i
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

-------o0o-------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ
KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
TRONG KINH DOANH QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại

NGUYỄN THÙY LINH

Hà Nội – 2018


ii

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

-------o0o-------

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ
KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRONG
KINH DOANH QUỐC TẾ


Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả quý thầy cô đã giảng dạy, hỗ trợ
chương trình đào tạo thạc sĩ Khóa 23 chuyên ngành Kinh doanh thương mại những người đã giúp em trang bị kiến thức, tạo điều kiện thuận lợi nhất trong suốt
quá trình học tập, nghiên cứu và rèn luyện tại trường Đại học Ngoại thương.
Với lòng kính trọng và biết ơn, em xin được bày tỏ lời cảm ơn tới PGS, TS
Tăng Văn Nghĩa đã tận tình hướng dẫn em trong suốt thời gian thực hiện luận văn.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện luận văn một cách hoàn chỉnh nhất,
song do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học còn hạn chế nên luận
văn không thể tránh khỏi thiếu sót. Em rất mong nhận được sự góp ý của các nhà
khoa học, quý thầy cô trong và ngoài trường để luận văn được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 12 tháng 02 năm 2018
Học viên

Nguyễn Thùy Linh


i

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iv
MỤC LỤC .................................................................................................................. i
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................. iii
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ ....................................................................v
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................. vi
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
1.

Tính cấp thiết của đề tài ..............................................................................1

NGHIỆP .....................................................................................................................6
1.1.

Khái quát về trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp .......................6

1.1.1. Khái niệm sản phẩm, khuyết tật sản phẩm và người sản xuất .................6
1.1.2. Khái niệm về trách nhiệm sản phẩm ......................................................10
Quy định của pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà sản xuất ...
..................................................................................................................14
1.2.1. Lịch sử phát triển .................................................................................14
1.2.2. Những nguyên tắc cơ bản của Luật TNSP ..........................................17
1.2.3. Những nội dung chủ yếu của pháp luật TNSP ....................................18

1.2.

1.3.
Tuân thủ trách nhiệm sản phẩm ..........................................................24
1.3.1. Quản lý chất lượng sản phẩm ..............................................................24
1.3.2. Nhận thức của doanh nghiệp ...............................................................28
1.3.3. Rủi ro trách nhiệm sản phẩm ...............................................................29
CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM
ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM KHI XUẤT KHẨU VÀO THỊ
TRƯỜNG CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN ................................................................32


ii

2.1.
Tình hình xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường các nước phát
triển ..................................................................................................................32

3.2.7. Một số khuyến nghị khác.....................................................................93
3.3.
Khuyến nghị mang tính vĩ mô ..............................................................93
3.3.1. Hoàn thiện các quy định về về TNSP ở Việt Nam ..............................93
3.3.2. Tăng cường sự kiểm soát của các cơ quan quản lý đối với sản xuất,
lưu thông hàng hóa và chất lượng sản phẩm ..................................................100
3.3.3. Hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc đáp ứng các quy định về trách
nhiệm sản phẩm ..............................................................................................102
3.3.4. Tuyên truyền, nâng cao ý thức người tiêu dùng và các doanh nghiệp
sản xuất, kinh doanh về TNSP .......................................................................104
KẾT LUẬN ............................................................................................................105
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................106


iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết

Tiếng Anh

tắt
ASEAN

ATF

Association of South East Asian Nations

Á
Cục quản lý rượu, thuốc lá, và


FDA

Food and Drug Administration

FTA

Free Trade Agreement

Hiệp định thương mại tự do

FTC

Federal Trade Commission

Ủy ban Thương mại Liên bang

FVO

Food and Veterinary Office

IEC

IPPC
ISO

International Electrotechnical

phẩm Hoa Kỳ


Japanese Industrial Standards

Tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản

NK
NME

Nhập khẩu
Non-Market Economy

Nền kinh tế phi thị trường
Người tiêu dùng

NTD

Tổ chức Sức khỏe Động vật Thế

OIE

World Organisation for Animal Health

QC

Quality Control

Kiểm soát chất lượng

QI

Quality Inspection


Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ

WTO

World Trade Organization

Tổ chức Thương mại Thế giới

XK

Xuất khẩu


v

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
Bảng 1.1

Biểu đồ 2.1

Biểu đồ 2.2

Biểu đồ 2.3

So sánh chất lượng sản phẩm - trách nhiệm sản phẩm

Tốc độ tăng xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa 2006-2016

Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của các thị trường xuất khẩu lớn nhất

phát triển; đánh giá những nguyên nhân căn bản khiến doanh nghiệp Việt Nam vi
phạm chế định liên quan đến trách nhiệm sản phẩm.
Thứ ba, từ những vấn đề về trách nhiệm sản phẩm mà doanh nghiệp Việt
Nam hay gặp phải trong hoạt động kinh doanh quốc tế, luận văn đề xuất nhóm các
giải pháp để cải thiện tình hình vi phạm pháp luật về trách nhiệm sản phẩm cũng


vii

như nâng cao nhận thức về pháp luật trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp Việt
Nam trong kinh doanh. Ngoài ra, luận văn cũng đưa ra một số khuyến nghị nhằm
hoàn thiện các quy định về trách nhiệm sản phẩm đối với cơ quan có thẩm quyền
liên quan.
Với những kết quả nghiên cứu trên cùng với sự tổng hợp từ một số nguồn tài
liệu tham khảo đã nghiên cứu trước, hi vọng luận văn giúp người đọc có cái nhìn
chi tiết và thấu đáo hơn về vấn đề trách nhiệm sản phẩm - vấn đề hiện đang rất cần
thiết được nhận thức toàn diện và đầy đủ trong môi trường kinh doanh tại Việt
Nam.


1
PHẦN MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài
Trong xu hướng toàn cầu hoá của nền kinh tế thế giới, các quốc gia ngày càng

xích lại gần nhau hơn, các quan hệ song phương, đa phương là xu hướng tất yếu của
mọi quốc gia. Ảnh hưởng của các nước lẫn nhau ngày càng sâu sắc, khuynh hướng
tự do hoá thương mại, chính sách đầu tư ở các nước phát triển, khuynh hướng tư


2
nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Trong số đó, nhiều bài nghiên cứu đề cập
tới chế độ trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp ở nhiều quốc gia trên thế giới
trong đó có Hoa Kỳ, Anh Quốc, Nhật Bản… Sau đây là một số bài viết, công trình
nghiên cứu tiêu biểu:
- Bài viết “The Japanese Products Liability Law (Pháp luật trách nhiệm sản
phẩm của Nhật Bản)” của Jason F.Cohen (nghiên cứu sinh Đại học Fordham – Hoa
Kỳ) đăng trên tạp chí “Fordham International Law Journal, November 1997” đã làm
rõ cơ sở chính sách và những đặc điểm cơ bản của chế độ trách nhiệm sản phẩm ở
Nhật Bản.
- “Products Liability in the United Kingdom (Chế định trách nhiệm sản phẩm ở
Vương quốc Anh)” của Jane Stapteton (Đại học quốc gia Australia), đăng trên tạp
chí “Texax International Law Journal, Winter 1999” đã đề cập khá chi tiết về nguồn
gốc, chức năng và các đặc điểm cơ bản trong chế định trách nhiệm sản phẩm ở Anh
quốc.
– Australia Perspective (Chế định trách nhiệm sản phẩm - từ cách nhìn của
châu Úc)” trên tạp chí “Washburn Law Joural, Spring, 2000” trong đó ông làm rõ
quan niện của Úc về chế độ trách nhiệm sản phẩm.
Như vậy, hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng, trách nhiệm sản phẩm là
một trong những công cụ pháp lý quan trọng để đảm bảo sự an toàn của sản phẩm
khi được lưu thông trên thị trường. Nhưng do điều kiện của mỗi quốc gia mà việc áp
dụng chế định này còn khác nhau, nhất là về phạm vi của chế định và cơ chế đảm
bảo thực thi chế định trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp.
2.2.

Tình hình nghiên cứu trong nước
Tại Việt Nam vấn đề trách nhiệm sản phẩm cũng đã được ghi nhận trong các

bài viết, công trình được công bố như:

- Phân tích, đánh giá thực trạng tình hình xuất khẩu của Việt Nam sang các
nước phát triển giai đoạn 2007-2017 và những vấn đề đặt ra đối với doanh nghiệp
Việt Nam khi tham gia vào thị trường quốc tế.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của doanh nghiệp Việt
Nam về trách nhiệm sản phẩm trong kinh doanh nói chung, trong hoạt động thương
mại quốc tế nói riêng và hoàn thiện khung pháp lý của Việt Nam tiệm cận với quy
chuẩn chung của luật pháp quốc tế về trách nhiệm sản phẩm.


4
4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1.

Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là trách nhiệm sản phẩm của doanh

nghiệp, đặc biệt là TNSP của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào thị trường
quốc tế.
4.2.

Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu và giải quyết vấn đề trách nhiệm sản phẩm của

doanh nghiệp đối với sản phẩm do mình sản xuất ra và đưa vào lưu thông trong
phạm vi kinh doanh quốc tế.
•



Dự kiến những kết quả đạt được của luận văn
Thông qua việc tiến hành phân tích, đánh giá trách nhiệm sản phẩm và thực

tiễn áp dụng các quy định về trách nhiệm sản phẩm trong thực tế, luận văn chỉ ra
những điểm còn bất cập, hạn chế trong việc tuân thủ các quy định của pháp luật trách
nhiệm sản phẩm khi doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập vào thị trường quốc tế.
7.

Kết cấu của luận văn
Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính

của Luận văn được kết cấu thành 03 chương như sau:
Chương 1: Tổng quan về trách nhiệm sản phẩm và Luật trách nhiệm sản phẩm
Chương 2: Những vấn đề đặt ra về trách nhiệm sản phẩm đối với doanh
nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu vào thị trường các nước phát triển
Chương 3: Một số khuyến nghị đối với doanh nghiệp Việt Nam về trách
nhiệm sản phẩm khi xuất khẩu vào thị trường các nước phát triển


6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM CỦA
DOANH NGHIỆP
1.1.

Khái quát về trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp

1.1.1. Khái niệm sản phẩm, khuyết tật sản phẩm và người sản xuất
1.1.1.1. Khái niệm sản phẩm

là đánh giá sản phẩm có đạt yêu cầu/tiêu chuẩn đã đề ra hay không? Và tiêu chí nào
để việc đánh giá này được thực hiện một cách đồng bộ và thống nhất? Những sản
phẩm nào có khả năng gây thiệt hại cho người tiêu dùng cần được loại bỏ?
Một sản phẩm tiêu dùng có khuyết tật có thể sẽ trở thành đối tượng của trách
nhiệm sản phẩm. Theo Đại từ điển Black’s Law (Bryan A. Garner editor, 2004, tr.
1189) thì sản phẩm có khuyết tật được hiểu là sản phẩm gây ra sự thiếu an toàn
(nguy hiểm) một cách bất hợp lý trong điều kiện sử dụng bình thường mà không đáp
ứng được yêu cầu mà một người sử dụng mong đợi, không phù hợp với những tiêu
chuẩn thiết kế ban đầu hoặc có lỗi kĩ thuật trong thiết kế, sản xuất sản phẩm. Khuyết
tật của sản phẩm có 3 loại:
Thứ nhất, khuyết tật do thiết kế (design defects): xảy ra khi sản phẩm được
sản xuất theo đúng thiết kế, nhưng bản thân sản phẩm có những dấu hiệu có thể gây
ra nguy hiểm bất hợp lý cho người sử dụng theo cách thức thông thường. Những
khuyết tật này là do trong quá trình thiết kế, nhà thiết kế, nhà sản xuất đã không
lường trước được những nguy hiểm trong quá trình thiết kế hoặc không đáp ứng các
tiêu chuẩn, điều kiện an toàn thông thường cho một thiết kế của sản phẩm.
Thứ hai, khuyết tật do sản xuất (manufacturing defects): Khuyết tật trong giai
đoạn sản xuất sản phẩm xuất hiện khi mà thành phẩm không tuân theo thiết kế dự
kiến hoặc quy cách phẩm chất của nhà sản xuất đề ra. Ví dụ, những sản phẩm có
khuyết tật do khi sản xuất đã sử dụng những vật liệu không đúng tiêu chuẩn, không
tuân theo các thông số kĩ thuật đã thiết kế…
Thứ ba, khuyết tật do không cảnh báo sự nguy hiểm, không cảnh báo sự an
toàn (warning defects): khuyết tật này thường xuất hiện trong giai đoạn chào bán,
đưa sản phẩm vào quá trình tiêu dùng. Theo đó người phân phối đã không cảnh báo
đầy đủ cho người tiêu dùng về những nguy hiểm có thể xảy ra khi sử dụng sản phẩm.
Loại khuyết tật này xảy ra phổ biến ở các loại dược phẩm, mỹ phẩm khi nhà sản


8
xuất, nhà phân phối, người bán lẻ không chỉ dẫn cách sử dụng hoặc những tác dụng



9
thường thì nhà sản xuất sẽ không phải chịu trách nhiệm đối với các thiệt hại do
nguồn nguy hiểm đó.
Tại Việt Nam và trên thế giới, khuyết tật phát sinh từ quá trình sản xuất, chế
biến, vận chuyển và lưu trữ là loại khuyết tật dễ xảy ra. Các dạng khuyết tật này có
thể diễn ra đối với mọi loại hàng hóa, từ hàng tiêu dùng cho đến những hàng hóa xa
xỉ phẩm như ô tô, điện thoại, xe máy...Nhiều khuyết tật ảnh hưởng trực tiếp tới việc
sử dụng hàng hóa của người tiêu dùng như các lỗi kỹ thuật liên quan đến phanh, dầu
động cơ của xe máy, ô tô,… Một số khuyết tật có thể không trực tiếp ảnh hưởng tới
tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng nhưng có thể gây ra những tâm lý lo
ngại cho người tiêu dùng, ví dụ như hiện tượng đóng cặn xảy ra đối với lô hàng 100
tấn nước mắm Miwon Hải Ngư1 hoặc tiếng kêu lạ trên vành bánh sau xe Liberty2.
Điều quan trọng đối với các tổ chức, cá nhân là ngay khi phát hiện hoặc nhận được
thông tin do khách hàng cung cấp về bất kỳ sự không hài lòng nào liên quan đến
hàng hóa thì cần tiến hành các chương trình kiểm tra. Nếu phát hiện khuyết tật và
khuyết tật này xảy ra trên phạm vi nhiều sản phẩm thì cần ngay lập tức dừng việc
cung cấp hàng hóa có khuyết tật ra thị trường và kịp thời thông báo về khuyết tật này
tới người sử dụng. Tùy theo phạm vi thị trường phân phối tổ chức, cá nhân cũng cần
thông báo rộng rãi tới người sử dụng về cách thức mà tổ chức, cá nhân khắc phục
khuyết tật đó.
Trong trường hợp những động thái cảnh báo và khắc phục về những khuyết
tật sản phẩm nói trên chưa được thực hiện một cách kịp thời, quyết liệt và thỏa đáng;
việc xảy ra tranh chấp, khiếu kiện đòi bồi thường thiệt hại của người tiêu dùng đối
với nhà sản xuất là không thể tránh khỏi. Cơ sở của việc bồi thường thiệt hại chính là
việc người đi kiện phải gánh chịu do sản phẩm có khuyết tật. Vì vậy, khuyết tật sản
phẩm chính là yếu tố cấu thành quan trọng nhất của TNSP.
1.1.1.3. Khái niệm người sản xuất
Theo định nghĩa ở trên, “sản phẩm” là kết quả của một quá trình sản xuất hoặc

định TNSP.
1.1.2. Khái niệm về trách nhiệm sản phẩm
1.1.2.1. Khái niệm trách nhiệm sản phẩm
Khái niệm trách nhiệm sản phẩm không còn mới mẻ đối với các nước phát
triển trên thế giới. Quá trình phát triển chế định pháp luật này gắn liền với nhu cầu
bảo vệ người tiêu dùng trước những nhà sản xuất, cung ứng hàng hoá sản phẩm. Tuy
nhiên, tại Việt Nam việc nhận thức về trách nhiệm sản phẩm còn chưa rộng rãi, hay
mới chỉ dừng ở mức độ các công trình nghiên cứu, các bài viết của một số ít các cá
nhân quan tâm.


11
Dưới góc độ nghiên cứu, “trách nhiệm sản phẩm là trách nhiệm của nhà sản
xuất hay người bán mà sản phẩm khuyết tật của họ gây ra thiệt hại cho người sử
dụng, người mua hay bên thứ ba có liên quan” (Ngô Thu Trang, 2012, tr.4). Nó xuất
phát trước tiên từ nghĩa vụ đương nhiên của người bán trong việc đảm bảo chất
lượng sản phẩm bán ra cho người mua và trách nhiệm phát sinh khi không thực hiện
đúng nghĩa vụ này.
Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa, khi người
sản xuất không đồng thời đóng vai trò là người bán, trực tiếp thực hiện việc bán hàng
cho người sử dụng và xuất hiện những khâu trung gian thực hiện hoạt động thương
mại, loại trách nhiệm này dần tách khỏi nghĩa vụ hợp đồng và có những nội dung đặc
thù riêng. Pháp luật đa số các nước trên thế giới đều gọi chung loại trách nhiệm này
theo một thuật ngữ, đó là “trách nhiệm sản phẩm”.
Cũng giống như các loại trách nhiệm bồi thường khác, trách nhiệm sản phẩm
là hệ thống các quy tắc phân bổ thiệt hại trong xã hội giữa các chủ thể có liên quan
khi xảy ra thiệt hại. Vấn đề cơ bản mà chế định này cần giải quyết là khi xảy ra thiệt
hại từ quá trình tiêu dùng sản phẩm, dịch vụ đã được nhà sản xuất, nhà cung ứng sản
phẩm, dịch vụ bán ra thị trường, thì ai sẽ phải chịu bồi thường? Bản thân áp lực cạnh
tranh trên thị trường cũng khiến nhiều nhà sản xuất tự đưa ra những cam kết của

trong thời hạn khởi kiện bắt đầu được tính từ khi sản phẩm, hàng hóa được đưa vào
lưu thông.
1.1.2.2. Phân biệt trách nhiệm sản phẩm và chất lượng sản phẩm
Trong các hợp đồng dân sự liên quan đến việc mua bán, trao đổi các loại hàng
hóa thường đề cập đến việc bảo đảm chất lượng sản phẩm, nhưng trách nhiệm sản
phẩm không chỉ đơn giản là đảm bảo chất luợng sản phẩm, vì vậy cần có sự phân
biệt giữa hai khái niệm này qua bảng so sánh sau:


13
Bảng 1.1. So sánh chất lượng sản phẩm - trách nhiệm sản phâm
Chất lượng sản phẩm

Tiêu chí

Là một trong những điều khoản Thường không được đề cập

Hợp đồng
Loại trách nhiệm
Giới

hạn

Trách nhiệm sản phẩm

trách

nhiệm
Thời gian thực hiện


chất lượng như đã thỏa thuận, nhưng trong quá trình sử dụng, những thiệt hại không
mong muốn vẫn có thể xảy ra, mặc dù đã tuân theo các hướng dẫn sử dụng cần thiết.
Ví dụ như các thiết bị điện bị cháy nổ do vật liệu cách điện không đảm bảo chất
lượng. Trong trường hợp này, với kinh nghiệm và hiểu biết thông thường, người tiêu
dùng khi mua hàng không thể biết được vật liệu cách điện đó có an toàn hay không,
nhưng người tiêu dùng cũng không thể khiếu nại nhà sản xuất theo điều khoản chất


14
lượng sản phẩm. Vì vậy, để đảm bảo nhà sản xuất, nhà phân phối có trách nhiệm với
việc đảm bảo sản phẩm mình đưa vào lưu thông là an toàn, cần phải áp dụng trách
nhiệm sản phẩm.
Trách nhiệm sản phẩm chỉ được đảm bảo khi sản phẩm là an toàn và không
gây bất cứ thiệt hại không mong muốn nào cho người tiêu dùng hay bất cứ người thứ
ba nào trong quá trình sử dụng. Trong thực tế, có một số sản phẩm không gây thiệt
hại trực tiếp, rõ ràng cho người sử dụng mà có ảnh hường về lâu dài, ví dụ như các
thực phẩm, đồ dùng chứa chất gây ung thư có thể khiến người sử dụng các loại sản
phẩm này bị nhiễm độc, ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
1.2.

Quy định của pháp luật về trách nhiệm sản phẩm của nhà sản xuất

1.2.1. Lịch sử phát triển

Quy định về TNSP của nhà sản xuất chính là pháp luật về TNSP. Luật pháp
về trách nhiệm sản phẩm trên thế giới nói chung bao gồm một loạt các văn bản quy
phạm pháp luật và các án lệ, áp dụng với bất kỳ một DN hoặc cá nhân sản xuất, kinh
doanh hàng hóa, dịch vụ.
Quốc gia tiên phong trong việc hoàn thiện chế định TNSP là Hoa Kỳ. Thời
điểm ra đời quy tắc trách nhiệm nghiêm ngặt (Strict Liability) là vào khoảng những