
- Đem lại hiểu biết mới, tạo điều kiện
cho sự giao lưu.
- Thương nghiệp và sản xuất hàng hoá
phát triển, thị trường mở rộng
- Thúc đẩy nhanh sự tan rã của quan hệ

Nhóm 3: Nội dung phong trào văn sáng chói nhất trong Văn hóa Phục hưng
hóa phục hưng
+ Văn học: thành tựu nổi bật nhất là thơ,
Nhóm 4: Ý nghĩa phong trào văn tiểu thuyết và kịch ( Đan-tê, Ra-bơ-le,
hóa phục hưng
Xécvantéc, Sếchxpia, Đê-các-tơ …)
- HS:Mỗi cá nhân làm việc độc lập + Nghệ thuật: gồm cả hội họa, điêu khắc
và ghi ý kiến riêng của mình theo và kiến trúc. Tiêu biểu có Lêôna đơ
vào góc mảnh giấy Ao
Vanhxi,
Mikenlănggiơ,
Raphaen,
- Sau đó nhóm thảo luận thống nhất Rembran … ). Những tác phầm nổi
ý kiến chung(thời gian thảo luận 5 tiếng: Lagiôcông, Bữa tiệc cuối cùng;
phút)
Bích họa trang trí trần nhà thờ Xíchxtin
- GV yêu cầu đại diện nhóm trình ở điện Vatican.
bày
- Khoa học - kĩ thuật:
- Hs nhóm khác bổ sung
+ Về khoa học, tiêu biểu có Côpécních,
- Gv nhận xét và chốt ý
Brunô, Galiê ( phủ nhận thuyết Địa tâm,
* Khái niệm: Văn hoá Phục hưng chứng minh thuyết Nhật tâm ).
là khôi phục lại tinh hoa văn hóa + Về kĩ thuật với những phát minh như:
xán lạn của các quốc gia cổ đại Hi thuật ấn loát, súng và hỏa pháo, địa bàn
Lạp, Rô - ma và sáng tạo nền văn nam châm, vẽ những hải đồ chính xác …
hóa mới của giai cấp tư sản.
* Nội dung:
- Văn hoá Phục hưng đã lên án nghiêm

Cuối học kì I năm học 2017 – 2018 giáo viên tiến hành kiểm tra khảo sát và đạt
được kết quả như sau:
Kết quả khảo sát của lớp 10B3 (Sĩ số:39)
Nội dung

Thường xuyên

Đôi khi

Không

Chú ý tập trung nghe 31
giảng

8

0

Tích cực tham gia trả lời 29
câu hỏi

10

0

Đưa ra nhận xét ý kiến 29
của bạn

9


Khá
SL %

0

0

20

5

12,8 30

51,
2

T . Bình
SL %

15

76,9 4

Yếu
SL %

Kém
SL %

38,4 3

Vì vậy, một kết luận có ý nghĩa thực tiễn là: “Nếu phương pháp không được
nghiên cứu đến nơi đến chốn, giáo viên không được đào tạo bồi dưỡng ngang
tầm với công tác giảng dạy thì dù có nói hàng ngàn lần lấy học sinh làm
trung tâm cũng không thể tránh khỏi sự tha hóa của phương pháp giáo dục
tích cực”

3.2 Kiến nghị

15


Để việc sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy
môn Lịch sử đạt kết quả cao, tôi xin đề xuất một số kiến nghị như sau:
Đối với nhà trường :cần tăng thêm quyền chủ động cho giáo viên được lựa
chọn nội dung, dung lượng kiến thức, cách thức tổ chức lớp học. Để giáo viên
chủ động hơn trong áp dụng kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực. Phải luôn
giữ vai trò là người bạn đồng hành cùng giáo viên để cùng nhau tháo gỡ những
khó khăn trong giảng dạy. Cần tạo điều kiện và giúp đỡ giáo viên trở thành
người biết quan tâm, suy ngẫm sau khi dạy, dự giờ. Biết xây dựng tập thể sư
phạm thành cộng đồng học tập chuyên nghiệp. Có như vậy, mới tạo được niềm
tin, sự an tâm, thân thiện và gần gũi với mọi người. Từ đó mới tập hợp được trí
tuệ tập thể nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
Đối với người dạy: sau khi đã nắm vững kĩ thuật dạy học tích cực, họ
cần chủ động trong việc sắp xếp lại nội dung, cấu trúc bài giảng sao cho phù
hợp với đối tượng người học, trên cơ sở đó giáo viên có thể chủ động, sáng tạo
trong việc vận dụng vào thực tiễn giảng dạy. Như vậy, với người giáo viên, trước
hết họ có quyền sở hữu việc dạy học của mình, sau đó người giáo viên hãy làm
cho bài học trở nên đơn giản và dễ hiểu.
Đối với người học: Cần vượt qua mọi khó khăn về hoàn cảnh, sự tự ti mặc
cảm và cùng với sự cố gắng nổ lực không mệt mỏi. Xem mỗi giờ học là sự tìm

7. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Lịch sử THPT- Nhà
xuất bản Giáo dục.

17