CỞ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC CHUYÊN
MÔN CHO HIỆU TRƯỞNG
TRƯỜNG MẦM NON DỰA VÀO
CỘNG ĐỒNG NGHỀ NGHIỆP


- Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
- Những nghiên cứu về phát triển nghề nghiệp giáo viên
Gần đây, vấn đề phát triển nghề nghiệp cho giáo viên và cán bộ
quản lý trường học được rất nhiều người quan tâm, nhiều công trình
nghiên cứu đi sâu vào các nội dung trên. Các công trình nghiên cứu về
phát triển nghề nghiệp liên tục cho giáo viên ngày càng nhiều: những ấn
phẩm này bao gồn bài viết và các báo cáo nghiên cứu về mô hình và
những kinh nghiệm thực tiễn của phát triển nghề nhiệp giáo viên, trong
đó có sự quan tâm nghiên cứu đến sự hỗ trợ của cộng đồng nghề nghiệp.
Nhiều tổ chức trong nước và quốc tế đã công nhận tầm quan trọng
của phát triển nghề nghiệp giáo viên và đã đặt hàng những nghiên cứu
với mục đích để biết cách hỗ trợ cho những nỗ lực đó (phát triển nghề
nghiệp giáo viên) một cách hiệu quả hơn trong các mối quan hệ với cộng
đồng nghề nghiệp giáo viên.
Hầu hết các cuộc cải cách giáo dục hiện này (trong dự định hoặc
đã triển khai) đều gồm một phần là phát triển nghề nghiệp giáo viên với
ý nghĩa là một trong những yêu cầu then chốt của tiến trình thay đổi.
Một khía cạnh nữa khiến cho vấn đề phát triển nghề nghiệp của
giáo viên được quan tâm trong giai đoạn vừa qua là vấn đề về mối quan
hệ giữa một bên là yêu cầu cao đối với lao động của giáo viên, với bên


kia là những điều kiện để giáo viên thực hiện được các yêu cầu đó còn
chưa được cải thiện.

định này tùy thuộc vào từng giáo viên, từng nhà trường, và từng người
quản lý trường học đó. Vì vậy người quản lý giáo dục cần có một nền
tảng chuyên môn tốt luôn được bồi dưỡng nâng cao chuyên môn và năng
lực quản lý và sự ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nhà quản lý trong cộng
đồng nghề nghiệp giữ vai trò vô cùng quan trọng.
Bùi Văn Quân, Nguyễn Ngọc Cầu (2006) nghiên cứu về các cách
tiếp cận nghiên cứu và phát triển đội ngũ giáo viên, bài viết đã chỉ ra có
thể nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên dưới các cách tiếp cận khác
nhau như tiếp cận phát triển nguồn nhân lực, tiếp cận chuẩn nghề nghiệp
vv…[2]
-Nghiên cứu về phát triển giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục
dựa vào cộng đồng nghề nghiệp


Tiếp cận cộng đồng và đẩy mạnh công tác XHH giáo dục là một
trong những hướng nghiên cứu trong phát triển giáo dục, đến nay đã có
nhiều công trình nghiên cứu bàn luận về vấn đề này như: “Xã hội hóa
giáo dục – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Sinh
Huy; “Mấy vấn đề xã hội hóa giáo dục” của tác giả Lê Khanh; “Xã hội
hóa giáo dục và sự hình thành định hướng giá trị” của tác giả Võ Tấn
Quang…. Thông qua những nghiên cứu của mình, nhìn chung các tác
giả đã đề cập đến những khía cạnh khách nhau của công tác XHH giáo
dục và tiếp cận cộng đồng trong phát triển giáo dục nói chung và phát
triển nghề nghiệp giáo viên nói riêng.
Lê Minh Hà cùng nhóm tác giả nghiên cứu " Nghiên cứu một số
biện pháp phối hợp các lực lượng xã hội trong tuyên truyền phổ biến
chăm sóc - giáo dục trẻ dưới 6 tuổi cho các bậc cha mẹ vùng khó khăn "
trong đó đề tài đã làm rõ được các khái niệm: biện pháp, phối hợp, các
lực lượng xã hội, vùng khó khăn và đồng thời đưa ra 7 biện pháp phát
triển mầm non và chỉ rõ các biện pháp quan trọng như: xây dựng mục

Trần Thị Ngọc Trâm (2014), nghiên cứu về đổi mới quản lý giáo
dục mầm non trong bối cảnh hiện nay đã đề cập đến nhiều biện pháp
trong đó có đề cập đến vai trò của cộng đồng trong phát triển giáo dục


mầm non và biện pháp huy động cộng cồng để phát triển giáo dục mầm
non. [18]
Nguyễn Thị Thắm (2016) nghiên cứu vấn đề “Quản lý phát triển
năng lực tiếp cận cộng đồng cho đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non
tại các xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Yên Bái”. Từ đó, đề xuất các biện
pháp quản lý nhằm nâng cao năng lực tiếp cận cộng đồng cho đội ngũ
hiệu trưởng các trường mầm non tại các xã khó khăn, từng bước thu hút
và huy động sự chung tay xây dựng của cộng đồng, vì một nền giáo dục
bền vững và phát triển. [11]
Các chương trình của VVOB giai đoạn 2017-2021 sử dụng các
cộng đồng học tập chuyên môn để tiếp cận để bồi dưỡng chuyên môn
cho giáo viên và cán bộ quản lí nhà trường. VVOB ở Nam Phi và Rugan-đa có thể rút ra được nhiều kinh nghiệm từ những năm trước. Tuy
nhiên, VVOB cũng đang giới thiệu phương pháp học tập này đến một số
quốc gia khác, kể cả Ê-cua-đo, Cộng hòa dân chủ Công-gô và Su-rinam. Cộng đồng học tập chuyên môn nhằm cải thiện việc học 20172021 Ê-cu-a-đo VVOB trợ giúp Bộ Giáo dục Ê-cu-a-đo xây dựng các
phương án bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên và chất lượng.
Những nghiên cứu trên đưa ra khuyến cao giáo viên và cán bộ
quản lí nhà trường, những người được bồi dưỡng chuyên môn nên đặc
biệt chú ý để hiểu rõ vấn đề về trường học an toàn và khuyến khích tinh
thần học tập của học sinh. Để hiểu rõ điều này, VVOB hỗ trợ cán bộ
quản lí các trường tham gia vào các cộng đồng học tập chuyên môn.
VVOB và Bộ Giáo dục đang tìm kiếm cơ hội để mở rộng sự tập


trung của các cộng đồng dành cho giáo viên đến những nơi hiện đang
chú trọng vào kiến thức sư phạm bên cạnh kiến thức kỹ thuật. Một khi

Phát triển là một thuộc tính của vật chất. mọi sự vật và hiện tượng
của hiện thực không tồn tại trong trạng thái khác nhau từ khi xuất hiện
đến lúc tiêu vong, nguồn gốc của sự phát triển là sự thống nhất và đấu
tranh giữa các mặt đối lập.
Theo Đặng Thành Hưng : "Phát triển được hiểu là thay đổi hay
biến đổi tiến bộ, là phương thức của vận động, hay là quá trình diễn ra
có nguyên nhân, dưới những hình thức khác nhau như tăng trưởng, tiến
hoá, phân hoá, chuyển đổi, mở rộng, cuối cùng tạo ra sự biến đổi về
chất" [14] Theo tác giả phát triển không chỉ bao gồm những biến đổi về
số lượng mà còn bao hàm cả biến đổi về chất lượng.
Trong thế giới vật chất và tinh thần mọi sự vật hiện tượng, con
người, xã hội luôn phát triển hoặc là biến đổi để tăng tiến số lượng, thay
đổi chất lượng hoặc dưới tác động của bên ngoài làm cho biến đổi theo
chiều hướng ngày càng hoàn thiện hơn được coi là sự “phát triển”.


Mọi sự vật hiện tượng có thể biến đổi để tăng tiến về số lượng
hoặc thay đổi về chất lượng dưới tác động của bên trong hoặc bên ngoài
đều được coi là phát triển.
Giữa phát triển và tăng trưởng có điểm giống nhau là đều cùng
hàm chứa ý nghĩa về sự tăng lên, đi lên. Song phát triển khác nhau giữa
phát triển và tăng trưởng ở chỗ, sự tăng trưởng đơn thuần chưa phải là sự
phát triển. Muốn có sự phát triển, trong quá trình tăng trưởng phải đảm
bảo tính cân đối, tính hiệu quả và tính mục tiêu, tính thiết thực. Tăng
trưởng trước mắt phải đặt cơ sở cho tăng trưởng trong tương lai thì sự
tăng trưởng đó mới tạo điều kiện cho phát triển.
Trong giáo dục và phát triển cộng đồng, khái niệm phát triển
thường được chỉ sự phát triển những thành tố cụ thể của cá nhân hoặc tổ
chức.
Dưới góc độ của khoa học quản lý phát triển đội ngũ giáo viên

lực thực hiện các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ ở trường


mầm non. Đó là sự tổ hợp giữa các yếu tố tâm lý, xã hội, kiến thức, kỹ
năng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ giúp Hiệu trưởng có thể thực
hiện và đánh giá được việc thực hiện các hoạt động chăm sóc, nuôi
dưỡng, giáo dục trẻ của đồng nghiệp ở trường mầm non.
Năng lực chuyên môn của Hiệu trưởng trường mầm non gồm:
- Năng lực chăm sóc trẻ về sức khỏe, thể chất và tâm lý.
- Năng lực nuôi dưỡng trẻ
- Năng lực giáo dục toàn diện trẻ: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ, tổ
chức hoạt động vui chơi cho trẻ, tổ chức hoạt động giáo dục theo chủ đề,
giúp trẻ làm quen với môi trường xung quanh, tổ chức hoạt động học
cho trẻ vv…
- Năng lực quản lý trẻ theo nhóm lớp và một số năng lực khác.
- Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trong trường
mầm non dựa vào cộng đồng nghề nghiệp
Cộng đồng là một nhóm người có cùng quan điểm hoăc tín ngưỡng,
chủng tộc, hoặc cùng loại hình nghề nghiệp, hoặc cùng mối quan tâm về
những vấn đề chung của xã hội hay nghề nghiệp.
Theo tác giả Vũ Thị Phương: “Cộng đồng là tập thể người sống
trong cùng một khu vực, một tỉnh hoặc một quốc gia và được xem như
một khối thống nhất hay nói một cách khác cộng đồng là một từ dùng


để chỉ một nhóm người có cùng sở thích hoặc cùng cư trú trong một
vùng lãnh thổ nhất định”. [21]
Cộng đồng gồm có các dạng sau đây:
- Cộng đồng dân cư
- Cộng đồng dân tộc

sinh và mục tiêu phát triển nhà trường và phát triển sự nghiệp giáo dục
mầm non.
- Học tập thường xuyên, học tập suốt đời để phát triển nghề nghiệp
là nét đặc trưng cơ bản của cộng đồng nghề nghiệp giáo viên.
- Mỗi thành viên trong cộng đồng có mối quan hệ gắn kết với nhau
vì mục tiêu giáo dục toàn diện nhân cách học sinh.


Trong cộng đồng nghề nghiệp giáo viên mầm non, mọi thành viên
gắm bó với nhau vì mục đích chung là phát triển nhà trường, nâng cao
chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ. Các thành viên trong cộng
đồng giáo viên, cán bộ quản lý học hỏi, chia sẻ với nhau để phát triển
năng lực chuyên môn nghiệp vụ để hoàn thiện và phát triển nghề nghiệp.
Dựa trên kết quả tự đánh giá hoặc đánh giá đồng nghiệp về năng
lực chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ mầm non, nhà quản lý và Hiệu
trưởng sử dụng cộng đồng học tập để làm thay đổi năng lực chăm sóc,
nuôi dưỡng và giáo dục trẻ của bản thân và đồng nghiệp.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non
dựa vào cộng đồng nghề nghiệp giáo viên có thể được tiến hành với các
nội dung phát triển sau đây:
- Phát triển năng lực chăm sóc trẻ
- Phát triển năng lực nuôi dưỡng trẻ
- Phát triển năng lực giáo dục trẻ
- Phát triển năng lực quản lý trẻ.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non
dựa vào cộng đồng nghề nghiệp là quá trình mỗi Hiệu trưởng thực hiện
phát triển năng lực chuyên môn của mình thông qua môi trường học hỏi
lẫn nhau giữa Hiệu trưởng với người dưới quyền, giáo viên, hoặc giữa
Hiệu trưởng với Hiệu trưởng thông qua tổ chức cộng đồng nghề nghiệp


trẻ:
+Năng lực quan sát, đánh giá sự phát triển của trẻ thông qua các
hoạt động hằng ngày;
+ Năng lực thiết kế công cụ và tổ chức đánh giá trẻ theo giai đoạn.
+ Năng lực sử dụng thông tin đánh giá
+ Năng lực sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh trong quá trình
chăm sóc, giáo dục trẻ nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ.
- Năng lực phát triển Chương trình giáo dục: Xây dựng kế hoạch giáo
dục, chương trình giáo dục trong nhóm, lớp hướng tới sự phát triển toàn diện
của trẻ.
- Năng lực quản lý nhóm, lớp: Tổ chức quản lý các hoạt động
chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ trong nhóm, lớp; tổ chức quản lý


cơ sở vật chất, hệ thống hồ sơ sổ sách phục vụ hoạt động nuôi dưỡng,
chăm sóc, giáo dục trẻ theo quy định.
- Năng lực tư vấn, hướng dẫn và giúp đỡ cán bộ, giáo viên, nhân
viên về chuyên môn giáo dục mầm non;
- Có kiến thức phổ thông về chính trị, kinh tế, y tế, văn hóa, xã hội
liên quan đến giáo dục mầm non.
- Tầm quan trọng của phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu
trưởng trường mầm non dựa vào cộng đồng nghề nghiệp
Một Hiệu trưởng tốt phải là một nhà chuyên môn đồng thời là nhà
lãnh đạo, người quản trị trường học. Nhà lãnh đạo phải luôn có cách
nhìn thích hợp để hoạch định kế hoạch hợp lý cho nhà trường hoạt động,
từ đó đề ra những chủ trương, đường lối đúng đắn, nhưng đồng thời
Hiệu trưởng phải là người giỏi về năng lực chuyên môn để định hướng
các hoạt động chuyên môn cho giáo viên. Người Hiệu trưởng phải luôn
hiểu những người cấp dưới của mình mong muốn gì, đánh giá đúng khả
năng và năng lực chuyên môn của họ để từ đó có những chỉ đạo thích



Trong cộng đồng nghề nghiệp giáo viên, cán bộ quản lý cùng giải
quyết các tình huống, ví dụ: phân tích một cách có hệ thống các tình
huống cụ thể, trao đổi chuyên môn và phản hồi, cùng nhau học hỏi để
nâng cao năng lực chuyên môn.
Cộng đồng nghề nghiệp Hiệu trưởng có đặc điểm là đa dạng thành
viên, có thái độ cởi mở và hòa nhập đối với thành viên mới giúp Hiệu
trưởng tự học và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn một cách hiệu quả.
Cộng đồng nghề nghiệp giúp Hiệu trưởng có khả năng lãnh đạo
tốt đảm bảo việc hướng dẫn và hỗ trợ có giá trị thực tế cao.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non
mang tính thường xuyên. Các cuộc họp thường xuyên đảm bảo các nội
dung được thảo luận sâu, mang lại kiến thức, tạo tác động tích cực trong
việc dạy và học.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non
dựa vào cộng đồng nghề nghiệp đã tạo ra môi trường học hỏi lẫn nhau
giữa các Hiệu trưởng trong cùng một khu vực, thông qua đó nâng cao
năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng, từ đó nâng cao năng lực lãnh
đạo, chỉ đạo hoạt động chuyên môn của Hiệu trưởng để nâng cao chất
lượng quản lý nhà trường và chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ mầm
non.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non
dựa vào cộng đồng nghề nghiệp là con đường phát triển nghề nghiệp cho


Hiệu trưởng, giúp Hiệu trưởng trường mầm non tự học, tự bồi dưỡng từ
chính những người bạn đồng nghiệp của mình để nâng cao năng lực
nghề nghiệp.
Phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng trường mầm non

cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Môi trường chăm sóc và
giáo dục tốt sẽ giúp trẻ khỏe mạnh, thông minh, sáng tạo, tự tin, tự lập
và giàu tình cảm; chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ vào tiểu học bằng hoạt
động “ học mà chơi, chơi mà học” phù hợp với lứa tuổi, trên tinh thần
khích lệ tính tò mò, ham hiểu biết, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một; hình
thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lí, năng lực và
phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với
lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền
tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời.
Môi trường giáo dục trẻ phụ thuộc một phần vào năng lực chuyên môn
của Hiệu trưởng và giáo viên trường mầm non.


Để phát triển môi trường nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ một
cách hiệu quả thì người hiệu trưởng đóng vai trò người lãnh đạo, nhà
quản lý phải có chuyên môn nghiệp vụ sư phạm vững vàng. Có năng lực
quản lý diều hành mọi hoạt động của nhà trường để nhằm thức đẩy công
tác giáo dục của nhà trường đạt được mục tiêu của giáo dục mầm non đề
ra, hơn ai hết Hiệu trưởng phải giỏi về chuyên môn và đi đầu trong mọi
công việc đồng thời là người tư vấn, hướng dẫn giáo viên thực hiện tốt
các nhiệm vụ chuyên môn, phát triển nghề nghiệp liên tục.
Vai trò quan trọng của phát triển nghề nghiệp giáo viên là Hiệu
trưởng giúp/hỗ trợ giáo viên trong việc xây dựng những lý thuyết và
thực tiễn sư phạm để giúp họ phát triển sự thành thạo trong nghề. Như
vậy, phát triển nghề nghiệp giáo viên mang lại những thay đổi trong nhà
trường về chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, đồng thời cũng
tạo ra sự thay đổi cơ bản về nhân cách người giáo viên, đặc biệt là sự
phát triển năng lực cho giáo viên. Tính định hướng (mục đích) của phát
triển nghề nghiệp giáo viên đồng thời hướng đến sự phát triển của mỗi
giáo viên và sự phát triển của hệ thống/tổ chức, cơ sở giáo dục (trường

dung cơ bản trong các mô hình phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu
trưởng được các định gồm các nội dung sau đây:
(i) Xác định nhu cầu phát triển năng lực chuyên môn liên tục của
Hiệu trưởng: nhằm xác định có xuất hiện khoảng cách giữa yêu cầu về vị
trí mà Hiệu trưởng đang đảm nhận với khả năng đáp ứng hiện có của
Hiệu trưởng hay không? Kết quả này cho phép xác nhận Hiệu trưởng đó
tổ chức chỉ đạo giáo viên thực hiện các hoạt động chuyên môn hiệu quả
chưa? cần mở rộng, phát triển hay đổi mới cái gì trong năng lực nghề
nghiệp của bản thân ? Kết quả này giúp cho Hiệu trưởng đánh giá năng
lực chuyên môn của giáo viên và tổ chức quản lý trường mầm non hiệu
quả được không?
(ii) Thiết kế mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu
trưởng hướng vào phát triển các năng lực thành phần: Năng lực nuôi
dưỡng, chăm sóc; Năng lực giáo dục toàn diện; Năng lực quan sát, đánh
giá sự phát triển của trẻ; Năng lực phát triển chương trình giáo dục nhà
trường, năng lực quản lý trẻ theo nhóm lớp vv.., từ đó xây dựng nội dung
để phát triển năng lực chuyên môn liên tục cho Hiệu trưởng trường mầm
non: các hoạt động nào sẽ phải triển khai để rút gắn và xóa bỏ khoảng
cách nêu trên cho Hiệu trưởng là câu hỏi được đặt ra và phải trả lời trong
xác định nội dung bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng. Do
đó nội dung phát triển năng lực chuyên môn cho Hiệu trưởng phải
hướng tới các nội dung: Phát triển năng lực chăm sóc, nuôi dưỡng và