GIÁO ÁN SINH HỌC 9
BÀI 63: ÔN TẬP CUỐI HỌC KÌ II
PHẦN SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
I. MỤC TIÊU
- Học sinh hệ thống hoá được các kiến thức cơ bản về sinh vật và môi trường.
- Biết vận dụng lí thuyết vào thực tiễn sản xuất và đời sống.
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng tư duy lí luận, trong đó chủ yếu là kĩ năng so sánh, tổng hợp, hệ
thống hoá.
II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
- GV: Hệ thống bảng trong SGK
- Học sinh ôn tập kiến thức đã học Phần sinh vật và môi trường: Chuẩn bị báo cáo theo các bảng
trên.
III. HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC
1. Ổn định tổ chức
- Kiểm tra sĩ số.
1. Kiểm tra bài cũ: (Kết hợp trong quá trình ôn tập)
2. Bài mới
- GV yêu cầu học sinh trình bày các phần đã chuẩn bị
- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác theo dõi bổ sung
- GV nhận xét và chốt lại kiến thức theo bảng.
HOẠT ĐỘNG I: HỆ THỐNG HOÁ KIẾN THỨC
Bảng 63.1: Môi trường và các nhân tố sinh thái.
Môi trường

Nhân tố sinh thái

Ví dụ minh họa

Môi trường trong nước Nhân tố sinh thái vô sinh và - Cá, tôm, cua, thực vật thuỷ

TaiLieu.VN

Nhân tố sinh thái

Nhóm thực vật

Nhóm động vật

Ánh sáng

Nhóm cây ưa sáng

Nhóm ĐV ưa sáng

Nhóm cây ưa bóng

Nhóm ĐV ưa tối

Thực vật biến nhiệt

Động vật biến nhiệt

Nhiệt độ

Động vật hằng nhiệt
Độ ẩm

Thực vật ưa ẩm

Động vật ưa ẩm

Thực vật chịu hạn


- Cạnh tranh trong mùa sinh sản

- Kí sinh và nửa kí sinh

- Ăn thịt nhau

- SV này ăn SV khác

Bảng 63.4 Hệ thống hóa các khái niệm

Khái niệm

Quần thể

Định nghĩa

Ví dụ minh họa

Là tập hợp những các thể cùng loài, sống VD: Quần thể thông
trong 1 không gian nhất định, ở một thời điểm Đà Lạt, cọ Phú Thọ,
nhất định, có khả năng sinh sản.
voi Châu Phi...

Quần xã

Là tập hợp những quần thể sinh vật khác loài, VD; Quần xã ao,
cùng sống trong 1 không gian xác định, có mối quần xã rừng Cúc
quan hệ gắn bó như một thể thống nhất nên có Phương.
cấu trúc tương đối ổn định, các sinh vật trong

có mối quan hệ dinh dưỡng với nhau, mỗi loài Rau  Sâu  Chim ăn
trong chuỗi thức ăn là một mắt xích, vừa là

Page 3


Lưới thức ăn

mắt xích tiêu thụ mắt xích phía trước, vừa bị sâu  Đại bàng  VSV.
mắt xích phía sau tiêu thụ.
- Lưới thức ăn là các chuỗi thức ăn có nhiều
mắt xích chung.

Bảng 63.5

Các đặc trưng

Các đặc trưng của quần thể

Nội dung cơ bản

Tỉ lệ đực/ cái

Ý nghĩa sinh thái

Phần lớn các quần thể có tỉ lệ Cho thấy tiềm năng sinh sản của
đực cái là 1: 1
quần thể
Quần thể gồm các nhóm tuổi:


Số lượng các
loài trong

Độ đa dạng

TaiLieu.VN

Độ nhiều

Thể hiện
Mức độ phong phú về số lượng loài trong quần xã
Mật độ cá thể của từng loài trong quần xã

Page 4


quần xã

Độ thường gặp

Thành phần
loài trong
quần xã

Loài ưu thế
Loài đặc trưng

Tỉ lệ % số địa điểm bắt gặp một loài trong tổng số
địa điểm quan sát
Loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã


Quần thể

Quần xã

- Quần thể sinh vật bao gồm các cá thể - Quần xã sinh vật là tập hợp nhiều quần
cùng loài, sống trong một khu vực nhất thể sinh vật thuộc các loài khác nhau.
định, thời điểm nhất định và sinh sản tạo
thành những thế hệ mới.
- Ngoài mối quan hệ thích nghi còn có các
- Mối quan hệ giữa các cá thể chủ yếu là
quan hệ hỗ trợ và đối địch.
thích nghi về mặt dinh dưỡng, nơi ở.
Câu 5: Hãy điền những cụm từ thích hợp vào các ô ở sơ đồ chuỗi thức ăn dưới đây.
Cây cỏ

Sâu ăn lá

Chim

VSV

Câu 6: Trình bày những hoạt động tích cực và tiêu cực của con người đối với môi trường.

Những hoạt động tích cực

Những hoạt động tiêu cực

- Sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thiên - Phun thuốc trừ sâu.
nhiên.

Trả lời:
Sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách tiết kiệm và hợp lí là hình thức sử dụng vừa đáp ứng
nhu cầu sử dụng tài nguyên của xã hội hiện tại vừa đảm bảo duy trì lâu dài các nguồn tài
nguyên cho các thế hệ con cháu mai sau.
Câu 9: Vì sao cần bảo vệ các hệ sinh thái? Nêu các biện pháp bảo vệ và duy trì sự đa dạng
của các hệ sinh thái.
Trả lời :
- Cần bảo vệ các hệ sinh thái vì các hệ sinh thái rừng, biển, nông nghiệp…Là nơi ở, sinh sản
sinh vật; là nguồn cung cấp thức ăn cho con người; điều hòa khí hậu; giữ cân bằng sinh thái…
- Biện pháp bảo vệ và duy trì sự đa dạng của các hệ sinh thái :
+ Xây dựng kế hoạch khai thác hợp lí.
+ Bảo vệ và nuôi trồng các loài sinh vật quý hiếm.
+ Chống ô nhiễm môi trường
+ Sử dụng hợp lí thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật…
+ Cần phải cải tạo các hệ sinh thái để đạt năng suất và hiệu quả cao.
Tất cả mọi người dân đều phải có trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái, góp phần bảo vệ môi trường
sống trên trái đất.

TaiLieu.VN

Page 7


Câu 10: Vì sao cần có Luật Bảo vệ môi trường? Nêu một số nội dung cơ bản trong Luật
Bảo vệ môi trường của Việt Nam.
Trả lời: Cần có Luật Bảo vệ môi trường để:
+ Điều chỉnh hành vi của cả xã hội để ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do hoạt động của
con người và thiên nhiên gây ra cho môi trường.
+ Điều chỉnh việc khai thác, sử dụng các thành phần của môi trường hợp lí để phục vụ sự
phát triển bền vững của đất nước.