Báo cáo: " Sự phát triển của kế toán
trên thế giới và Việt Nam. Các vấn đề
đặt ra đối với kế toán Việt Nam trong
xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh
tế quốc tế"
Đề bài: Sự phát triển của kế toán trên thế giới và Việt Nam. Các vấn đề đặt
ra đối với kế toán Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc
tế.
BÀI LÀM
Phần I: Lịch sử Kế toán
Kế toán thời kỳ cổ đại
Trong một quy ước Hammurabi ban bố trong triều đại đầu tiên của Babylonia
(2285 2242 B.C.) có quy định rằng việc bán hàng phải được ghi nhận bằng một bản
thảo có dấu. Do vậy các giao dịch đều được các bên ghi chép lại.
Ở Mesopotamian có một nghề tương đương với nghề kế toán hiện này là ghi
chép bản thảo. Công việc của họ cũng tương tự như một kế toán viên là phải ghi chép
lại các giao dịch, và hơn nữa họ còn phải đảm bảo rằng các thoả ước giao dịch phù hợp
với yêu cầu về giao dịch thương mại. Đã có hàng trăm người được thuê làm công việc
này, và đây được coi là một nghề nghiệp có uy thế.
Khi một giao dịch được thực hiện, các bên tham gia giao dịch đi thuê người
chép bản thảo, mô tả thỏa thuận của họ với người đó, và sau đó nhận lấy bản chép ghi

đề cho sự phát triển thần tốc của kế toán thời Phục hưng.
Bản ghi chép kế toán còn tồn tại lâu nhất cho đến nay bằng tiếng Anh là “Pipe
Roll”, hoặc "Great Roll of the Exchequer” ghi chép số tiền thuê mướn, tiền phạt và
tiền thuế hàng năm của hoàng tộc Anh từ năm 1130 đến 1830.
“Pipe Roll” là bản ghi chép trên giấy da cuối cùng về một hệ thống "proffer" sử
dụng một vật đối chiếu “tally stick” làm bằng gỗ như một cơ sở của việc ghi sổ kế
toán. Hai lần mỗi năm, vào Lễ phục sinh và Ngày lễ thánh Mi-sen (29/9), các lãnh
chúa được gọi đến kho bạc quốc gia tại Westminster. ở Lễ phục sinh, mỗi lãnh chúa
phải nộp một nửa trong tổng mức định giá tài sản hàng năm người đó sở hữu. Sau khi
nhận được các khoản đóng góp này, viên thủ quỹ sẽ cắt “tally stick” được chuẩn bị
trước coi như một ghi nhận của giao dịch đó.
Được sử dụng thậm chí trước khi bản thảo Pipe Roll ra đời, “tally stick”là một
thanh gỗ hẹp, dài chín inch, được cắt với những với các kích cỡ khác nhau tương ứng
cho số tiền nhận được. Một mẩu cắt kích cỡ một bàn tay người có định giá 1000 bảng,

2
mẩu cắt rộng bằng một ngón tay cái trị giá 100 bảng; mẩu cắt dày bằng một " hạt ngô
hoặc lúa mạch chín " trị giá 1 bảng; và một shilling, chỉ là một vết khía.
Nước Ý thời kỳ Phục hưng : sự ra đời của kế toán kép
Những người Italia cách tân thời kỳ Phục hưng (TK 14 th - 16 th) được cho là
cha đẻ của kế toán hiện đại. Họ đã nâng hoạt động mậu dịch và thương mại lên một
tầm cao mới qua việc sáng tạo các phương thức xác định lợi nhuận chuẩn xác hơn.
Mặc dầu đã biết đến chữ số Arập từ lâu, vào thời kỳ này, người Italia sử dụng
chúng thường xuyên để theo dõi những tài khoản kế toán. Họ giữ lại cho những bản
ghi chép hoạt động kinh doanh do thời kỳ này việc sử dụng vốn và tín dụng quy mô
lớn ngày một phát triển.
Luca Pacioli và Summa
Luca Pacioli là đại diện tiêu biểu của thời kỳ Phục hưng, ông thông hiểu các
kiến thức về văn học, nghệ thuật, toán học, kinh doanh và các môn khoa học. Sinh
năm 1445 tại Borgo San Sepulcro, Tuscany, Frater Luca Bartolomes Pacioli thu thập

Trong vòng 1 thế kỷ đầu tiên sau khi được công bố, Summa được dịch ra 5
ngôn ngữ khác nhau như tiếng Hà lan, Đức, tiếng Anh và đã nhanh chóng đụơc truyền
bá khắp châu lục.
Có lẽ nhiều người trong số chúng ta không tránh khỏi ngạc nhiên rằng tại sao kể
từ sau Pacioli, phương thức ghi sổ kế toán dường như không có thay đổi gì đáng kể.
Trong thực tế, điểm khác nhau sơ đẳng giữa kế toán hiện đại và "Phương pháp Venice
" là có sự bổ sung và tinh giản hơn nhằm đáp ứng quy mô kinh doanh ngày càng được
mở rộng.
Kế toán phát triển xuyên lục địa
Vào giữa thế kỷ 19, Nước Anh đang ở vào thời kỳ thịnh vượng với Cách mạng
Công nghiệp. Nước Anh dẫn đầu về sản xuất than đá, hàng dệt bông và sắt, và là trung
tâm tài chính của thế giới.
Năm 1880 Institute of Chartered Accountants mới được hình thành ở Anh và xứ
Wales tập hợp tất cả những người hành nghề kế toán tại các nước đó. Ngoài 587 thành
viên ghi danh đầu tiên, sau đó đã bổ sung thêm 606 thành viên là những kế toán viên
có kinh nghiệm.

4
Vào cuối những năm 1800, một số lượng lớn của tư bản Anh chảy sang các
ngành công nghiệp phát triển ở Hoa kỳ. Các kế toán viên người Anh và Xcốt-len đã
sang Mỹ để kiểm toán các khoản mục đầu tư này, và một số trong bọn họ đã tiếp tục ở
lại và hành nghề ở Mỹ.
Thư mục thành phố từ năm 1850 liệt kê 14 kế toán viên đang hành nghề tại
New York, bốn ở Philadelphia và một ở Chicago. Đến năm 1886, con số đó la 115 tại
New York, 87 ở Philadelphia và 31 ở Chicago. Những nhóm những kế toán viên đã
tập hợp lại và phát triển thành hiệp hội kế toán chuyên nghiệp tại khắp các thành phố
Mỹ. Năm 1887, hiệp hội kế toán quốc gia đầu tiên ở Mỹ được thành lập là American
Association of Public Accountants, tiền thân của American Institute of Certified Public
Accountants.
Kế toán hiện đại

hiện nay là hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế và hệ thống báo cáo
tài chính Mỹ. Cũn ở Việt Nam, cỏc doanh nghiệp thực hiện bỏo cỏo
tài chớnh theo hệ thống tiờu chuẩn quốc gia. Các doanh nghiệp nước
ngoài hoạt động tại Việt Nam luôn lập hai hệ thống báo cáo tài chính,
một báo cáo với cơ quan chức năng Việt Nam và một báo cáo về công
ty mẹ.

Phần II: Sự phát triển của Kế toán Việt nam
Trong xu thế phát triển chung của nền kinh tế thế giới nói chúng và ngành kế
toán nói riêng, kế toán Việt nam cũng đã có những bước chuyển mình để mau chóng
hoà nhịp với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang diễn ra.
Tiếp thu nền kinh tế văn hoá Trung Hoa qua hàng nghìn nắm Bắc thuộc, hơn
nữa do có vị trí thông thương đường biển, đường sông thuận lợi, nghề kế toán Việt
nam có cơ hội phát triển từ rất sớm. Tuy vậy kế toán chỉ phần lớn phục vụ lợi ích cho
giai cấp vua chúa, quan lại với việc thắt chặt gánh nặng địa tô, thuế má lên người dân.

6
Mặt khác, cũng do chiến tranh diễn ra liên miên khiến cuộc sống người dân luôn bị
xáo trộn, sản xuất bị ngưng trệ.
Thế kỷ 20 đã chứng kiến cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp, đế quốc
Mỹ đã chia tách đất nước làm hai phần. Mãi đến thắng lợi lịch sử mùa xuân năm 1975
lại nền độc lập thống nhất cho đất nước sau hơn một thế kỷ chia cắt. Lúc này chúng ta
mới có thể thực hiện hệ thống kế toán độc lập thống nhất cả nước.
Sau chiến tranh, Việt nam đã xây dựng hệ thống kế toán xã hội chủ nghĩa theo
mô hình các nước xã hôi chủ nghĩa, mà điển hình là Liên Xô cũ, một mô hình cứng
nhắc, không phù hợp với xu thế phát triển kinh tế quốc tế nói chung.
Chúng ta đó cú những chớnh sỏch tài chớnh riờng biệt, quy định đối với
cỏc doanh nghiệp Nhà nước mà khụng quy định đối với doanh nghiệp cổ phần
và TNHH, cũn kế toỏn chỉ là cụng cụ để ghi chộp cỏc hoạt động tài chính theo
quy định của Nhà nước, mà chủ yếu để quyết toỏn thuế, do vậy, các báo cáo tài

chuẩn Kế toán Quốc tế có liên quan IAS. Những tiêu chuẩn này do Bộ trưởng Bộ Tài
chính phê duyệt thực hiện được áp dụng với các doanh nghiệp thuộc tất cả các thành
phần kinh tế khác nhau ở Việt Nam thay thế những nguyên tắc kế toán tương ứng. Các
chuẩn mực số 02, 03, 04, 14 có hiệu lực áp dụng đối với các báo cáo tài chinh năm
2002, các chuẩn mực còn lại áp dụng cho các báo cáo năm 2003.
Ban hành theo theo sắc lệnh ngày 26/6/2003 của Thủ tướng và theo nghị định
số 129/2004/ND-CP ngày 31/5/2004 của chính phủ, “Act on Accounting” (Đạo luận
kế toán) quy định về mô hình kế toán tiêu chuẩn và vị trí kế toán trưởng, kế toán viên.
Theo Nghị định này, doanh nghiệp có thể thuê dịch vụ kế toán của một công ty kế toán
hoặc kiểm toán chuyên nghiệp mà không cần bố trí vị trí kế toán chuyên biệt.
Các năm 2003, 2004, 2005 là 3 năm liên tiếp chúng ta thực hiện luật kế toán,
với sự ban hành “Act of Accounting”, 3 sắc lệnh hướng dẫn, hệ thống các chuẩn mực
kế toán, các quy định đối với kế toán trưởng, và đối với việc hành nghề kế toán đã tạo
một hành lang pháp lý thuận lợi đối với hoạt động kế toán của doanh nghiệp đang hoạt
động ỏ Việt nam nói chung.
15 năm là quóng thời gian đáng ghi nhận trong sự nghiệp phát triển kế toán,
kiểm toán nước nhà. Chỳng ta đó đạt một số thành tựu : 8
1- Đó tập trung quản lý thống nhất việc nghiờn cứu, ban hành và đưa vào vận
hành trong nền kinh tế quốc dân một hệ thống chế độ kế toán doanh nghiệp phù
hợp với yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường, đó và đang thực hiện có hiệu quả
trong mọi lĩnh vực hoạt động kinh tế, xó hội.

2 - Đổi mới một bước và đẩy mạnh tiến trỡnh cải cỏch hệ thống kế toỏn Nhà
nước, bao gồm cả kế toỏn quản lý quỹ NSNN, tài sản quốc gia và kế toỏn cỏc
đơn vị thụ hưởng NSNN, đang hướng đến việc xây dựng mới hệ thống kế toán
Nhà nước theo hướng tập trung hỡnh thành Tổng Kế toỏn Nhà nước.


kiểm toỏn Việt Nam cũn nhiều tồn tại cần khắc phục:
Hệ thống văn bản pháp luật về kế toán, kiểm toán cũn thiếu, chưa đồng bộ,
chưa thật sự phù hợp với thông lệ quốc tế, chưa thành mực thước kiểm tra,
kiểm soát hoạt động của kinh tế thị trường: Pháp luật chủ yếu tập trung vào
kế toán tài chính, điều tiết thuế chính vỡ thế thực trạng kế toỏn tại cỏc doanh
nghiệp cho thấy kế toỏn chỳng ta thiờn về việc phản ỏnh kế toỏn để đối phó
với thuế nhiều hơn là phục vụ cho công tác tham mưu ra quyết định của Thủ
trưởng đơn vị. Một tỡnh trạng khỏ phổ biến trong khối cỏc doanh nghiệp tư
nhân, TNHH các doanh nghiệp nay đa phần là làm kế toán để đối phó với
thuế, dẫn đến doanh nghiệp sợ thuế và từ đó nẩy sinh các tiêu cực nhũng
nhiễu của cán bộ thuế. Một tỡnh trạng nữa cần đề cấp đến là việc thực hiện
và áp dụng các thông tư hướng dẫn về chế độ kế toán cũn chưa đồng bộ, có
nhiều văn bản bất hợp lý so với thực tế nhưng vẫn chưa sửa đổi hoặc thay đổi
gây khó khăn trong việc thực thi: Chế độ công tác phí, chế độ tiền lương, chế
độ phụ cấp độc hại

Kế toán quản trị chưa được phát triển tại các doanh nghiệp Việt Nam mà đa
số mới chỉ được áp dụng trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. 10
Việc tổ chức, chỉ đạo thực hiện của các cấp, các ngành và công tác kiểm tra
kế toán trong một số ngành, một số địa phương hoặc cơ sở cũn bị xem nhẹ;

Công tác đào tạo đội ngũ kế toán, kiểm toán có trỡnh độ cao chưa được thực
hiện mà Đào tạo chuyên gia kế toán là một đũi hỏi cấp bỏch hiện nay: Kế
toỏn là một nghề, cũng giống như các nghề khác; nghĩa là phải có chức danh
nghề nghiệp để đánh giá theo từng cấp độ chuyên môn nghiệp vụ của những
người làm việc trong lĩnh vực này. Mặt khác, trong xu thế hội nhập kinh tế
thế giới và khu vực hiện nay, đũi hỏi kế toỏn khụng chỉ dừng lại trong phạm


Mục tiờu của chuẩn mực kế toỏn là cỏc bỏo cỏo tài chớnh phải phản ánh đúng
thực trạng kinh doanh của doanh nghiệp và phải so sánh được với nhau, nhưng
không phải chỉ so sỏnh giữa cỏc loại hỡnh doanh nghiệp ở Việt Nam, mà của cả
doanh nghiệp Việt Nam so với những doanh nghiệp nước ngoài, hoặc là doanh
nghiệp nước ngoài cũng cú thể so với doanh nghiệp Việt Nam. Vỡ thế, mục tiờu
của chuẩn mực kế toỏn là rất cao và khỏc hẳn với cơ chế chớnh sỏch mà Việt
Nam đó cú từ những năm trước. Chuẩn mực kế toỏn Việt Nam phự hợp với chuẩn mực kế toỏn quốc tế thể hiện
sự thừa nhận của nhà nước Việt Nam đối với cỏc chuẩn mực kế toỏn quốc tế
được ỏp dụng ở Việt Nam, cũng đồng nghĩa với việc Việt Nam cú chấp nhận đổi
mới theo cơ chế thị trường. Cỏc chuẩn mực kế toỏn sẽ gúp phần tạo thuận lợi
cho môi trường đầu tư ở Việt Nam phự hợp với thụng lệ quốc tế, để nhà đầu tư
nước ngoài cú thể đầu tư vào Việt Nam, hiểu Việt Nam và Việt Nam hiểu được
quốc tế. Qua đó cũng giúp cho việc thực hiện chủ trương mở cửa và hội nhập
của Việt Nam với nền kinh tế quốc tế; tạo ra môi trường kinh doanh bỡnh đẳng

12
giữa cỏc thành phần kinh tế trong nước và doanh nghiệp nước ngoài, thu hỳt sự
quan tõm của các nhà đầu tư tham gia vào phát triển nền kinh tế. Về phớa cỏc doanh nghiệp muốn làm ăn lâu dài, chính đáng sẽ cú lợi nhiều vỡ
nú tạo ra môi trường kinh doanh bỡnh đẳng, tạo sự tin cậy giữa cỏc doanh
nghiệp khi ỏp dụng chuẩn mực kế toỏn. Tiếp tục hoàn thiện


Một số giải phỏp:

1. Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về kế toán, kiểm toán phù
hợp với định hướng phát triển nền kinh tế thị trường Việt Nam và thực hiện
chính sách kinh tế mở, hội nhập với quốc tế và khu vực.
Cụ thể là phải xây dựng và đưa vào thực hiện trong nền kinh tế quốc dân một hệ
thống các văn bản quy phạm pháp luật về kế toán, kiểm toán một cách đồng bộ,
hoàn chỉnh, tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho việc tiến hành cụng việc kế
toỏn, kiểm toỏn với một hệ thống cỏc phương pháp và kỹ thuật kế toán tiên tiến
thích ứng với trỡnh độ phát triển kinh tế, đáp ứng yêu cầu của cơ chế quản lý
kinh tế - tài chớnh nước ta và tiếp cận với chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế.

2. Tăng cường đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu qủa hoạt động của các tổ chức
làm nhiệm vụ chỉ đạo thực hiện công tác kế toán, kiểm toán trong nền kinh tế
quốc dân nhằm đảm bảo các luật lệ, các chế độ kế toán được thực thi và phát
huy tác dụng trong thực tiễn; thiết lập và giữ vững trật tự kỷ cương trong công
tác kế toán, kiểm toán. 14
3. Tăng cường và hoàn thiện hoạt động kiểm toán trong nền kinh tế quốc dân
(kể cả Kiểm toán độc lập, Kiểm toán Nhà nước và Kiểm toán nội bộ).

Cụ thể là phải nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán; mở rộng thị trường
kiểm toán (kể cả mở rộng ra thị trường nước ngoài); tăng cường quy mô và số
lượng các đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm toán nhằm đáp ứng nhu cầu kiểm toán
trong điều kiện hội nhập.

4. Xây dựng đề án chiến lược về ứng dụng kỹ thuật tin học, làm căn cứ định

Thứ nhất là xõy dựng và hoàn thiện khuụn khổ phỏp lý đồng bộ và thống nhất
về kế toán, kiểm toán, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát của Nhà nước về
hoạt động kế toán, kiểm toán.Văn bản pháp lý có tính cao nhất chi phối hoạt
động này là Luật Kế toán sẽ có hiệu lực vào 1/1/2004; hiện tại có 2 nghị định
hướng dẫn Luật Kế toán đang được hoàn chỉnh trỡnh Chớnh phủ và Nghị định
xử phạt hành chính trong lĩnh vực kế toán sẽ hoàn thiện trỡnh Chớnh phủ vào
cuối năm 2003 để cùng có hiệu lực thi hành từ 1/1/2004. Hệ thống chuẩn mực
kiểm toán đó ban hành đến giai đoạn 5, chuẩn mực kế toán đó ban hành giai
đoạn 2 và đang tiếp tục thực hiện và công bố các chuẩn mực cũn lại khoảng đến
hết năm 2004 thỡ hoàn thành về cơ bản. Theo Thứ trưởng Trần Văn Tá, trong
thời gian tới sẽ tiếp tục hoàn thiện và cụ thể hoá một số chế độ kế toán đặc thù.
Những công việc này theo lộ trỡnh sẽ hoàn tất vào năm 2005 và tới khi đó cơ sở
và khuôn khổ pháp lý cho kế toỏn và kiểm toỏn Việt Nam được coi là đầy đủ.

Thứ hai là tiếp tục cải cỏch, hỡnh thành và phỏt triển cỏc tổ chức nghề nghiệp
trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Trước hết phải quy định rừ chức năng nhiệm
vụ của Hội đồng quốc gia về kế toán và mối quan hệ giữa hội đồng với cơ quan
quản lý Nhà nước nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động nhằm giảm tính công
quyền và nâng cao tính nghề nghiệp trong quản lý hoạt động kế toán, kiểm toán.

16
Tiếp theo là hỗ trợ Hội kế toán Việt Nam nâng cao tính nghề nghiệp trong hoạt
động dịch vụ kế toán, kiểm toán phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ ba là phát triển thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán. Đa dạng hoỏ loại
hỡnh doanh nghiệp kế toỏn, kiểm toỏn, mở rộng thị trường kế toán, kiểm toán,
đa dạng hóa dịch vụ; nâng cao chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán.

Thứ tư là duy trỡ và mở rộng quan hệ hợp tỏc quốc tế, thực hiện cỏc bước của
tiến trỡnh hội nhập kế toỏn, kiểm toỏn.
18