VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG QUỐC ĐẠT

QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG QUỐC ĐẠT

QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số : 9 14 01 14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS.TS. Vũ Dũng
2. PGS.TS. Nguyễn Khắc Hùng

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .................................................................... 61
3.1.Tổ chức và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 61
3.2. Kết quả nghiên cứu thực trạng xây dựng văn hoá các trường trung học
cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ......................................................................... 70
3.3.Kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý xây dựng văn hoá các trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ......................................................... 87
3.4. So sánh thực trạng mức độ thực hiện nội dung quản lý xây dựng văn
hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh theo biến số ......... 100
3.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý xây dựng văn hóa nhà
trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ........................................... 104
3.6. Đánh giá chung thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 107


Chương 4 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ........ 113
4.1. Nguyên tắc xây dựng các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 113
4.2. Giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường trung học cơ sở thành phố
Hồ Chí Minh.................................................................................................. 114
4.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất .. 135
4.4.Thử nghiệm một giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường trung học
cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................................... 140
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................. 147
CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ..................................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 152
PHỤ LỤC





Bảng 3.20. Ảnh hưởng của người lãnh đạo nhà trường ......................................... 104
Bảng 4.1. Mức độ cần thiết của các giải pháp (%) ................................................. 137
Bảng 4.2. Mức độ khả thi của các giải pháp (%).................................................... 139
Bảng 4.3. Mức độ nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường .............................. 143
Bảng 4.4. Mức độ nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường.............................. 144
Biểu đồ 3.1. Tỷ lệ các trường trung học cơ sở được nghiên cứu đã có khẩu
hiệu, phương châm làm việc .......................................................................... 74


MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Xây dựng văn hóa luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với bất kỳ quốc
gia nào. Văn hóa là một trong bốn trụ cột phát triển của một quốc gia (chính trị,
kinh tế, văn hóa và môi trường). Văn hóa giúp cho một quốc gia phát triển có hiệu
quả và bền vững. Đối với một nhà trường cũng vậy, văn hóa của nhà trường là sự
tổng hòa toàn bộ sự phát triển của nhà trường từ hoạt động đào tạo, giáo dục, quản
lý nhân lực, người học, cơ sở vật chất, giao tiếp và ứng xử trong nhà trường,… Xây
dựng văn hóa của nhà trường là xây dựng hoạt động giảng dạy, giáo dục nhân cách
người học phù hợp, hiệu quả; xây dựng cách thức ứng xử văn minh, lịch sự, thân
thiện trong nhà trường; xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường hiện đại, tiện dụng,
đảm bảo môi trường không bị ô nhiễm, không gian và cảnh quan sạch đẹp. Một nhà
trường có môi trường văn hóa tốt là một nhà trường đào tạo có chất lượng cao, có
sự phát triển bền vững, có uy tín trong cộng đồng và toàn xã hội.
Ở nước ta trong thời gian gần đây, cơ chế thị trường, sự hội nhập quốc tế có
nhiều tác động tích cực đến sự phát triển của nhà trường, song cũng có những tác động
tiêu cực đến hoạt động đào tạo của nhà trường và văn hóa của nhà trường. Trên các
phương tiện truyền thông đã luôn bàn tới một số biểu hiện của văn hóa nhà trường bị
xuống cấp; chất lượng giáo dục trong các trường chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển

của các các nền văn hóa khác nhau để xây dựng văn hóa nhà trường riêng có của mình
phù hợp với đặc thù của thành phố. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh, mạnh của thành
phố Hồ Chí Minh cũng có những tác động tiêu cực tới văn hóa nhà trường. Tình trạng
học sinh chạy theo lối sống phương Tây, nghiện game online, nghiện internet dẫn đến
học tập sút kém, tình trạng bạo lực học đường, tình trạng học sinh phạm pháp (đánh
nhau, trộm cướp…) xuất hiện và có xu hướng phát triển. Một số giáo viên thiếu tâm
huyết, vi phạm đức nghề nghiệp. Trước thực trạng trên đòi hỏi các trường nói chung và
các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng phải chú ý, quan tâm đến
đổi mới hoạt động giáo dục và xây dựng văn hóa nhà trường. Xây dựng văn hóa nhà
trường và quản lý vấn đề này đồng nghĩa với việc loại bỏ các vấn đề tồn tại, tiêu cực,
hạn chế, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo tri thức và nhân cách cho người học.
Xuất phát từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa của
các trường trung học cơ sở ở nước ta hiện nay cũng như ở thành phố Hồ Chí Minh có
tính thời sự và thực tiễn tốt. Do vậy, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: “Quản lý xây dựng
văn hoá nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý xây
dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, đề xuất một số giải pháp quản lý xây
dựng văn hóa nhà trường ở các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
-Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về quản lý xây
dựng văn hóa nhà trương phổ thông;
-Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở: Các khái niệm công cụ, nội dung quản lý, các yếu tố ảnh hưởng
đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở;
2


-Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học

thể trong nhà trường. Tuy nhiên, trong luận án này chủ thể quản lý chính được xác
định là hiệu trưởng các trường trung học cơ sở, các chủ thể khác là chủ thể phối hợp
trong quản lý xây dựng văn hoá nhà trường trung học cơ sở.

3


4. Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu và giả thuyết khoa học
4.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, đề tài xuất
phát từ các nguyên tắc có tính phương pháp luận sau:
4.1.1.Tiếp cận văn hoá tổ chức
Cách tiếp cận này sẽ giúp xác định được các nội dung xây dựng văn hoá nhà
trường THCS bao gồm: Các giá trị văn hoá vật chất và các giá trị văn hoá tinh thần.
4.1.2. Tiếp cận chức năng quản lý
Hoạt động quản lý xây dựng văn hoá nhà trường THCS sẽ được chủ thể quản
lý thông qua các chức năng cơ bản của quản lý đó là: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo
và kiểm tra, đánh giá.
Bên cạnh 2 cách tiếp cận chính ở trên, luận án còn sử dụng một số cách tiếp
cận khác như:
-Tiếp cận hoạt động: Văn hóa nhà trường được hình thành trong quá trình
hành động, hoạt động của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh của nhà trường. Do
vậy để hiệu trưởng có thể quản lý được xây dựng văn hóa tại trường mình cần phải
quan sát và đánh giá bằng kết quả hành động, hoạt động của tất cả các cá nhân tham
gia vào hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường.
-Tiếp cận hệ thống: Văn hóa nhà trường được xây dựng bởi các giá trị văn hóa
vật chất và các giá trị văn hóa tinh thần, các giá trị văn hóa này có mối quan hệ chặt
chẽ tác động qua lại lẫn nhau. Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường cần phải quản
lý toàn bộ các giá trị văn hóa đó trong một tổng thể nhất định. Do vậy, việc nghiên
cứu quản lý xây dựng văn hóa trường THCS phải quản lý trong mối quan hệ tác

chương 4 của luận án.
4.3. Giả thuyết khoa học
Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí
Minh còn bộc lộ những hạn chế trong lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh
giá việc kế thừa và phát triển những giá trị vật chất và giá trị tinh thần dẫn tới hạn
chế trong việc xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện
nay. Nếu đề xuất và thử nghiệm được các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà
trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận văn hóa tổ chức và
chức năng quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án góp phần bổ sung và làm sáng tỏ hơn một số vấn đề lý luận về quản
lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở như: xây dựng được các khái niệm
công cụ quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở; Trên cơ sở tiếp cận
văn hoá tổ chức kết hợp với chức năng quản lý luận án đã xác định được 4 nội dung
quản lý hoạt động này; xác định được các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh
hưởng đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở.
Luận án đã nêu và phân tích thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay ở mức trung bình; đề cập mức độ
ảnh hưởng của yếu tố ảnh hưởng tới quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học
cơ sở; đưa ra các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở
thành phố Hồ Chí Minh.
5


Luận án đề xuất các tiêu chuẩn xây dựng văn hóa nhà trường các trường trung
học cơ sở tại thành phố Hồ Chí Minh. Đây là kết quả nghiên cứu mới có ý nghĩa
thực tiễn cao.
Luận án giúp hiệu trưởng các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh
có các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở. Đồng thời,


6


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ
XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
1.1.Những nghiên cứu ở nước ngoài về văn hóa nhà trường, xây dựng văn hóa
nhà trường và quản lý xây dựng văn hoá nhà trường
Là một vấn đề rộng lớn và phức tạp, có sự ảnh hưởng lớn đến toàn bộ hoạt
động của nhà trường nên văn hóa nhà trường và quản lý văn hoá nhà trường từ lâu
thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Vấn đề
văn hóa nhà trường được nhiều nhà nghiên cứu ở nước ngoài quan tâm. Có thể nêu
ra một số hướng nghiên cứu chính sau:
1.1.1.Hướng nghiên cứu về các yếu tố cấu thành nên văn hoá nhà trường
Đại diện cho hướng nghiên cứu này là các tác giả: Edgar H. Schein; Purkey
và Smith; Barbara Fralinger,…
Tác giả Edgar H. Schein (2004), khi nghiên cứu văn hóa nhà trường đã cho
rằng văn hóa nhà trường gồm 3 thành tố cấu thành. Đó là: a) Những quá trình và
cấu trúc hữu hình ; b) Hệ thống giá trị được tuyên bố; 3) Những quan niệm chung.
Ba thành tố này nằm trong mối quan hệ hữu cơ, tạo nên văn hóa nhà trường như
một tổng thể. Nói cách khác, văn hóa nhà trường theo tác giả Edgar H. Schein gồm
hai thành tố cơ bản: Thành tố vật chất và thành tố tinh thần. Schein được coi là một
trong những nhà nghiên cứu hàng đầu về văn hóa tổ chức. Tác giả này đã đưa ra
khái niệm văn hóa tổ chức được giới khoa học thừa nhận. Đó là: Văn hóa tổ chức là
một tập hợp của những nguyên tắc cơ bản được công nhận là đúng mà một tập thể
cùng chia sẻ, những nguyên tắc ấy được vận dụng để giải quyết những vấn đề nảy
sinh trong tổ chức khi cần phải thích nghi với những biến đổi bên ngoài cũng như
để tạo ra sự gắn kết và hội nhập trong nội bộ tổ chức ấy. Đó là những nguyên tắc đã
tỏ ra có hiệu quả tốt, đủ để mọi người công nhận giá trị của nó, và do vậy, cần được

điều kiện quan trọng để trường đại học phát triển. Công cụ Đánh giá Văn hóa Tổ
chức (The Organisational Culture Assessment Instrument -OCAI) được vận dụng để
xác định xem văn hóa của khoa trong nhà trường đã ảnh hưởng như thế nào đến tâm
lý sinh viên (nhận thức, suy nghĩ và tình cảm), và chính sinh viên mong muốn văn
hóa ấy sẽ là như thế nào trong vòng năm năm sắp tới. Phương pháp nghiên cứu sử
dụng công cụ đánh giá văn hóa tổ chức (OCAI) là một phương pháp được sử dụng
khá phổ biến trong nghiên cứu văn hóa nhà trường. Công cụ này có thể được dùng
như một cách để chẩn đoán và đề xướng những thay đổi bước đầu trong văn hóa tổ
chức của trường đại học [5].
Ở cấp độ trường đại học, văn hóa có thể được định nghĩa là những giá trị và
niềm tin của những người có liên quan đến các bộ phận trong nhà trường như các
nhà quản lý, giảng viên, sinh viên, thành viên hội đồng trường, nhân viên phục vụ.
Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra giá trị và niềm tin được coi là có ảnh hưởng lớn
lao đối với quá trình ra quyết định ở các trường đại học và định hình cách ứng xử
của các cá nhân trong tổ chức.
Văn hóa nhà trường cũng được coi như chân dung nhân cách của một tổ
chức. Thông qua kiến trúc của các tòa nhà, việc bảo trì thiết bị của nhà trường,
tương tác giữa sinh viên với nhau, giữa giảng viên, cán bộ quản lý và sinh viên.
8


Tác giả Susan Jonson (1990), trong nghiên cứu của mình tác giả đã nghiên
cứu và chỉ ra những yếu tố cơ bản để tạo nên văn hoá nhà trường. Trong đó, tác giả
đã đưa ra những yếu tố để tạo nên văn hóa hợp tác gồm có: Những mối quan hệ có
tính chuyên nghiệp của giáo viên thể hiện ở các yếu tố để phát triển những mối
quan hệ chuyên nghiệp như: có thành tích giảng dạy xuất sắc, tổ chức hoạt động có
sự hợp tác, hình thành các nhóm tham khảo ý kiến trước khi hành động, có kế
hoạch được sắp xếp chuẩn bị và những nhà quản lý là những người mà có thể đem
đến sự động viên, khuyến khích và cơ sở vật chất; chẳng hạn, Little (1990), đưa ra
bốn mối quan hệ chuyên nghiệp trong các nhà trường như: việc kể chuyện và xem

thái độ tốt với tổ chức, với công việc. Họ sẽ làm việc tích cực hơn, hiệu quả hơn vì
sự hoàn thành các mục tiêu của tổ chức [78].
Tác giả Hallingera,P. & Heckb, R. H. (1998), trong nghiên cứu của mình, tác
giả cũng đã đề cập đến mối quan hệ trong môi trường giáo dục là một trong những
yếu tố cơ bản tạo nên văn hoá nhà trường. Tác giả cũng đã tìm hiểu về các quan hệ
trong môi trường giáo dục, trước hết là mối quan hệ giữa lãnh đạo và học sinh, vai
trò, ảnh hưởng của mối quan hệ này đến kết quả học tập của học sinh [59].
Các tác giả Blase J. và Kirby P.C.(2000), đã tìm hiểu về hiệu quả hoạt động
quản lý của hiệu trưởng. Hiệu quả này phụ thuộc vào các giáo viên của nhà trường.
Khi các giáo viên hợp tác thì hiệu trưởng quản lý các hoạt động của nhà trường có
hiệu quả tốt. Kết quả nghiên cứu của tác giả cũng cho thấy mối quan hệ giữa giáo
viên và hiệu trưởng trong nhà trường là một trong những thành tố quan trọng tạo
nên văn hoá nhà trường, bởi giáo viên và hiệu trưởng là 2 đối tượng chính tham gia
vào quá trình đào tạo và giáo dục nhà trường [53].
Tác giả Kytle và Bogotch (2000), đã tìm hiểu hiệu quả cải cách của nhà
trường thông qua một mô hình về văn hóa. Kết quả đã chỉ ra rằng, sự phát triển của
nhà trường một cách bền vững phải dựa trên sự xây dựng văn hóa của nhà trường.
Trong việc xây dựng văn hóa nhà trường, hiệu trưởng có vai trò quan trọng. Hiệu
trưởng là người dẫn dắt tất cả các thành viên của nhà trường, đề ra mục đích phấn
đấu của nhà trường, phải có phong cách lãnh đạo phù hợp thu hút được mọi người
tham gia,… Xây dựng văn hóa nhà trường là xây dựng hệ giá trị, xây dựng các
chuẩn mực và nguyên tắc hoạt động của nhà trường, là xây dựng phong cách ứng
xử văn minh giữa các bộ phận và cá nhân trong nhà trường [64].
Tác giả Cameron & Quinn (1999), cũng đã sử dụng Bộ Công cụ đánh giá văn
hóa tổ chức (OCAI) để tổ chức khảo sát văn hóa nhà trường.Bộ công cụ này bao
gồm sáu nội dung cơ bản: 1) Đặc điểm nổi bật nhất của nhà trường; 2) Sự lãnh đạo
nhà trường; 3) Hoạt động quản lý nhân viên trong nhà trường;4) Các yếu tố kết
dính các cá nhân trong tổ chức; 5) Những điểm quan trọng nhất của chiến lược phát
triển của nhà trường; 6) Tiêu chí thành công của nhà trường) [55].
Nghiên cứu của Donaldson, G.A., Jr (2001), bàn về vai trò của người lãnh

cực.Cần tập trung chú ý vào quảng bá những kinh nghiệm tích cực trong trường.
Những tiến bộ của học sinh cần được đánh giá cao và công bố rộng rãi.
1.1.3.Hướng nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới xây dựng văn hoá nhà trường
Nếu những nghiên cứu trên tập chung vào việc nghiên cứu về các yếu tố cấu
thành nên văn hoá nhà trường; sự tác động của yếu tố văn hoá nhà trường đến hiệu
quả giáo dục của nhà trường và vai trò của chủ thể quản lý tới xây dựng văn hoá
nhà trường thì một số nhà nghiên cứu dưới đây lại tập trung vào việc tìm hiểu về
các yếu tố ảnh hưởng tới văn hóa nhà trường. Có thể nêu ra một số nghiên cứu của
hướng này như sau:
Các tác giả Fairman, M. and McLean, L. (2003), trong công trình nghiên cứu
của mình tác giả đã phân tích về quy mô của môi trường học đường ảnh hưởng đến
thành tích học sinh trong các trường học. Nếu nhà trường có một không gian rộng
rãi, thoáng mát, đẹp đẽ thì học sinh sẽ học tập tốt hơn. Trái lại, một không gian chật
hẹp sẽ tác động tiêu cực đến kết quả học tập của học sinh. Với kết quả nghiên cứu
này, tác giả đã nhấn mạnh tới việc xây dựng một môi trường văn hoá vật chất tốt
trong các trường học sẽ là yếu tố chi phối mạnh mẽ tới hiệu quả học tập cũng như
thành tích học tập của học sinh trong nhà trường. Khác với một số nghiên cứu khác
về vấn đề này, tác giả đã chú trọng nhiều hơn tới điều kiện cơ sở vật chất của nhà
trường, môi trường, cảnh quan, đồ dùng dạy học, lớp học, khu vui chơi giải trí, cây
xanh tại trường,… là những yếu tố cấu thành nên văn hoá của nhà trường và các yếu

11


tố này cũng góp phần không nhỏ vào việc xây dựng văn hoá nhà trường chứ không
phải chỉ có các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý; giáo viên trong nhà trường,…[73]
- Tác giả Witziers, B., Bosker, R. and Kruger, M. (2003), đã nghiên cứu về sự tác
động của chủ thể quản lý tới văn hoá nhà trường. Chủ thể quản lý là người quyết định
văn hoá nhà trường. Do vậy, nếu người lãnh đạo biết xây dựng văn hóa nhà trường và
biết sử dụng văn hóa nhà trường để định hướng cho hoạt động học tập của học sinh thì

12


quản lý nhà trường cần phải có những giải pháp cụ thể để phát triển văn hoá trường
mình theo đúng mục tiêu đã xác định. Các giải pháp này phải có tính khả thi cao
dựa trên việc xác định được chiến lược phát triển của nhà trường, mô hình văn hoá
nhà trường mong muốn hướng tới,… [65].
Cũng theo hướng nghiên cứu này các tác giả Keup Jennifer R.; Walker, Arianne
A.Astin; Helen S.; Lindholm, Jennifer; A Julie Heifetz & Richard Hagberg tìm hiểu chiến
lược phát triển văn hóa nhà trường. Kết quả nghiên cứu của các tác giả trên cho thấy:
Người lãnh đạo cần tìm hiểu môi trường và các yếu tố ảnh hưởng tới chiến
lược phát triển của nhà trường trong hiện tại và tương lai. Xem xét những yếu tố có
ảnh hưởng đến sự thay đổi chiến lược phát triển của nhà trường.
Người lãnh đạo cần xác định đâu là giá trị cốt lõi làm cơ sở cho thành công và
sự phát triển của nhà trường. Các giá trị cốt lõi phải là các giá trị luôn có ảnh hưởng
đến các thành viên trong nhà trường và ảnh hưởng đến uy tín xã hội của nhà trường.
Xây dựng tầm nhìn của nhà trường. Đây là một định hướng cơ bản để xây
dựng văn hóa nhà trường.
Đánh giá thực trạng văn hóa của nhà trường hiện tại, chỉ ra những mặt mạnh
và tồn tại của văn hóa nhà trường, xác định những yếu tố tác động đến văn hóa nhà
trường, xác định những điều cần thay đổi trong xây dưng văn hóa nhà trường.
Xác định vai trò của người lãnh đạo trong phát triển văn hóa của nhà trường
từ hoạch định chính sách, xác định tầm nhìn của nhà trường, gây dựng niềm tin của
các thành viên.
Soạn thảo một kế hoạch, một phương án hành động cụ thể trong việc thực
hiện chiến lược và mục tiêu phát triển văn hóa của nhà trường.
Tác giả Schlechty P. (1997), cũng bàn về giải pháp phát triển văn hoá nhà
trường. Tác giả đã cho rằng, cần có sự kết hợp giữa nhà trường và các bậc cha mẹ
học sinh trong việc xây dựng văn hóa nhà trường. Ông cho rằng phải làm cho cha
mẹ học sinh hiểu được sự cần thiết của xây dựng văn hóa nhà trường, hiểu được

2) Xây dựng môi trường giáo dục trong nhà trường – một môi trường giáo dục
thân thiện gồm 6 nội dung: Kỷ cương, trung thực, khách quan, công bằng, tình
thương, khuyến khích sáng tạo, hiệu quả.
3) Xây dựng văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp trong nhà trường. Đó là cách
ứng xử văn minh, thân thiện, biết tôn trọng, quan tâm đến người khác.
Trong công trình nghiên cứu này tác giả Phạm Minh Hạc cũng chỉ ra một số
giá trị trong xây dựng văn hóa nhà trường. Các giá trị này trở thành chuẩn mực,
thước đo sự phấn đấu của người thầy, người học trong nhà trường. Tác giả có dẫn
chứng hệ giá trị của ngành giáo dục Singaphore. Đó là:
Sứ mệnh: Sứ mệnh nền giáo dục là phục vụ người học, cung cấp cho người
học một nền giáo dục toàn diện, cân đối, phát triển hết các tiềm năng, giáo dục thế
hệ trẻ thành công dân tốt, có ý thức với gia đình, xã hội và đất nước.
Tầm nhìn: Xây dựng quốc gia học tập, góp phần xây đựng đất nước lớn
mạnh, thịnh vượng.
Hệ giá trị: a. Chính trực – có tinh thần dũng cảm, đạo đức, thẳng thắn, nói và
làm đúng đắn; b. Con người – lấy con người làm tâm điểm, phát huy cái tốt của con
người; c.Học tập – đam mê học tập, lấy học tập làm đường đời; Chất lượng – theo
đuổi chất lượng [16].
14


Tác giả Phạm Minh Hạc (1991), đã công bố cuốn sách “Giáo dục Việt Nam
trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI”. Trong cuốn sách này tác giả đã phân tích sâu về
giáo dục nếp sống văn hóa cho sinh viên trong học tập, sinh hoạt, văn hóa, tiêu dùng
và trong ứng xử [13].
Tác giả Thái Duy Tuyên (2009), đã phân tích tư tưởng của Hồ Chí Minh về
văn hóa học đường. Trong nghiên cứu này tác giả đã đưa ra khái niệm văn hóa như
là cơ sở để xác định nội hàm của văn hóa nhà trường. Văn hóa theo Thái Duy
Tuyên là những giá trị vật chất và tinh thần của nhân loại, hệ kinh nghiệm của lịch
sử xã hội loài người đã được hệ thống hóa qua nhiều thế kỷ và có thể truyền lại cho

thức tổ chức giáo dục, học tập; (3) Những vấn đề liên quan đến điều kiện và môi
trường giáo dục; Đội ngũ giáo viên; Tập thể học sinh, gia đình và xã hội [46].
Tác giả Vũ Dũng (2009), bàn về một số vấn đề lý luận và thực tiễn của văn
hóa học đường. Về lý luận, tác giả cho rằng văn hóa học đường là hành vi ứng xử
của các chủ thể tham gia hoạt động đào tạo trong nhà trường, là lối sống văn minh
trong trường học. Văn hóa học đường thể hiện ở một số khía cạnh sau: Ứng xử của
người thầy với người học (Biết quan tâm đến người học, hết lòng yêu thương người
học; Biết tôn trọng người học, biết phát hiện ra những ưu điểm và nhược của người
học; gương mẫu trước học sinh); Ứng xử của người học đối với người thầy (Kính
trọng, yêu quý thầy cô; nhận thức và thực hiện những điều chỉ bảo, dạy dỗ của thầy
cô); Ứng xử giữa người lãnh đạo nhà trường và giáo viên (chú ý đến năng lực của các
cá nhân trong tập thể, vị tha, độ lượng, công bằng, khách quan,…); Ứng xử giữa các
đồng nghiệp (tôn trọng, thân thiện, hợp tác,…). Có thể nói văn hóa học đường là xây
dựng một môi trường sống văn minh, lịch sự trong nhà trường – Một môi trường sống
lành mạnh, sạch sẽ, đẹp có thẩm mỹ,… Nghiên cứu này cũng chỉ ra một số hạn chế về
văn hóa học đường ở nước ta hiện nay như: quan hệ thày – trò bị yếu tố vật chất chi
phối, đạo lý tôn sư trọng đạo suy giảm, tệ nạn xã hội, bạo lực trong học đường,… [10].
Tác giả Trần Quốc Thành (2009), phân tích về một số biểu hiện của văn hóa
học đường. Theo tác giả, văn hóa học đường gồm 2 phần lớn: Phần nổi là định
hướng phát triển của nhà trường, mục tiêu phát triển, các giá trị mà nhà trường theo
đuổi, khung cảnh của nhà trường (nhà, phòng học, phòng làm việc, cơ sơ vật chất,
biểu trưng của nhà trường). Phần chìm của văn hóa học đường gồm các trạng thái
tâm lý của các cá nhân, bầu không khí tâm lý của nhà trường, thương hiệu của nhà
trường, sự thừa nhận các giá trị của nhà trường…[49].
Tác giả Phạm Thị Minh Hạnh (2009), đã phân tích bản chất của văn hóa học
đường là hình thành một môi trường giáo dục mà mỗi thành viên có điều kiện phát
triển tốt nhất. Các yếu tố cấu thành văn hóa nhà trường gồm: kế hoạch, chiến lược
phát triển của nhà trường (tầm nhìn, sứ mệnh, hệ thống giá trị, mục tiêu, định hướng
phát triển); Hoạt động quản lý nhà trường, ảnh hưởng của các cấp lãnh đạo đến các
thành viên; Các chính sách khuyên khích các hoạt động của nhà trường; Bầu không

tương tác giữa các thành viên trong nhà trường với nhau. Một số nội dung cơ bản
của văn hóa học đường như: trang phục của thành viên, ngôn ngữ giao tiếp, khung
cảnh nhà trường, tình cảm, sự tôn trọng của các thành viên với nhau [34].
Tác giả Nguyễn Minh Phụng (2009), đã phân tích một số biểu hiện tiêu cực của
văn hóa học đường hiện nay. Đó là, học sinh sử dụng ngôn ngữ giao tiếp chưa văn hóa;
Bạo lực học đường phát triển. Chỉ từ những biểu hiện nhỏ cũng có thể dẫn tới bạo lực,
chính giáo viên cũng trở thành nạn nhân của bạo lực học đường, không chỉ có nam học
sinh dùng bạo lực mà có cả nữ học sinh; Vấn đề tình cảm khác giới trong nhà trường
(yêu đương vội vàng ảnh hưởng xấu đến học tập). Tác giả đã đề cập đến một số nguyên
nhân của những hành vi chưa văn hóa này như: tác động của hội nhập quốc tế và kinh
tế thị trường; thay đổi giá trị sống, chủ nghĩa cá nhân,…[52].
Tác giả Phạm Quang Tiến và Nguyễn Thị Hồi (2009), đã phân tích những tư
tưởng của Khổng Tử về văn hóa giáo dục ở Trung Hoa. Khổng Tử đã biên soạn hai
bộ sách quan trọng là Ngũ Kinh (5 quyển) và Tứ Thư (4 quyển). Trong các công

17


trình của mình, Khổng Tử đề cao vấn đề đạo đức trong giáo dục, coi trọng đức trị,
phản đối pháp trị. Khổng Tử đặt ra Tam cương, Ngũ Thường, Tam tòng, Tứ đức.
- Tam cương là ba mối quan hệ - Quần thần (vua tôi), phụ tử (cha con), phụ
thê (vợ chồng).
- Ngũ thường là năm điều thường có ở trong đời: Nhân, lễ, nghĩa, trí, tín.
- Tam tòng là ba điều người phụ nữ phải theo: tại gia tòng phụ, xuất giá tòng
phu, phu tử tòng tử.
- Tứ đức là bốn đức tính của người phụ nữ: Công, dung, ngôn, hạnh.
Khổng Tử nêu ra hai phương châm giáo dục nổi tiếng:
1) Tiên học lễ, hậu học văn.
2) Học đi đôi với hành.
Những tư tưởng giáo dục của Khổng Tử không chỉ có giá trị giáo dục ở