PHƯƠNG PHÁP NÊU VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1. Khái niệm
- Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó
giáo viên tạo ra tình huống có vấn đề, tổ chức, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề,
hoạt động tự giác, tích cực chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề thông qua đó
chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo nhằm đạt được mục tiêu dạy học.
2. Đặc trưng
- Đặc trưng của phương pháp nêu và giải quyết vấn đề là đặt người học vào tình
huống có vấn đề, mà một tình huống có vấn đề đối với người học khi nó chứa đựng
vấn đề chưa biết, phù hợp với nhu cầu, khả năng vốn có của cá nhân đó và khi giải
quyết được vấn đề, cá nhân đạt được một bước phát triển mới.
3. Bản chất
- Học sinh đặt ra tình huống có vấn đề chứ không phải được thông báo dưới dạng tri
thức có sẵn.
- Học sinh tích cực, chủ động, tự giác tham gia hoạt động học, tự mình tìm ra tri thức
cần học chứ không phải được thầy giảng một cách thụ động, học sinh là chủ thể sáng
tạo ra hoạt động học.
- Học sinh không những được học nội dung học tập mà còn được học con đường và
cách tiến hành dẫn đến kết quả đó. Học sinh được học cách phát hiện và giải quyết
vấn đề.
4. Mục đích
- Mục đích của phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề không chỉ là giúp
người học có được tri thức mới mà còn thông qua quá trình giải quyết vấn đề để rèn
cho người học năng lực giải quyết vấn đề, tinh thần sáng tạo, tự học.
5. Nguyên tắc của phương pháp
- Nguyên tắc chung tạo tình huống có vấn đề: dựa vào sự chưa phù hợp giữa trình độ
hiện có của học sinh với yêu cầu của nhiệm vụ học tập đặt ra. Chính sự chưa phù hợp
này tạo thành mâu thuẫn nhận thức. Cách thể hiện mâu thuẫn này có thể là:
+ Qua một câu chuyện liên quan đến bài học.
+ Qua một thí nghiệm tạo mâu thuẫn nhận thức.

- Qua đó học sinh không chỉ thu được các tri thức khoa học mới mà còn hình thành
phương pháp tư duy logic trong tiến trình giải quyết vấn đề.
- Phương pháp đàm thoại nêu vấn đề có tác dụng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng
tạo của học sinh trong quá trình nhận thức. Vì vậy học sinh lĩnh hội tri thức một cách
vững chắc.
- Thông qua giải quyết trình tự các câu hỏi đã hình thành các thao tác tư duy ở học
sinh đồng thời giáo viên thu nhận được thông tin ngược về mức độ hiểu vấn đề của
chủ thể học sinh.
3. Phương pháp quan sát nêu vấn đề
- Trong phương pháp này, phương tiện trực quan như thí nghiệm, mẫu vật tự nhiên,
mô hình... đóng vai trò là nguồn kiến thức để tạo tình huống, nêu và giải quyết vấn
đề.
7. Cấu trúc của phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề
Dạy học nêu và giải quyết vấn đề thường gồm 4 giai đoạn:


Xây dựng tình
huống có vấn đề
Lập kế hoạch giải
quyết vấn đề

Thực hiện kế hoạch

Kiểm tra và tổng kết

- Nêu vấn đề.
- Phát hiện vấn đề.
- Định hướng những kiến thức kỹ năng liên quan.
- Nêu giả thiết và các phương pháp.
- Phân tích các phương pháp.

- Tìm hiểu những khả năng ứng dụng kết quả.
- Đề xuất những vấn đề mới có liên quan nhờ xét tương tự, khái quát hóa, lật ngược
vấn đề,… và giải quyết nếu có thể.
9. Vai trò của giáo viên và học sinh trong phương pháp dạy học nêu và giải quyết
vấn đề
a. Vai trò của giáo viên
- Xây dựng và đưa ra tình huống có vấn đề.
- Tổ chức và hướng dẫn học sinh phát hiện ra vấn đề.
- Tổ chức và hướng dẫn học sinh tự giải quyết vấn đề.
- Khái quát hóa, hệ thống hóa lại những tri thức mà học sinh đưa ra trong quá trình
giải quyết vấn đề.
b. Vai trò của học sinh
- Phân tích các tình huống có vấn đề và phát biểu vấn đề.
- Tìm cách để giải quyết vấn đề đó.
- Tìm tòi cách kiểm tra xem cách giải quyết đó đúng hay sai.
- Lĩnh hội những tri thức vừa tìm được và vận dụng để giải quyết các vấn đề khác.
10. Ưu điểm và nhược điểm
a. Ưu điểm ( đối với học sinh ):
- Góp phần hình thành ở các em nếp nghĩ, làm việc sáng tạo, độc lập, sự nhanh nhạy
và linh hoạt. Về lâu dài hoạt động học tập sẽ hình thành ở học sinh những năng lục
khác nhau, trong đó có năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Giúp học sinh tích cực, tự giác, chủ động, hứng thú trong học tập, làm cho học sinh
năng động, sáng tạo qua đó hình thành năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới nhiều góc đọ khác nhau. Trong khi
phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ huy động được tri thức và khả năng cá
nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn bè để tìm ra cách giải quyết vấn
đề tốt nhất
- Thông qua việc giải quyết vấn đề, học sinh được lĩnh hội tri thức, kỹ năng và
phương pháp nhận thức.