BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

ĐÀO MINH NGỌC
ẢNH HƯỞNG CỦA KHOẢNG CÁCH VĂN HÓA QUỐC GIA
TỚI ĐÁNH GIÁ CỦA KHÁCH DU LỊCH QUỐC TẾ VỀ
SỨC HẤP DẪN CỦA TÀI NGUYÊN DU LỊCH VĂN HÓA:
NGHIÊN CỨU Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành : KINH TẾ DU LỊCH
Mã số: 62340410

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. PHẠM TRƯƠNG HOÀNG
TS. HOÀNG THỊ LAN HƯƠNG

HÀ NỘI - 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi
cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này này do tôi tự thực hiện và không vi
phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.
Hà Nội, ngày…. tháng…. Năm 2018
Người hướng dẫn 1

Người hướng dẫn 2

Tác giả luận án

DANH MỤC HÌNH
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU ........................................................................1
1.1. Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài ...................................................................1
1.1.1. Về mặt lý luận ........................................................................................... 1
1.1.2. Về mặt thực tiễn ........................................................................................ 3
1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án ...............................................4
1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu ...............................................4
1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................5
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án ...............................................6
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................6
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................7
1.4. Quy trình và nội dung nghiên cứu ...................................................................7
1.5. Kết cấu của luận án...........................................................................................9
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .......................10
2.1. Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa
ở điểm đến .................................................................................................................10
2.1.1. Tài nguyên du lịch văn hóa ...................................................................... 10
2.1.2. Sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ............................................. 12
2.1.3. Đo lường đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch
văn hóa ở điểm đến............................................................................................. 14
2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp
dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa tại điểm đến ................................................. 19
2.2. Khoảng cách văn hóa quốc gia.......................................................................21
2.2.1. Văn hóa quốc gia và sự khác biệt văn hóa quốc gia.................................. 21


2.2.2. Khái niệm khoảng cách văn hóa quốc gia ................................................ 23
2.2.3. Đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia .................................................. 24
2.2.4. Đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia bằng các chỉ số của Hofstede và
phương pháp của Jackson (2001)........................................................................ 28


CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...........................................................................79
4.1. Kiểm tra các thang đo trong mô hình nghiên cứu........................................79
4.1.1. Kiểm tra độ tin cậy của các thang đo........................................................ 79
4.1.2. Kiểm tra hiệu lực của thang đo ................................................................ 83
4.2. Kết quả phân tích ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh
giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa.....91
4.2.1. Mô hình nghiên cứu hiệu chỉnh................................................................ 91
4.2.2. Hàm giả định về mối quan hệ của các nhân tố trong mô hình nghiên cứu. 92
4.2.3. Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu ................................................. 95
4.2.4. Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu ................................ 103
4.2.5. Kết quả phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đặc điểm cá nhân tới đánh giá
của khách du lịch về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa...................... 105
TIỂU KẾT CHƯƠNG 4 .....................................................................................................108
CHƯƠNG 5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GỢI Ý ĐỐI VỚI PHÁT
TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO TÀI NGUYÊN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM...................109
5.1. Thảo luận về các kết quả nghiên cứu lý luận ..............................................109
5.1.1. Việc xác định các tiêu chí và đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn
của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến là một quá trình năng động, thay đổi
phụ thuộc vào điểm đến, vào đặc thù của chuyến đi.......................................... 109
5.1.2. Khách du lịch quốc tế có xu hướng phân định rõ các nhân tố hấp dẫn mang
tính trừu tượng – cụ thể - cảnh quan, bầu không khí khi đánh giá sức hấp dẫn của
tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến .............................................................. 110
5.1.3. Các yếu tố khoảng cách văn hóa quốc gia có ảnh hưởng khác nhau tới đánh
giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở
điểm đến........................................................................................................... 114
5.1.4. Các nhân tố đo lường đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn
của tài nguyên du lịch văn hóa chịu ảnh hưởng khác nhau từ khoảng cách văn hóa
quốc gia............................................................................................................ 117
5.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức

Diễn giải tiếng Anh

ATLAS

Hiệp hội du lịch, giải trí, giáo dục Châu European Association for Tourism
Âu
and Leisure Education

CDIDV

Chỉ số khoảng cách chủ nghĩa cá nhân

Cultural Distance of Individualism
Index

CDIND

Chỉ số khoảng cách thỏa mãn đam mê Cultural Distance of Indulgence
cá nhân
Index

CDLTO

Chỉ số khoảng cách định hướng dài hạn

Cultural Distance of Long-Term
Orientation Index

CDMAS



Động cơ văn hóa

DLVH

Du lịch văn hóa

Cultural Tourism

EFA

Phân tích nhân tố khám phá

Exploratory Factor Analasys

ETC

Hội đồng lữ hành Châu Âu

Europian Travel Commission

ICOMOS

Hội đồng di tích và di chỉ quốc tế

International
Council
Monument and Sites

IDV

Masculinity

OECD

Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

Organisation for Economic CoOperation and Development in

On


Thuật
ngữ

Diễn giải tiếng Việt

Diễn giải tiếng Anh
Europe

PDI

Khoảng cách quyền lực

Power Distance Index

SHD

Sức hấp dẫn

Attractiveness


TNDL

Tài nguyên du lịch

TT

Đánh giá của khách du lịch quốc tế về
sức hấp dẫn từ các thuộc tính của tài
nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến

TTCQ

Đánh giá của khách du lịch quốc tế về
sức hấp dẫn từ các thuộc tính cảnh
quan, bầu không khí xung quanh tài
nguyên du lịch văn hóa

TTCT

Đánh giá của khách du lịch quốc tế về
sức hấp dẫn từ các thuộc tính cụ thể của
tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến


Thuật

Diễn giải tiếng Việt

ngữ

Bảng 2.1. Các yếu tố văn hóa quốc gia theo Schwartz (1994, 1999).......................................26
Bảng 2.2. Các yếu tố văn hóa quốc gia theo lý thuyết Hofstede..............................................28
Bảng 2.3. Đo lường khoảng cách văn hóa quốc gia theo Jackson, 2001.................................32
Bảng 2.4. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia đến sự lựa chọn
điểm đến và sở thích đối với tài nguyên của khách du lịch quốc tế ........................38
Bảng 2.5. Tổng hợp các giả thuyết nghiên cứu........................................................................55
Bảng 3.1. Chủ đề phỏng vấn chuyên gia..................................................................................60
Bảng 3.2. Phân bố mẫu tại các địa bàn thực hiện nghiên cứu điều tra.....................................63
Bảng 3.3. Tổng hợp các đặc điểm nhân khẩu học của mẫu điều tra........................................67
Bảng 3.4. Tổng hợp chỉ số khoảng cách văn hóa quốc gia giữa Việt Nam với các quốc gia
theo chỉ số của Hofstede và đo lường của Jackson..................................................69
Bảng 3.5. Thuộc tính của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến ...........................................70
Bảng 3.6. Thang đo đánh giá của khách du lịch về mức độ quan trọng của tiêu chí trong việc
tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến.............................72
Bảng 3.7. Thang đo đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn từ các thuộc tính của tài
nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến .........................................................................74
Bảng 3.8. Thang đo động cơ du lịch của khách khi đến thăm các tài nguyên du lịch văn hóa ở
điểm đến...................................................................................................................75
Bảng 3.9. Thang đo kinh nghiệm du lịch quá khứ tại điểm đến ..............................................76
Bảng 3.10. Các đặc điểm nhân khẩu học của khách du lịch....................................................77
Bảng 4.1. Kết quả kiểm định thang đo Đánh giá của khách du lịch về mức độ quan trọng của
tiêu chí trong việc tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến79
Bảng 4.2. Kết quả kiểm định thang đo Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn từ các
thuộc tính của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến.............................................81
Bảng 4.3. Kết quả kiểm định thang đo Động cơ du lịch của khách khi đến thăm tài nguyên du
lịch văn hóa ở điểm đến...........................................................................................83
Bảng 4.4. Kết quả phân tích nhân tố đánh giá của khách du lịch về mức độ quan trọng của
tiêu chí trong việc tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến84
Bảng 4.5. Ma trận xoay nhân tố Đánh giá của khách du lịch về mức độ quan trọng của tiêu chí
trong việc tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến............85

Bảng 5.3. Xếp hạng của khách du lịch quốc tế về mức độ quan trọng của tiêu chí trong việc
tạo nên sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa ở Việt Nam..........................122
Bảng 5.4. Đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn từ các thuộc tính của tài nguyên
du lịch văn hóa ở Việt Nam ...................................................................................124


DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1. Quy trình thực hiện nghiên cứu..................................................................................8
Hình 2.1. Phân loại tài nguyên văn hóa....................................................................................12
Hình 2.2. Đo lường đánh giá của du khách về sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Hu &
Ritchie, 1993)...........................................................................................................15
Hình 2.3. Đo lường đánh giá sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Formica, 2000) ..................16
Hình 2.4. Đo lường đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của điểm đến (Emir & cộng
sự, 2016) ..................................................................................................................17
Hình 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài
nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến .........................................................................20
Hình 2.6. Mô hình nghiên cứu (dự kiến)..................................................................................54
Hình 3.1. Quy trình nghiên cứu................................................................................................58
Hình 4.1. Mô hình nghiên cứu (hiệu chỉnh).............................................................................91
Hình 4.2. Mô hình kết quả hồi quy mối quan hệ thứ nhất .......................................................96
Hình 4.3. Mô hình kết quả hồi quy mối quan hệ thứ hai .........................................................98
Hình 4.4. Mô hình kết quả hồi quy mối quan hệ thứ ba...........................................................99
Hình 4.5. Mô hình kết quả hồi quy mối quan hệ thứ tư.........................................................101
Hình 4.6. Mô hình kết quả hồi quy mối quan hệ thứ năm .....................................................102


1

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU

nguyên và có thể hình thành mong muốn tới du lịch để tìm hiểu về các giá trị của tài


2

nguyên, hoặc quay trở lại tìm hiểu về TNDL ở điểm đến của KDL (Formica and
Uysal, 2006; Ahmad và cộng sự, 2014).
Việc xác định sức hấp dẫn của điểm đến, của TNDL theo hướng tiếp cận thị
trường rất phù hợp để ứng dụng trong nghiên cứu marketing, nhất là ở thời điểm hiện
tại, khi mà nhu cầu và xu hướng tiêu dùng du lịch đã thay đổi theo hướng đa dạng và
phức tạp hơn (Ahmad và cộng sự, 2014). Đặc biệt, với những thị trường mang tính
chất chuyên biệt như DLVH thì việc xác định sức hấp dẫn theo định hướng thị trường
lại càng cần thiết, bởi lẽ tiêu chí về sức hấp dẫn, cảm nhận, đánh giá về giá trị hấp dẫn
của TNDL văn hóa có sự khác biệt khá lớn giữa các thị trường do ảnh hưởng của sự
khác biệt về xã hội, văn hóa và tâm lý cá nhân (Wu và cộng sự, 2015). Những lập luận
trên đã cho thấy, việc nghiên cứu đo lường mức độ hấp dẫn của TNDL văn hóa qua
cảm nhận, đánh giá của người tiêu dùng du lịch và xác định những yếu tố ảnh hưởng
tới sự cảm nhận, đánh giá này chắc chắn sẽ có nhiều ý nghĩa về lý luận, thực tiễn đối
với sự phát triển của điểm đến, của sản phẩm DLVH ở các quốc gia.
Ở khía cạnh nghiên cứu văn hóa và cảm nhận về điểm đến, các nhà nghiên cứu
đã chứng minh được rằng, khác biệt văn hóa quốc gia có mối quan hệ ảnh hưởng mạnh
mẽ và sâu rộng tới cảm nhận, đánh giá của KDL quốc tế về điểm đến, về TNDL (Crotts,
2004; Crotts and Erdmann, 2000; Crotts and McKercher, 2006; Lim và cộng sự, 2008;
Litvin and Kar, 2004; Litvin và cộng sự, 2004; Lord và cộng sự, 2008; March, 2000;
Mattila, 1999; Pizam and Sussmann, 1995; Prebensen và cộng sự, 2003; Reisinger and
Turner, 2002). Đề cập sâu hơn về mức độ khác biệt văn hóa giữa các quốc gia, một số
tác giả đã sử dụng khái niệm khoảng cách văn hóa quốc gia và nghiên cứu mối quan hệ
của khoảng cách văn hóa quốc gia với sở thích, đánh giá về điểm đến của KDL quốc tế
như Tsang and App (2007); Yang and Wong (2012); Leung và cộng sự (2013); Ahn and
McKercher, (2015); Juan và cộng sự (2017). Trong đó, khoảng cách văn hóa quốc gia

cộng sự, 2017). Vì vậy mà việc thực hiện nghiên cứu chủ đề này của luận án là hết sức
cần thiết, chắc chắn sẽ mang lại ý nghĩa thiết thực về mặt lý luận, giúp bổ sung sự hiểu
biết sâu sắc hơn về ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia đến hành vi tiêu
dùng của khách du lịch trong bối cảnh quốc tế.

1.1.2. Về mặt thực tiễn
Du lịch văn hóa (DLVH) đang trở thành một trong những xu hướng đang phát
triển rất mạnh mẽ trên thế giới (Boniface, 2003; Verbeke và cộng sự, 2008; Kozak and
Decrop, 2008; Du Cros, 2001; Richards, 2002). Phát triển DLVH một mặt mang lại
nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội, mặt khác giúp các điểm đến có thể bảo tồn, giữ gìn và
phát triển bền vững những giá trị di sản văn hóa luôn nằm trong nguy cơ bị lãng quên
hay phá hủy của cộng đồng (Boniface, 2003; Isaac, 2008). Ở Việt Nam, phát triển du
lịch dựa vào tài nguyên văn hóa luôn được xem là định hướng, là cơ sở để tạo nên sự
hấp dẫn của các sản phẩm du lịch. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến 2020,
tầm nhìn 2030 đã xác định mục tiêu quan trọng đó là: “phát triển DLVH bền vững gắn
chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc,… Phát triển các sản
phẩm DLVH gắn với di sản, lễ hội, tham quan và tìm hiểu văn hóa, lối sống địa


4

phương: phát triển du lịch làng nghề và du lịch cộng đồng…”. Để hoàn thành mục
tiêu này, ngành du lịch Việt Nam sẽ phải vượt qua rất nhiều thách thức, trong đó, thách
thức rất lớn đó là tạo nên sức hấp dẫn, tăng cường năng lực cạnh tranh của sản phẩm
DLVH so với sản phẩm của các nước lân cận.
Trong quá trình phát triển du lịch dựa vào TNDL văn hóa, ngoài việc tận dụng
các giá trị giàu bản sắc của văn hóa Việt Nam, những nhà quản lý và kinh doanh còn
rất cần có những hiểu biết về cảm nhận và những yếu tố ảnh hưởng tới cảm nhận của
KDL quốc tế về giá trị của TNDL văn hóa. Đây chính là cơ sở để các nhà kinh doanh
có thể phát triển các chương trình, điểm đến DLVH phù hợp với nhu cầu của từng thị

điểm đến qua đánh giá của KDL, từ đó khám phá mức độ hấp dẫn của TNDL văn hóa
ở Việt Nam qua đánh giá của KDL quốc tế;
(2) Xác định ảnh hưởng của các yếu tố khoảng cách văn hóa quốc gia đến đánh
giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến;
(3) Xác định ảnh hưởng của một số yếu tố thuộc đặc điểm cá nhân đến đánh giá
của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.

1.2.1.2. Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi nghiên cứu thứ nhất: Đánh giá của khách du lịch về sức hấp dẫn của
tài nguyên du lịch văn hóa ở điểm đến được đo lường như thế nào?
Câu hỏi nghiên cứu thứ hai: Khoảng cách văn hóa quốc gia có ảnh hưởng như
thế nào đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch
văn hóa ở điểm đến?
Câu hỏi nghiên cứu thứ ba: Các đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng như thế nào
đến đánh giá của khách du lịch quốc tế về sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa
ở điểm đến?

1.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, luận án thực hiện các nhiệm vụ
nghiên cứu đó là:

1.2.2.1. Tổng quan lý thuyết
Tác giả thực hiện tổng quan lý thuyết về các chủ đề:
- Sức hấp dẫn của TNDL văn hóa, đo lường đánh giá của KDL quốc tế về sức
hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến;
- Khoảng cách văn hóa quốc gia và ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc
gia tới đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn TNDL văn hóa ở điểm đến;
- Ảnh hưởng của các yếu tố cá nhân (động cơ, kinh nghiệm quá khứ, nhân
khẩu học) tới đánh giá của KDL quốc tế về sức hấp dẫn của TNDL văn hóa điểm đến.


hóa quốc gia và một số yếu tố đặc điểm cá nhân tới đánh giá của KDL quốc tế về sức
hấp dẫn của TNDL văn hóa ở điểm đến.
Đối tượng phỏng vấn sâu: các chuyên gia văn hóa, hành vi và các nhà nghiên
cứu thị trường tại các doanh nghiệp lữ hành quốc tế (inbound).


7

Đối tượng điều tra bằng bảng hỏi: là KDL quốc tế (không bao gồm Việt Kiều)
đến du lịch ở Việt Nam bằng nhiều hình thức khác nhau như đi qua công ty lữ hành, đi
tự túc… và là những người đã tới tham quan các TNDL văn hóa ở Việt Nam.

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về không gian: đề tài thực hiện dựa trên cơ sở tổng quan, phân tích tài
liệu, phỏng vấn sâu đối với các chuyên gia văn hóa, hành vi và các nhà nghiên cứu thị
trường tại các doanh nghiệp lữ hành quốc tế (inbound) và điều tra KDL quốc tế đến
Việt Nam. Điều tra chính thức sẽ được thực hiện ở Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh và Đà
Nẵng. Đây là những thành phố đón số lượng lớn KDL quốc tế đến và cũng đại diện
cho 3 miền Bắc, Trung và Nam của Việt Nam.
Phạm vi về thời gian: nghiên cứu được thực hiện từ 12.2015 đến 12.2017; thời
gian điều tra chính thức từ tháng 07.2016 đến tháng 07.2017.

1.4. Quy trình và nội dung nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu gồm những phần thể hiện trong hình 1.1 như sau:


8

Vấn đề nghiên cứu
Ảnh hưởng của khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá của khách du lịch

Nghiên cứu định tính  kiểm tra sự phù hợp của mô hình, của các biến số và mối
quan hệ của các biến số trong mô hình nghiên cứu
Đo lường sức hấp dẫn của TNDL văn hóa
qua đánh giá của khách du lịch
Nghiên cứu định lượng đánh giá sơ bộ
các thang đo (Cronbach Alpha) nhân tố
trong mô hình nghiên cứu
Phân tích khám phá nhân tố (EFA) đối
với các biến trong mô hình nghiên cứu
Xác định mức độ hấp dẫn của TNDL
văn hóa của Việt Nam qua đánh giá của
KDL quốc tế

Đo lường ảnh hưởng của khoảng cách văn
hóa quốc gia tới sức hấp dẫn của TNDL
văn hóa qua đánh giá của khách du lịch
Phân tích hồi quy đa biến ảnh hưởng của
khoảng cách văn hóa quốc gia tới đánh giá
của KDL về sức hấp dẫn của TNDL văn
hóa ở điểm đến
Phân tích ảnh hưởng của đặc điểm cá
nhân tới đánh giá của KDL về sức hấp dẫn
của TNDL văn hóa ở điểm đến

Gợi ý cho phát triển du lịch văn hóa ở Việt Nam
Từ các kết quả nghiên cứu  đề xuất gợi ý đối với phát triển du lịch dựa vào tài
nguyên du lịch văn hóa phù hợp với các thị trường mục tiêu của du lịch Việt Nam.
Hình 1.1. Quy trình thực hiện nghiên cứu



phẩm du lịch và là mấu chốt quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến du lịch
(Boniface, 2003). TNDL văn hóa bao gồm các yếu tố văn hoá, kiến trúc, nghệ thuật,
các công trình sáng tạo của cộng đồng; các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể có thể
khai thác phục vụ KDL (Boniface, 2003). Hiểu theo nghĩa rộng, TNDL văn hóa được
xem là tất cả những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng dân cư tại một vùng, một
điểm đến sáng tạo, gìn giữ trong quá khứ và ở hiện tại có thể sử dụng vào mục đích
đáp ứng nhu cầu du lịch (ICOMOS, 2005; Richards, 2007).
Ở Việt Nam, khái niệm TNDL văn hóa đã được một số nhà nghiên cứu đề cập.
Tác giả Trần Đức Thanh & Trần Thị Mai Hoa (2017) đã định nghĩa: “Tài nguyên du
lịch văn hóa là các sản phẩm do con người tạo ra cùng các giá trị của chúng có sức
hấp dẫn đối với khách du lịch hoặc được khai thác đáp ứng cầu du lịch” (Trần Đức
Thanh & cộng sự, 2017, tr 110). Trong Luật Du lịch Việt Nam 2018 khái niệm TNDL
được nêu: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị
văn hóa làm cơ sở để hình thành các sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch nhằm
đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và
tài nguyên du lịch văn hóa”. TNDL văn hóa chính là các yếu tố, giá trị văn hóa tồn tại
gắn liền với một cộng đồng, một địa phương và có khả năng được khai thác để đáp


11

ứng nhu cầu của KDL. TNDL văn hóa được xem là một trong những yếu tố quan trọng
tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến du lịch (Phạm Trung Lương & cộng sự, 2000).
Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể hiểu “TNDL văn hóa là
tất cả những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng dân cư tại một vùng, một điểm
đến sáng tạo, gìn giữ trong quá khứ, ở hiện tại và có thể được sử dụng để thiết kế sản
phẩm du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu khi đi du lịch của con người. Những tài nguyên
có giá trị văn hóa có thể là lực hấp dẫn, thu hút người từ nơi khác đến để chiêm
ngưỡng và trải nghiệm những giá trị này ở điểm đến. TNDL văn hóa sẽ bao gồm cả
các yếu tố môi trường văn hóa xã hội, lối sống, phong tục, tập quán, các di sản văn

- Di sản văn hóa vật thể: di tích, địa
điểm kiến trúc, văn hóa, lịch sử…
- Di sản phi vật thể: nghệ thuật, văn
hóa dân gian
- Các địa điểm chứa di sản văn hóa vật
thể và phi vật thể: bảo tàng, bộ sưu tập,
thư viện, địa điểm trình diễn nghệ thuật
dân gian, làng nghề…

TÀI NGUYÊN VĂN HÓA
ĐƯƠNG ĐẠI
- Sự kiện, lễ hội đương đại: liên hoan
điện ảnh, sân khấu, âm nhạc…
- Chương trình, địa điểm vui chơi,
giải trí: công viên, sòng bạc, rạp hát,
rạp chiếu phim…
- Sản phẩm sáng tạo của thời hiện
đại: trò chơi, nghệ thuật thị giác…

Hình 2.1. Phân loại tài nguyên văn hóa
(Nguồn: ICOMOS, 2005)
Ngoài hai yếu tố tài nguyên di sản văn hóa và tài nguyên văn hóa đương đại, tại
mỗi điểm đến, các yếu tố bên ngoài gồm bầu không khí tâm lý xã hội, lối sống, thái độ
của cộng đồng bản địa, các hoạt động thời trang, đồ họa, phần mềm, phim ảnh, truyền
thông, giải trí… được xem là những thuộc tính nằm ngoài hai nhóm tài nguyên trên
nhưng có vị trí rất quan trọng trong việc tạo nên sức hấp dẫn của TNDL văn hóa ở
điểm đến (ICOMOS, 2005; Richards, 2007; OECD, 2009; Reisinger, 2009).

2.1.2. Sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch văn hóa
Nghiên cứu xác định sức hấp dẫn của điểm du lịch, của TNDL đã được thực