MỘT VÀI BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH LỚP 3 QUA CÁC MÔN HỌC
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
“Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện có
đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc
lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất
năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc” (Luật Giáo dục - 2005).
Bậc học tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho học sinh phát triển học tiếp
các bậc học tiếp theo, vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh những vốn kiến
thức kĩ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải chú ý đến việc rèn kĩ
năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách “làm người”, để học sinh có thêm vốn
kinh nghiệm thích ứng với môi trường mới, yêu cầu mới.
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, với bản chất là hình thành và phát triển
cho các em khả năng làm chủ bản thân khả năng ứng xử với những người khác và
với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống . Các em
chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người sẽ quyết định sự
phát triển của đất nước trong những năm tới. Nếu không có kĩ năng sống các em sẽ
không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất
nước.
Mặt khác, khi tham gia vào bất kỳ hoạt động nghề nghiệp nào phục vụ cho
cuộc sống đều đòi hỏi chúng ta phải thỏa mãn những kĩ năng tương ứng. Rèn luyện
kỹ năng sống cho học sinh là nhằm giúp các em rèn luyện kỹ năng ứng xử thân
thiện trong mọi tình huống; thói quen và kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng
hoạt động xã hội; Giáo dục cho học sinh thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tự
bảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông và các tệ nạn xã hội. Đối với học
sinh tiểu học việc hình thành các kĩ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là vô

1


3. Phạm vi áp dụng của đề tài:
Đối tượng: Học sinh lớp 3
2


Nội dung : Tìm hiểu một số đặc điểm cơ bản của kĩ năng sống được hình thành
qua việc học tập môn Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên xã hội lớp 3 và các tiết hoạt động
ngoài giờ lên lớp ở lớp 3.

II. PHẦN NỘI DUNG:
1. Thực trạng dạy học:
1.1. Xã hội:
Trong thực tế hiện nay chất lượng giáo dục Đạo đức của học sinh nói chung và
của học sinh Tiểu học nói riêng có phần giảm sút bởi ảnh huởng của nhiều nguyên
nhân: Sự cạnh tranh của cơ chế thị truờng có mặt tích cực là thúc đẩy sự phát triển
của nền kinh tế, song lại là mảnh đất tốt cho tư tưởng cá nhân ích kỷ coi đồng tiền
là trên hết dẫn đến sự xuống cấp về Đạo đức xã hội từ người lớn đến trẻ em, đến
mọi mặt của đời sống xã hội
1.2. Gia đình:
Nhiều gia đình chưa đủ hiểu tâm lý của con em mình và đủ khả năng dạy cho
con những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống.
Nhiều gia đình chỉ quan tâm đến việc kiếm tiền, đáp ứng nhu cầu vật chất cho
con em mà lãng quên việc dạy bảo con em những kĩ năng cần thiết trong cuộc
sống như: kĩ năng ứng xử, giao tiếp; kĩ năng tự bảo vệ...
1.3. Nhà trường:
Thực tế cho thấy học sinh hiện nay rất nhạy cảm, rất dễ thích ứng với các hiện
tượng tiêu cực ngoài xã hội như: hiện tượng nói tục, các hành vi thiếu văn hoá vẫn
còn. Đặc biệt một số học sinh không biết áp dụng kiến thức đã học vào thực tế.
Chẳng hạn học sinh vừa đuợc học bài “Giữ trật tự vệ sinh nơi công cộng” nhưng
lại rất mất trật tự trong giờ học hoặc vứt rác bừa bãi ở sân trường. Học sinh vừa

%

SL

%

SL

%

6

27,3

9

40,9

7

31,8

Học sinh thể hiện kĩ năng còn đại khái, chưa mạnh dạn thể hiện kĩ năng của bản
thân. Các em còn ngại nói, ngại viết, khả năng tự học tự tìm tòi còn hạn chế.
Bên cạnh những khó khăn trên cũng có thuận lợi nhất định đó là: tôi nhận được
một tập thể học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các em gần gũi với cô giáo. Bên
cạnh đó tôi có được sự ủng hộ của phụ huynh trong việc cùng nhà trường giáo dục
các em. Ngoài ra Ban lãnh đạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho giáo
viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục. Chính vì thế tôi luôn cố gắng
làm sao rèn cho các em kĩ năng sống, giúp các em có một niềm tin, phát triển một

môn học.
Trên đây là những bước chuẩn bị đầu tiên của tôi. Để giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh có hiệu quả tôi vận dụng vào các môn học, tiết học, nhất là các môn
như: Tiếng Việt, Đạo đức; Tự nhiên và xã hội; hoạt động ngoài giờ lên lớp....
A/ Đối với môn Tiếng Việt:
Kĩ năng sống của môn Tiếng Việt không chỉ thể hiện ở nội dung học mà còn
thể hiện qua phương pháp dạy học của giáo viên. Để hình thành và rèn luyện kĩ
năng sống cho học sinh mà môn Tiếng Việt đã đặt ra với học sinh Tiểu học, người
giáo viên phải biết vận dụng nhiều phương pháp dạy học phát huy tính tích cực,
chủ động sáng tạo của HS như thực hành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp
5


nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phưong pháp hỏi
đáp ...Thông qua các hoạt động học tập được phát huy trải nghiệm, rèn luyện kĩ
năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai... học sinh có cơ hội rèn luyện thực
hành kĩ năng sống cần thiết.
Ví dụ: * Bài tập đọc Ai có lỗi (tuần 2)
- Kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài:
+ Bồi dưỡng cho HS cách giao tiếp ứng xử có văn hóa, biết kiềm chế cảm xúc
(qua câu hỏi : Nếu em là En -ri- cô em có trả thù bạn như vậy không ? Vì sao?)
Giáo viên đưa ra câu hỏi và bằng hình thức thảo luận nhóm để các em chia sẻ
với nhau sau đó học sinh sẽ trình bày ý kiến cá nhân của mình.
+ Bồi dưỡng KN biết cảm thông:
Chi tiết: "Thấy vai áo Cô-rét ti sứt chỉ chắc vì cậu đã vác củi giúp mẹ, muốn xin
lỗi Cô- rét –ti."
* Bài Chiếc áo len (TV tuần 3)
- Kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài:
+ Tự nhận thức (xác định giá trị bản thân là đem lại lợi ích, niềm vui cho người
khác thì mình cũng có niềm vui).

dũng cảm.
Giáo viên cho học sinh thảo luận,chia sẻ: Em học tập được điều gì ở chú lính
nhỏ? (HS kể )...
Từ đó: HS biết vận dụng liên hệ bản thân.
Các kĩ năng được phát triển từ dễ đến khó. Sau bài học, tôi luôn tạo không khí
thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp hình thức dạy học tạo điều kiện cho
các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc học nhóm.
Rèn kĩ năng sống có hiệu quả còn được tôi vận dụng khá nhiều trong trong các
môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi
với cuộc sống hằng ngày của các em.
2) Môn Đạo đức;
- Các phương pháp kĩ thuật dạy học môn đạo đức rất đa dạng, bao gồm nhiều
phương pháp và kĩ thuật như học theo nhóm, theo dự án, nghiên cứu trường hợp
điển hình giải quyết vấn đề, đóng vai, trò chơi động não, hỏi chuyên gia, chính các
phương pháp dạy học tích cực tạo cơ hội học sinh thực hành trải nghiệm nhiều kĩ
năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi.
7


- Do các đặc trưng trên nên có thể khẳng định đạo đức là môn học có tiềm năng
to lớn trong việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học.
- Một số kỹ năng:
+ Kĩ năng giao tiếp: (chào hỏi, cảm ơn, xin lổi, bày tỏ sự thông cảm chia sẻ, bày
tỏ ý kiến ứng xử khi đến nhà người khác, gọi điện thoại...)
Ví dụ:
Qua bài 3: Tự làm lấy việc của mình
- Kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài đó là kỹ năng tư duy phê phán
(biết phê phán đánh giá, những thái độ, việc làm thể hiện sự ỷ lại, không chịu tự
làm lấy việc của mình).
+ Tình huống 1 ở hoạt động 2: Hùng đang viết báo tường chuẩn bị cho ngày Nhà

nào đó.
3) Môn TN&XH:
Các KNS chủ yếu trong môn TN&XH:
+ Kĩ năng tự nhận thức: Tự nhìn nhận, đánh giá về bản thân để xác định được mặt
mạnh, mặt yếu của bản thân; Biết vị trí của mình trong mối quan hệ ở nhà, ở
trường và ở cộng đồng.
+ Kĩ năng tự phục vụ và tự bảo vệ, biết cách tự phục vụ: rửa mặt, đánh răng,
tắm. Tự bảo vệ chăm sóc sức khỏe bản thân liên quan đến các vấn đề vệ sinh các
nhân, vệ sinh môi trường, dinh dưỡng, phòng bệnh và an toàn ở nhà, ở trường, ở
nơi công cộng.
+ Kĩ năng ra quyết định: nên làm hay không nên làm để bảo vệ sức khỏe bản
thân, để ứng xử phù hợp trong gia đình, nhà trường và cộng đồng, để bảo vệ môi
trường.
+ Kĩ năng kiên định và kĩ năng từ chối: Kiên quyết giữ vững lập trường, và nói
lời từ chối trước lời rủ rê của bạn bè và người xấu; không tham gia vào những việc
làm và hành vi tiêu cực.
+ Kĩ năng làm chủ bản thân: Biết đảm nận trách nhiệm, cam kết thực hiện công
việc và biết ứng phó với căng thẳng trong những tình huống của cuộc sống một
cách tích cực.
+ Kĩ năng giao tiếp: Tự tin khi giao tiếp; Lắng nghe tích cực; Phản hồi xây dựng,
bày tỏ cảm thông, chia sẻ, giúp đỡ bạn bè trong lớp, trường, những người có hoàn
cảnh khó khăn.
9


+ Kĩ năng hợp tác: Khả năng cá nhân biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết và
cùng chung sức làm việc có hiệu quả với những thành viên khác, giúp đỡ hỗ trợ lẫn
nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung.
+ Kĩ năng tư duy phê phán: Biết phê phán , đánh giá các ý kiến, hành động, lời
nói, việc làm, các hiện tượng trong đời sống hằng ngày.

cấp cứu khi có những trường hợp xấu xảy ra.
Ở bài: "Họ nội, họ ngoại " tôi cho học sinh thảo luận nhóm và nêu các thành
viên có trong gia đình mình dưới sự trợ giúp của giáo viên. Sau khi học sinh thảo
luận và chia sẻ , học sinh sẽ nhận biết được gia đình mình có mấy thế hệ.
Các bài " Vệ sinh môi trường, thực vật, động vật, mặt trời, trái đất, quả địa
cầu... Hình thành những thói quen ứng xử đúng đắn và thân thiện với môi trường
xung quanh. Giáo dục lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi trường Xanh, sạch, đẹp
qua các hành vi ứng xử cụ thể: bảo vệ cây xanh, giữ gìn môi trường và danh lam
thắng cảnh của quê hương, đất nước; bước đầu biết nhắc nhở mọi người bảo vệ
môi trường để làm cho cuộc sống tốt đẹp- HS thấy được tác hại của việc phá hoại
môi trường, gây nên những thiệt hại lớn qua các trận lũ, giông. Giáo dục ý thức
bảo vệ môi trường qua các hành động cụ thể: trồng cây, bảo vệ thiên nhiên, góp
phần làm đẹp cảnh quan môi trường quê hương
Đối với một số bài học có nội dung giáo dục môi trường (nói về thiên nhiên,
đất nước,...GV giúp HS hiểu cảm nhận được đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học
chính là góp phần giáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức bảo vệ môi trường:
Ví dụ bài: Vệ sinh cơ quan đường hô hấp: GV kết hợp GD HS biết vệ sinh cơ
quan hô hấp; mọi người cần phải có ý thức bảo vệ môi trường như: trồng cây xanh
cản bớt bụi, lọc không khí, hay GD học sinh nếu bị viêm nhiễm đường hô hấp
không được khạc nhổ bừa bãi.
Ngoài ra GV còn tích hợp GD môi tường ở mọi lúc mọi nơi: ví dụ khi đi lao
động: nhặt cỏ, lá cây khô, giấy rác, vệ sinh lớp...
Tóm lại, tùy theo bài, giáo viên tổ chức cho các em hoạt động ngay tại lớp với
tình huống tương tự bài học để học sinh tự tìm ra hướng giải quyết vấn đề, sau đó
học sinh tự nêu các kĩ năng mà em đã ứng dụng để giải quyết vấn đề đó. Nếu
không tổ chức thực hành được thì giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu các tình
11


huống tương tự mà các em đã gặp ở cuộc sống hàng ngày, ghi chép lại và nêu cách

các em. Rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai
12


nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác. Chấm dứt việc nô đùa
nguy hiểm. Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa
bạo lực và các tệ nạn xã hội. Chấm dứt các vi phạm đánh nhau, tụ tập băng
nhóm…Ngoài ra những buổi chào cờ, tôi khuyến khích các em xung phong trả lời
những câu hỏi mà Tổng phụ trách đưa ra...
Không những thế, tôi còn khuyến khích các em cùng chia sẻ những cảm nhận,
những suy nghĩ, những quan sát của mình với cô với bạn một cách thoải mái, tự
nhiên không gò bó, áp đặt. Hoặc ở những giờ sinh hoạt lớp, giờ ra chơi tôi cùng
các em tham gia những trò chơi dân gian hay cùng chia sẻ với nhau những cuốn
sách hay.
Ngoài ra để các em có kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông, đuối nước và
các thương tích khác tôi đã giáo dục các em thông qua các tiết: An toàn giao thông,
hướng dẫn các em phòng chống tai nạn giao thông và các thương tích khác bằng
cách đưa ra những tình huống cho các em xử lí.
Chẳng hạn :
- Khi đi qua ngã tư có đèn tín hiệu gặp đèn đỏ người và xe phải như thế nào?
- Khi nào thì người và xe mới được phép đi?
- Khi đi bộ em đi ở đâu? Nếu đường không có vỉa hè thì thế nào?
- Em có nên chơi đùa trên đưòng phố không? Có leo trèo qua dãi phân cách và
chơi gần dãi phân cách không? Vì sao?
- Việc chơi gần đường ray xe lửa có nguy hiểm không? Nguy hiểm như thế nào? Khi ngồi trên xe máy em phải như thế nào? Em hãy nêu cách đội mũ bảo hiểm?
Nêu sự cần thiết phải đội mũ bảo hiểm?
- Các em đã nhìn thấy tai nạn trên đường chưa? Theo các em vì sao tai nạn xảy ra?

13



Các em sẽ nhanh nhẹn hơn, có đạo đức tốt hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự
tin hơn trong cuộc sống.
Hiệu quả đào tạo kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con số chính
xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: các em có ý thức, thái độ
khác với mọi người trong gia đình; luôn hoà đồng với bạn bè; tự tin khi nói
năng ... đó chính là hiệu quả từ đào tạo kĩ năng sống. Việc sinh hoạt theo nhóm tạo
môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua
các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên. Các em trở nên thân thiện, từ đó giúp
bầu không khí học tập, lao động trở nên sôi động hơn. Tham gia sinh hoạt theo
nhóm giúp các em học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử
hợp lý trong mọi tình huống. Khi sinh hoạt nhóm, tôi luôn đưa ra nhiều tình huống
tạo sự phát triển tư duy cho các em. Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các em
với nhau.
Như vậy bằng nhiều hình thức khác nhau, tôi luôn cố gắng rèn cho học sinh
những kĩ năng cơ bản có hiệu quả, thể hiện rõ nét ở sự tiến bộ của học sinh trong
nhận thức, trong cư xử, đối xử tốt với bạn bè, người lớn và linh hoạt xử lí trong
mọi trường hợp.

15


III. PHẦN KẾT LUẬN.
1. Một số kết quả đạt được:
Qua việc thực hiện các biện pháp trên, đến cuối năm học, tôi thấy các em có
tiến bộ rõ rệt. Đa số các em đều có ý thức tốt trong việc rèn luyện các kĩ năng,
được thể hiện rõ qua: Việc sinh hoạt hằng ngày trên lớp, trong nhiều nghi thức lời
nói, các em biết vận dụng những lời nói thân thiện vào thực tế, những lời chào,
cảm ơn hay xin lỗi... đã trở thành thói quen, được các em vận dụng hằng ngày; việc
đánh giá của các giáo viên bộ môn, của tổng phụ trách khi nhận xét về các em học

18,2

0

0

2. Ý nghĩa của đề tài:
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của xã
hội, các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyện những
kĩ năng sống qua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực,
vui vẻ .Việc giáo dục kĩ năng sống ngay từ lớp dưới sẽ rút ngắn thời gian để trang
bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để làm hành trang bước vào đời.
Chính vì vậy, các thầy cô giáo tiểu học luôn giữ vai trò vô cùng quan trọng. Vì thế
theo tôi để làm tốt việc rèn kĩ năng sống cho học sinh, mỗi thầy cô giáo cần phải:
- Xác định rõ tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh.
- Nắm vững những đặc trưng về phương pháp và hình thức tổ chức dạy các
kĩ năng giao tiếp, ứng xử vào các môn học và các hoạt động khác.
-Tập trung vào việc đầu tư sọan giảng, lồng ghép kĩ năng sống vào các môn
học.
16


- Luôn tạo mọi điều kiện để các em có thể bày tỏ, thể hiện mình, tham gia tốt
các buổi hoạt động ngoại khóa của trường, lớp.
- Điều quan trọng là mỗi thầy cô giáo phải rèn cho mình tác phong sinh hoạt
chuẩn mực, phải hết lòng thương yêu, gần gũi với học sinh.
Nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
trong các nhà trường chính là các thầy cô giáo. Đối với cộng đồng thì đó là các bậc
phụ huynh, ông bà họ hàng thân thích, những người lớn tuổi,....Việc chăm sóc và
giáo dục trẻ em, bồi dưỡng trẻ em trở thành công dân tốt của đất nước là một công

Bản thân đã cố gắng áp dụng những kinh nghiệm, sáng tạo thêm những phương
pháp mới nhằm nâng cao nhiều kĩ năng sống tốt cho học sinh từ môi trường giáo
dục ở nhà trường, giáo dục và xây dựng cho các em có năng lực tốt, lối sống lành
mạnh để các em có thể tự lập, tự tin hơn trong cuộc sống, đem lại niềm vui, hạnh
phúc cho các em, gia đình và xã hội. Trên đây là những suy nghĩ của bản thân về
việc nghiên cứu một số biện pháp giáo dục và rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 3
thông qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Mặc dầu vậy, sáng kiến kinh nghiệm của tôi không tránh khỏi thiếu sót. Rất
mong sự góp ý chỉ đạo của các cấp lãnh đạo, đồng nghiệp để bản thân tôi ngày
càng hoàn thiện hơn trong dạy học.

18