BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

------------------

QUÁCH MINH NGỌC

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA HỆ
THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN THÀNH
QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TP.HCM
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã số ngành: 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 12 năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

-------------------

QUÁCH MINH NGỌC

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA HỆ
THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN ĐẾN THÀNH
QUẢ HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TP.HCM
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN

Phả
n
Ủ
y
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã

được sửa chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP.HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

--------------------------------

------------------------------

TP.HCM, ngày 01 tháng 12 năm 2015
NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: QUÁCH MINH NGỌC

Giới tính: Nữ

Ngày, tháng, năm sinh: 16/03/1987

của hệ thống thông tin kế toán đến thành quả hoạt động trong các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại TP.HCM” là công trình nghiên cứu của tôi.
Những thông tin sử dụng được chỉ rõ nguồn trích dẫn trong danh mục tài liệu
tham khảo. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong Luận văn là trung thực và chưa
từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước đến nay.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã
được cảm ơn và hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực của Luận văn.
Tp. Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2015
Học viên thực hiện Luận văn

Quách Minh Ngọc


ii

LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu viết luận văn, tôi luôn nhận được
sự hướng dẫn, giúp đỡ, động viên từ các Quý Thầy Cô, gia đình, bạn bè và đồng
nghiệp.
Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến
Thầy PGS. TS Phạm Văn Dược, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn,
hỗ trợ, động viên tôi trong suốt quá trình hoàn thành Luận Văn.
Bên cạnh đó, tôi xin bày tỏ tấm lòng tri ân đến Quý Thầy Cô tham gia giảng
dạy lớp cao học kế toán đã đem đến cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý
giá.
Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Quý Thầy Cô khoa Kế toán – Kiểm
toán trường Đại học Công Nghiệp Tp.HCM nơi tôi đang công tác đã động viên, giúp
đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi tham gia học tập và hoàn thành Luận văn này.
Cùng với sự hỗ trợ từ đồng nghiệp, bạn bè cũng như gia đình đã cho tôi có đủ
sức khỏe và nghị lực, thời gian, không gian để tập trung cho quá trình hoàn thành

Kết quả chỉ ra rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có sự phù hợp của hệ thống thông
tin cao đã đạt được hiệu quả kinh doanh cao hơn so với các doanh nghiệp có sự
phù hợp của hệ thống thông tin thấp.
Tóm lại, nghiên cứu này cung cấp những hiểu biết hữu ích cho các giám
đốc điều hành, các nhà quản lý của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc lập kế
hoạch triển khai thực hiện hệ thống thông tin kế toán.


4

ABSTRACT
The concept of alignment or fit between accounting information system
requirement and accounting information system capacity has been discussed for
many years, and fit is deemed crucial in increasing firm performance.
This study helps to fill this gap by exploring the fit of accounting
information system requirement and the capacity of accounting systems to
generate the information, and this fit affect the business performance, the specific
context of small and medium enteprises in Ho Chi Minh City.
Using a questionnaire, data from 224 firms was collected on nineteen
accounting information characteristics for both requirements and capacity. Cluster
analysis was used to find three sets of group which could be considered more fit
group and less fit and averge fit group. The results indicated that the group small
and medium enteprises has a higher accounting information system fit was better
business performance than the group of small and medium enteprises with lower
AIS fit.
In summary, this study has provided useful insights for the executives,
managers of small and medium enteprises in planning their accounting information
system.



2.2.4.2 Phân loại theo mục tiêu cung cấp thông tin ....................................21
2.2.5 Vai trò của hệ thống thông tin kế toán trong chuỗi giá trị của doanh
nghiệp.................................................................................................................22


2.2.6 Tổ chức hệ thống thông tin kế toán .......................................................22
2.2.6.1 Nội dung tổ chức hệ thống thông tin kế toán ..................................22
2.2.6.2 Quy trình tổ chức hệ thống thông tin kế toán .................................23
2.2.6.3 Tổ chức nhân sự ...............................................................................25
2.3 Sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán.................................................26
2.3.1 Chất lượng thông tin trong hệ thống thông tin kế toán .......................26
2.3.2 Chất lượng thông tin kế toán trong hệ thống thông tin kế toán .........27
2.3.2.1 Quan điểm hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa kỳ (FASB)
........................................................................................................................28
2.3.2.2 Quan điểm hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế - IASB: ..............29
2.3.2.3 Quan điểm hội tụ IASB - FASB:......................................................30
2.3.2.4 Quan điểm của chuẩn mực kế toán Việt Nam: ...............................31
2.3.2.5 Theo tiêu chuẩn của CobiT ..............................................................32
2.3.3 Khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của hệ thống thông tin kế toán
............................................................................................................................34
2.3.4 Sự phù hợp giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng thông tin của hệ thống
thông tin kế toán ...............................................................................................35
2.4 Hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán .....................................................37
2.5 Lý thuyết nền tảng cho nghiên cứu ..............................................................37
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................................40
3.1 Khung nghiên cứu..........................................................................................40
3.2 Giả thuyết nghiên cứu ...................................................................................41
3.3 Thiết kế nghiên cứu .......................................................................................41
3.3.1 Mô hình nghiên cứu ban đầu..................................................................41
3.3.2 Phương pháp phỏng vấn chuyên gia......................................................41

nghiệp: ...........................................................................................................6
1
4.1.2.4 Mối tương quan giữa nhu cầu với khả năng đáp ứng nhu cầu của
hệ thống thông tin kế toán
............................................................................62
4.1.3 Kiểm tra mức độ phù hợp của các biến nghiên cứu.............................66
4.1.3.1 Các nhân tố thuộc về nhu cầu thông tin kế toán của người dùng
đối với hệ thống thông tin kế toán ................................................................67
4.1.3.2 Các nhân tố thuộc về khả năng đáp ứng thông tin của hệ thống
thông tin kế toán............................................................................................67
4.1.3.3 Các nhân tố thuộc về thành quả hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp ............................................................................................................68
4.2 Sự phù hợp giữa yêu cầu và khả năng đáp ứng của hệ thống thông tin kế
toán ........................................................................................................................68
4.2.1 Đo lường mức độ phù hợp ......................................................................68
4.2.2 Phân tích cụm ..........................................................................................69
4.3 Mối quan hệ giữa sự phù hợp hệ thống thông tin kế toán với thành quả
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp...........................................................72
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, GỢI Ý GIẢI PHÁP VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU
TIẾP THEO
.............................................................................................................76
5.1. Kết luận..........................................................................................................76


8

5.2 Gợi ý giải pháp ...............................................................................................77
5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu trong tương lai .........................80
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

A te
S rn
C C
O o
B R:
nt
S
ơ R
đ es
ồ p
R o

H
ệ
H
ội
đồ
H
ội
đồ
Ki
ể
m
N
g
ư
ời
có





Bảng 4.7: Bảng thống kê mô tả các nhân

1
1
tố

thuộc về thành quả hoạt động kinh

doanh của doanh
nghiệp.................................................................................................... 61


1
2

Bảng 4.8: Bảng tương quan giữa nhu cầu đặt ra và khả năng đáp ứng của hệ thống
thông tin kế toán ..................................................................................................... 64
Bảng 4.9: Đo lường mức độ phù hợp giữa yêu cầu với khả năng đáp ứng của hệ
thống thông tin kế toán
..................................................................................................... 68
Bảng 4.10: Số phân tử trong một cụm ................................................................... 70
Bảng 4.11: Bảng kết quả phân tích cụm theo phương pháp K-means ................... 71
Bảng 4.12: Bảng phân tích ANOVA thành quả hoạt động giữa các nhóm phù hợp73
Bảng 4.13: Bảng phân tích hậu định (post hoc) Bonferroni để so sánh thành quả hoạt
động giữa các nhóm phù hợp. ................................................................................ 74


xii

(MRP), hệ thống nguồn nhân lực (HRM) để quản lý các khía cạnh các nhau của một
doanh nghiệp (Theo Kharuddin, Ashari, và Nassir, 2010).... Bên cạnh đó, hệ thống
thông tin cũng cung cấp cơ hội để nâng cao hiệu quả, giá trị của doanh nghiệp, và
thậm chí có được lợi thế cạnh tranh (Kimberly & Evanisko, 1981). Việc sử dụng hệ
thống thông tin kế toán cung cấp thông tin kế toán cho nhà quản lý các cấp trong
doanh nghiệp, hội đồng quản trị và những người bên ngoài cần sử dụng thông tin
doanh nghiệp để họ ra quyết định phù hợp.
Trong xu thế mở cửa, khi Việt Nam đã chính thức là thành viên của Tổ chức
Thương mại thế giới WTO, tất cả các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và
DNNVV nói riêng đều phải tham gia vào sân chơi chung của nền kinh tế toàn cầu,
đồng nghĩa với việc phải đối mặt với những thách thức cũng như cơ hội cho cuộc
cạnh tranh gay gắt để tồn tại và phát triển trong môi trường kinh doanh phức tạp,
thay đổi liên tục. Điều đó đòi hỏi các DNNVV phải ứng dụng công nghệ thông tin
vào việc tổ chức thực hiện công tác kế toán nhằm tạo ra một hệ thống thông tin kế
toán hợp lý, được kiểm soát chặt chẽ, cung cấp thông tin trung thực và đáng tin cậy
với những kỹ thuật xử lý thông tin kế toán mới.


2

Tuy nhiên, nhìn chung các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và nước ngoài,
tác giả thấy rằng các nghiên cứu trước chỉ khảo sát, nhận định tổng quát thực trạng
ứng dụng hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp, mà chưa phân tích
chuyên sâu đến sự phù hợp giữa nhu cầu thông tin kế toán của người sử dụng và
khả năng đáp ứng các nhu cầu thông tin của hệ thống thông tin kế toán, cũng như tác
động của sự phù hợp này tới thành quả hoạt động kinh doanh của các DNNVVN.
Điều này là quan trọng vì sự mất cân bằng giữa các yêu cầu thông tin về tổ chức và
năng lực xử lý thông tin của nó có xu hướng gây ra chi phí không cần thiết cho tổ
chức. Trong trường hợp này, không chỉ là nguồn lực công nghệ thông tin tốn kém,
lãng phí mà ngay cả nguồn nhân lực đang quản lý cũng yếu kém (Gorry and Scott

nâng cao sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán đến thành quả hoạt động kinh
doanh của DNNVV tại Tp.HCM, giúp doanh nghiệp thấy được tầm quan trọng của
sự phù hợp để từ đó hoàn thiện hoặc đầu tư hệ thống thông tin kế toán trong doanh
nghiệp, khai thác triệt để khả năng đáp ứng nhu cầu của hệ thống thông tin kế toán,
giúp doanh nghiệp đạt được thành quả hoạt động tốt hơn.
3. Câu hỏi nghiên cứu
Dựa vào các mục tiêu cụ thể, tác giả đưa ra các câu hỏi nghiên cứu như sau:
Câu hỏi 1: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phù hợp giữa các nhu cầu thông tin
kế toán và khả năng đáp ứng thông tin của DNNVV tại Tp.HCM hiện nay là gì?
Câu hỏi 2: Mối quan hệ giữa nhu cầu thông tin của người sử dụng hệ thống
thông tin kế toán và khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của hệ thống thông tin kế
toán đang hoạt động trong doanh của DNNVV tại Tp.HCM hiện nay như thế nào?
Câu hỏi 3: Sự phù hợp trong hệ thống thông tin kế toán có mối quan hệ như
thế nào với thành quả hoạt động kinh doanh của DNNVV tại Tp.HCM?
Câu hỏi 4: Định hướng nào cho hệ thống thông tin kế toán làm gia tăng thành
quả hoạt động của DNNVV tại Tp.HCM?


4

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là hệ thống thông tin kế toán và thành quả hoạt động
kinh doanh của các DNNVV tại Tp.HCM.
Do hạn chế về thời gian thực hiện và nguồn tài liệu có thể tiếp cận được, nên
phạm vi nghiên cứu của luận văn là chỉ thực hiện khảo sát các doanh nghiệp nhỏ và
vừa trong phạm vi thành phố Hồ Chí Minh.
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp nghiên cứu định tính
kết hợp định lượng, trong đó nghiên cứu định lượng đóng vai trò chủ đạo.
Nghiên cứu định tính

6. Đóng góp mới của luận văn
Luận văn là một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc của tác giả với
một số đóng góp khoa học cơ bản sau:
Thứ nhất, nghiên cứu đo lường sự phù hợp của hệ thống thông tin kế toán,
nơi các biến về nhu cầu hệ thống thông tin kế toán được phát triển song song với các
biến khả năng xử lý hệ thống thông tin kế toán, ngoài ra đo lường tác động của sự
phù hợp đó đến thành quả hoạt động kinh doanh của các DNNVV tại TP.HCM như
thế nào.
Thứ hai giúp các DNNVV nhận thức được tầm quan trọng của sự phù hợp
trong hệ thống thông tin kế toán nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin kế
toán đang được sử dụng trong các doanh nghiệp, tạo nền tảng cho việc xây dựng và
tổ chức hệ thống thông tin kế toán đạt hiệu quả để cung cấp thông tin chính xác, kịp
thời và giúp nhà quản trị đưa ra quyết định đúng đắn mang lại thành quả hoạt động
cao cho doanh nghiệp. Nghiên cứu này sẽ là một tham khảo hữu ích cho các doanh
nghiệp muốn ứng dụng, nâng cấp hay điều chỉnh lại hệ thống thông tin đang sử
dụng, giúp tăng cường khả năng thu thập dữ liệu, xử lý, lưu trữ, kiểm soát và cung
cấp thông tin chất lượng, sao cho có thể đáp ứng các nhu cầu thông tin kế toán của
doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp có thể khai thác tối đa khả năng xử lý thông
tin mà hệ thống thông tin kế toán đáp ứng, mang lại thành quả hoạt động kinh
doanh tốt nhất cho DNNVV.
Thứ ba đưa ra gợi ý các giải pháp góp phần góp phần cung cấp những thông
tin hữu ích đến nhà cung cấp và thiết kế phần mềm kế toán nhằm cải thiện khả năng


6

đáp ứng thông tin của các hệ thống thông tin kế toán cho phù hợp với nhu cầu thông
tin của người sử dụng thông tin kế toán.
Thứ tư hầu hết các nghiên cứu trong nước về hệ thống thông tin kế toán chủ
yếu là định tính, nên đề tài chọn phương pháp nghiên cứu định lượng, kết quả

thông tin hiện đại tại các DNNVV. Bên cạnh đó, tầm quan trọng về sự phù hợp giữa
nhu cầu thông tin đối với công nghệ và khả năng đáp ứng thông tin của công nghệ
trong một tổ chức là rất quan trọng. Sự không phù hợp sẽ làm cho thành quả hoạt
động kinh doanh của doanh nghiệp trở nên yếu kém hơn. (Davenport, 1998;
Henderson & Venkatraman, 1993). Hiệu quả của công nghệ thông tin được phản ánh
bởi sự sẵn có của thông tin, thông qua khả năng xử lý và khả năng đáp ứng nhu cầu
thông tin và dựa trên những nhu cầu về thông tin của người sử dụng. Sự phù hợp
giữa chiến lược công nghệ thông tin và cơ cấu tổ chức sẽ góp phần mang lại thành
quả hoạt động tốt hơn cho tổ chức (Egelhoff, 1982).
Dưới đây là là một số nghiên cứu trên thế giới mà tác giả đã tìm hiểu có liên
quan đến Luận văn nghiên cứu của tác giả:
Theo El Louadi (1998), kết quả nghiên cứu thực trạng tổ chức hệ thống thông
tin kế toán dựa trên khảo sát 244 doanh nghiệp nhỏ tại Canada cho thấy các doanh
nghiệp nhỏ cần nhiều thông tin hơn các doanh nghiệp lớn để có thể tồn tại trong môi
trường cạnh tranh cao và đáp ứng các nhu cầu thị trường, cho nên họ cần phải cải


8

thiện hệ thống thông tin kế toán và khả năng xử lý thông tin để phù hợp với các nhu
cầu thông tin trong nội bộ ngày càng cao. Đồng thời, hệ thống thông tin kế toán cần
có đủ khả năng thu thập, xử lý các thông tin bên ngoài, nhằm giúp doanh nghiệp
luôn theo kịp các xu hướng, các diễn biến trong môi trường cạnh tranh. Từ đó,
thông tin cần thiết được cập nhật và cung cấp kịp thời sẽ góp phần giúp các doanh
nghiệp nhỏ ra quyết định hợp lý, tăng hiệu quả kinh doanh và tăng khả năng cạnh
tranh.
Nghiên cứu của Ismail & King (2005) về ảnh hưởng của sự phù hợp giữa nhu
cầu thông tin kế toán và khả năng đáp ứng các nhu cầu thông tin kế toán đó của hệ
thống thông tin kế toán đến thành quả hoạt động của doanh nghiệp dựa trên dữ liệu
mẫu 310 doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa tại Malaysia. Nghiên cứu cho thấy tầm