ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ DUY MY

PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Địa lí học
Mã số: 8.31.05.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÝ

Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Vân Anh

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này do chính bản thân tôi thực hiện, dưới sự hướng
dẫn của TS. Vũ Vân Anh. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung
thực và chưa sử dụng để bảo vệ một công trình khoa học nào, mọi sự trích dẫn đã
được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và
nguyên bản của luận văn.
Tác giả

Nguyễn Thị Duy My

i


LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU ....................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài ........................................................................................... 2
3.Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của đề tài .............................................................. 5
4. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu .................................................................... 6
5. Giới hạn của đề tài ..................................................................................................... 8
6. Đóng góp mới của luận văn ....................................................................................... 8
7. Cấu trúc của luận văn................................................................................................. 8
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI ...... 9
1.1. Cơ sở lí luận về kinh tế trang trại ........................................................................... 9
1.1.1. Khái quát chung về trang trại và kinh tế trang trại .............................................. 9
1.1.2. Những đặc trưng của kinh tế trang trại trong nền kinh tế thị trường ................. 14
1.1.3. Điều kiện hình thành và phát triển kinh tế trang trại ......................................... 15
1.2. Cơ sở thực tiễn ...................................................................................................... 19
1.2.1. Khái quát tình hình phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam ............................ 19
1.2.2. Phát triển kinh tế trang trại khu vực Trung du miền núi phía Bắc .................... 27
1.2.3. Phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Thái Nguyên ................................................ 29
Tiểu kết chương 1 ........................................................................................................ 31
Chương 2 TIỀM NĂNG VÀ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
Ở HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN GIAI ĐOẠN 2011 - 2016.................. 33
2.1. Tiềm năng phát triển kinh tế trang trại ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ..... 33
2.1.1. Vị trí địa lí .......................................................................................................... 33
2.1.2. Tiềm năng về tự nhiên ...................................................................................... 35
2.1.3. Tiềm năng về kinh tế - xã hội ........................................................................... 39
2.2. Hiện trạng phát triển kinh tế trang trại ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai
đoạn 2011 - 2016 ......................................................................................................... 44
2.2.1. Tình hình chung về kinh tế trang trại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ....... 44
iii



PHỤ LỤC.................................................................................................................... 98


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

BTB

Bắc Trung Bộ

DHMT

Duyên Hải Miền Trung

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

CSHT

Cơ sở hạ tầng

CSVCKT


KHKT

Khoa học kỹ thuật

TDMNBB

Trung du miền núi Bắc Bộ

TCLTNN

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

TT

Trang trại

TP

Thành phố

TX

Thị xã

TW

Trung ương

iv


tỉnh Thái Nguyên (Thời điểm 1/7/2016)...................................................................... 56
v


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 : Cơ cấu trang trại theo lĩnh vực sản xuất nước ta năm 2016 ....................... 26
Hình 2.1: Bản đồ hành chính huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên .............................. 34
Hình 2.2: Số lượng trang trại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011- 2016 .... 45
Hình 2.3: Cơ cấu trang trại huyện Phú Bình năm 2016 .............................................. 51
Hình 2.4. Cơ cấu lao động thường xuyên của trang trại huyện Phú Bình, tỉnh Thái
Nguyên phân theo trình độ chuyên môn năm 2016 ................................................... 54
Hình 2.5: Bản đồ thực trạng phát triển trang trại huyện Phú Bình .............................. 58
Hình 2.6. Sơ đồ trang trại chăn nuôi gà của anh Nguyễn Như Dược .......................... 61
Hình 2.7. Sơ đồ trang trại chăn nuôi lợn của bà Nguyễn Thị Phượng ........................ 62
Hình 2.8. Sơ đồ trang trại chăn nuôi thủy sản của anh Nguyễn Văn Quí.................... 63
Hình 2.9. Sơ đồ trang trại chăn trồng cây lâu năm của ông Vũ Ngọc Nhân ............... 64

vi


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong những thập niên gần đây, sản xuất nông nghiệp ở nước ta phát triển theo
hướng sản xuất hàng hóa gắn với mô hình kinh tế trang trại. Kinh tế trang trại đã và đang
góp phần giúp người dân phát huy được lợi thế so sánh, mở rộng quy mô sản xuất nông
nghiệp hàng hoá, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh trong cơ chế thị trường.
Việc phát triển kinh tế trang trại nhằm khai thác, sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn,
kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững; tạo việc làm,
tăng thu nhập; khuyến khích làm giàu đi đôi với xoá đói giảm nghèo; phân bổ lại lao
động, dân cư, xây dựng nông thôn mới, thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá trong nông

Kinh tế trang trại bắt đầu ra đời tại Tây Âu, gắn liền với cuộc cách mạng công
nghiệp lần thứ nhất. Có thể kể ra đây một số tác giả và công trình nghiên cứu liên quan
tới tới vấn đề này, cụ thể như: Các Mác là người đầu tiên đưa ra nhận xét chỉ rõ đặc
trưng cơ bản của kinh tế trang trại khác với kinh tế tiểu nông. Năm 1952, Taylo cùng với
một số nhà khoa học của khoa kinh tế nông nghiệp Trường Đại học Minnesota đã đưa ra
được lý thuyết cũng như mô hình phát triển kinh tế trang trại gần như ngày nay.
A.V.Traianop là người đầu tiên nghiên cứu quy luật hình thành và phát triển KTTT
….Frank Ellis với tác phẩm “ Chính sách nông nghiệp trong các nước đang phát triển”
đã đề cập đến vấn đề phát triển và quản lý trang trại ở các nước đang phát triển.“ Cẩm
nang kinh doanh” của trường Đại học tổng hợp Geogretown Mỹ xuất bản, các tác giả đã
trình bày các phương pháp và cách thức quản lý kinh doanh của chủ trang trại.
Trong nhiều năm gần đây, Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) đã có một số
công trình nghiên cứu về kinh tế trang trại. Đối với các nước đang phát triển, trong đó
có Việt Nam, FAO đã triển khai nhiều dự án nhằm góp phần phát triển kinh tế trang
trại, hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững, kết hợp phát
triển trang trại với xóa đói giảm nghèo...
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế trang trại ở các nước Tây Âu,
châu Á và các vùng lãnh thổ khác trên thế giới. Các công trình nghiên cứu đã phân
tích, đánh giá thực trạng kinh tế trang trại ở một số nước như: số lượng, quy mô và cơ
cấu; mô hình trang trại và phương thức điều hành sản xuất; vốn, tư liệu sản xuất khác
và nguồn lao động; hướng kinh doanh và thu nhập của các trang trại; thị trường đầu
vào, đầu ra của các trang trại, về vị trí, vai trò của kinh tế trang trại gia đình trong quá
trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn; các yếu tố tác động đến
sự phát triển bền vững kinh tế trang trại. Đây là những tài liệu có giá trị tham khảo

2


khi nghiên cứu về KTTT ở Việt Nam và cụ thể hơn về thực trạng phát triển KTTT ở
huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

3


đến vấn đề này như: “ Nhận thức về kinh tế trang trại của Việt Nam”, báo Quảng
Ngãi: 22/6/2000, tập san Thế Giới và Việt Nam của Viện phát triển Quốc tế học, số
4/2000. “ Vai trò người chủ trang trại”, báo Người cao tuổi, 22/9/2003…
Các Nghị quyết 06/NQ/TƯ ngày 10/11/1998 của Bộ chính trị về một số vấn đề
phát triển nông nghiệp và nông thôn – NXB chính trị quốc gia Hà Nội. Nghị quyết
03/2000 NQCP về kinh tế trang trại- NXB chính trị quốc gia HN. Thông tư liên tịch
số 62/2003/TTLT/BNN-TCTK ngày 20/05/2003 về hướng dẫn tiêu chí xác định kinh
tế trang trại Hà Nội của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn - Tổng cục thống kê
(2000), hay Thông tư số 74/2003/TT/BNN ngày 04/07/2003 về sửa đổi bổ sung mục
III của thông tư 69/2000/TTLT/BNN – TCTK ngày 23/06/2000 về hướng dẫn tiêu chí
xác định kinh tế trang trại, Hà Nội….
Trong giáo trình “Địa lí kinh tế xã hội đại cương” của PGS.TS Nguyễn Minh
Tuệ (chủ biên) - 2006 cũng đã đề cập tới những nét cơ bản nhất của hình thức trang
trại như nguồn gốc, lịch sử ra đời cũng như các đặc điểm của hình thức trang trại…
Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu khác như: “Thực trạng và giải pháp
phát triển KTTT trong thời kì CNH- HĐH ở Việt Nam” GS.TS Nguyễn Đình HươngNXB Chính trị quốc gia Hà Nội 2000. “Phân tích Địa lí kinh tế về trang trại nuôi trồng
thuỷ sản qua tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thuỷ sản ”của GS.TS Nguyễn Viết
Thịnh, trường ĐHSP Hà Nội.“Tính hàng hoá của trang trại nước ta dưới góc độ Địa lí
KTXH ”, Nguyễn Tú Linh - khoa Địa Lí - trường ĐHSP Hà Nội. “Chính sách phát
triển kinh tế trang trại theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An”, Trần Tú
Khanh, Ðại học Kinh Tế Quốc Dân Hà Nội…
Mỗi tác giả đưa ra một hướng nghiên cứu riêng và đi sâu vào từng khía cạnh khác
nhau. Đây là những công trình nghiên cứu có tính lí luận và thực tiễn cao về kinh tế trang
trại, là định hướng quan trọng cho tác giả trong quá trình nghiên cứu đề tài.
2.3. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
Trong thời gian gần đây, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên cũng đã có một số
hướng nghiên cứu liên quan đến vấn đề phân tích tiềm năng và đánh giá thực trạng về