HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

QUẢNG VĂN VIỆT

GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU THIỆT HẠI
CỦA
RỦI RO THIÊN TAI ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG
NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SA PA, TỈNH
LÀO CAI

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 34 04 10

Người hướng dẫn khoa học:

PGS. TS. TS. Trần Văn Đức

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để
bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được

điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích kịp thời giúp
tôi hoàn thành luận văn./.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Quảng Văn Việt

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục .....................................................................................................................iii
Danh mục viết tắt ....................................................................................................... vii
Danh mục bảng .......................................................................................................... vii
Danh mục hình .......................................................................................................... viii
Trích yếu luận văn ....................................................................................................... ix
Thesis Abstract........................................................................................................... xii
Phần

1.

Mở

Đối tượng nghiên cứu .................................................................................... 3

1.4.2.

Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 3

1.5.

Đóng góp mới của luận văn............................................................................ 3

Phần 2. Cơ sơ lý luận và thưc tiễn .............................................................................
4
2.1.

Cơ sở lý luận.................................................................................................. 4

2.1.1.
4

Một số khái niệm liên quan đến thiên tai ........................................................

2.1.2.

Ý nghĩa của việc nghiên cứu các giải pháp giảm thiểu rủi ro thiên tai ........... 12

2.1.3.
13

Rủi ro thiên tai trong sản xuất nông nghiệp ..................................................



Phần 3. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................
32
3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ....................................................................... 32

3.1.1.

Điều kiện tự nhiên........................................................................................ 32

3.1.2.

Đặc điểm kinh tế - xã hội ............................................................................ 37

3.2.

Phương pháp nghiên cứu.............................................................................. 46

3.2.1.

Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu ....................................................... 46

3.2.2.

Phương pháp xử lý và phân tch thông tin .................................................... 47

3.2.3.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu........................................................................ 48

Năng lực ứng phó với rủi ro thiên tai của người dân ..................................... 60

4.2.2.

Năng lực ứng phó với rủi ro thiên tai của chính quyền các cấp ..................... 64

4.2.3.

Hỗ trợ của Nhà nước .................................................................................... 67

4.3.
68

Sự thích ứng của người dân huyện sa pa trong hoạt động sản xuất....................

4.3.1.

Sự thích ứng của người dân trong hoạt động sản xuất................................... 68

4.3.2.

Một số hoạt động thích ứng với thiên tai của chính quyền ............................ 77

4.4.

Một số giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại cua rủi ro thiên tai đến sản
xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện sa pa, tỉnh lào cai ................................ 78

4.4.1.


5.2.2.

Đối với tỉnh Lào Cai .................................................................................... 86

5.2.3.

Đối với chính quyền địa phương .................................................................. 86

5.2.4.

Đối với người dân ........................................................................................ 87

Tài liệu tham khảo...................................................................................................... 88

5


DANH MỤC VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng việt

BĐKH

Biến đổi khí hậu

CDM

Cơ chế phát triển sạch


Hội đồng nhân dân HHBL&DV

Hàng hóa bán lẻ và dịch vụ
IPCC

Ủy ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu

KTTĐBB

Kinh tế trọng điểm Bắc bộ

PTNT

Phát triển nông thôn

PCTT

Phòng chống thiên tai

PCLB

Phòng chống lụt bão

PCTT và TKCN

Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn

PCCCR

Phòng chống chữa cháy rừng

WB

Ngân hàng Thế giới

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Tần suất xuất hiện của các hiểm họa thiên nhiên ở Việt Nam ....................... 22
Bảng 2.2. Tổng hợp thiệt hại do thiên tai từ năm 2010 - 2014 tỉnh Lào Cai .................. 27
Bảng 3.1. Tình hình phát triển kinh tế của huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai năm 2015..................
41
Bảng 3.2. Bảng hỏi về rủi ro thiên tai........................................................................... 46
Bảng 3.3. Tỷ lệ hộ trên từng loại hình sản xuất ............................................................ 47
Bảng 4.1. Các hiện tượng thiên tai huyện Sa Pa từ năm 2011 – 2015 ........................... 52
Bảng 4.2. Tình hình thiệt hại của huyện Sa Pa do thiên tai giai đoạn 2011-2015..................
53
Bảng 4.3. Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đối với canh tác
nông nghiệp của hộ gia đình giai đoạn 2011 - 2015 ...................................... 54
Bảng 4.4. Tình hình thiệt hại do thiên tai gây ra đối với hoạt động trồng trọt giai
đoạn 2011 - 2015 ......................................................................................... 55
Bảng 4.5. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đối với chăn nuôi
của hộ gia đình giai đoạn 2011 – 2015 ......................................................... 56
Bảng 4.6. Tình hình thiệt hại do thiên tai gây ra đối với hoạt động chăn nuôi giai
đoạn 2011 - 2015 ......................................................................................... 57
Bảng 4.7. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đối với nuôi trồng
thủy sản của hộ gia đình giai đoạn 2011 - 2015 ............................................ 58
Bảng 4.8. Tình hình thiệt hại do thiên tai gây ra đối với hoạt động nuôi trồng thủy
sản giai đoạn 2011 - 2015............................................................................. 59
Bảng 4.9. Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đến hoạt động lâm


Mã số: 60 34 04 01

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
1. Mục tiêu nghiên cứu
- Nghiên cứu thực trạng thiệt hại của rủi ro thiên tai đến sản xuất nông
nghiệp trên địa bàn huyện Sa Pa từ năm 2011 đến 2015;
- Đánh giá những năng lực để đối phó với rủi ro thiên tai của người nông
dân huyện Sa Pa qua các năm 2011 đến 2015;
- Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại của rủi ro thiên tai đến sản
xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai trong thời gian tới.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu, xử lý thông tin, đánh giá thống kê
mô tả, thống kê so sánh.
- Trả lời các câu hỏi: ảnh hưởng của thiên tai tới sản xuất nông nghiệp ở
huyện Sa Pa như thế nào? Người dân, cộng đồng và chính quyền huyện Sa Pa đang làm
gì để phòng và chống các loại thiên tai chủ yếu? Những giải pháp nào có thể hạn
chế ảnh hưởng của rủi ro do thiên tai tới sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa
Pa?
3. Kết quả nghiên cứu
- Thực trạng thiên tai và rủi ro thiên tai đối với sản xuất nông nghiệp trên
địa bàn huyện Sa Pa từ năm 2011 - 2015:
+ Thực trạng thiệt hại của rủi ro thiên tai đối với sản xuất nông nghiệp của
các hộ nông dân trên địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai;
+ Thiệt hại của rủi ro thiên tai theo đánh giá của nông dân huyện Sa Pa.
- Đánh giá năng lực ứng phó với rủi ro thiên tai của người dân, chính quyền các
cấp huyện Sa Pa;
- Sự thích ứng của người dân trong hoạt động sản xuất;
9


Bốn là hàng năm rà soát các khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng do lũ quét, sạt
lở đất, ngập úng để bổ sung vào phương án phòng, chống và chuyển đổi cây trồng
phù hợp; mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao vào trong sản suất.
Năm là sửa chữa, nâng cấp và xây dựng các công trình phòng, chống thiên tai;
trồng rừng và bảo vệ rừng phòng hộ; nâng cấp các hệ thống kênh mương đảm bảo têu
thoát lũ, cung cấp nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp .
Sáu là triển khai lắp đặt hệ thống cảnh báo sớm, lắp đặt một số trạm đo
lượng mưa, trạm đo mực nước tại các vùng trọng điểm để cảnh báo sớm về khí hậu,
thời tiết phục vụ công tác chỉ đạo của chính quyền các cấp.
Bảy là tổ chức trực ban 24/24 giờ để tiếp nhận, xử lý thông tin về thiên tai
kịp thời để cảnh báo đến người dân chủ động phòng, tránh.
10


THESIS ABSTRACT
Author: Quang Van Viet
Topic title: “Measures to reduce the risks of disaster damage and loss
to agricultural production in Sa Pa district, Lao Cai province”.
Sector: Economic Management

Code: 60 34 04 01

Educaton agency: Vietnam Agriculture Insttute
1. Research aims to:
- Examine the current situaton of disaster risks to agricultural producton in Sa Pa
district from 2011 to 2015
- Assess the capacity to deal with disaster risks of farmers in Sa Pa district over the
period from 2011 to 2015
- Propose some solutions to reduce the damage caused by natural disasters to
agricultural producton in Sa Pa district, Lao Cai province in the coming time.

4. Conclusion
In the situation of increasingly unusual occurrence of natural disasters than in
previous years, the disaster risk management (preparedness and prevention) of
local people and authorites has made significant progress, but many limitations still
exist. To minimize possible damage caused by disaster risks in the future, I suggest
some basic solutons as follows:
First, to strengthen awareness raising actvities, particularly for people living in
locations

remote

from

commune

centers

with

difficult

conditions

for

transportation, limited knowledge, economic hardship, and being vulnerable with
low capacity to prevent and respond to disasters. For places where there are
language barriers, the contents of awareness raising materials should be translated
into local languages so people can understand and follow more easily.
Second, to organize training and awareness raising for local government staff and


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong những năm gần đâydo biến đổi khí hậu toàn cầu, tình hình thiên
tai ở các tỉnh miền núi Việt Nam ngày càng diễn biến phức tạp, khó dự đoán,
nhiều loại thiên tai bất thường xảy ra. Trong đó, hiện tượng rét đậm, rét hại, mưa
tuyết, đặc biệt là trượt lở đất, đá, lũ, lũ quét xảy ra thường xuyên gây tổn thất
nghiêm trọng về người, tài sản và môi trường sinh thái. Theo số liệu thống kê
của Ban chỉ đạo Phòng chống lụt bão Trung ương (2014), từ năm 2000 đến
2014 đã xảy ra 250 đợt lũ quét, sạt lở ảnh hưởng tới các vùng dân cư, làm
chết và mất tch
646 người, bị thương gần 351 người; hơn 9.700 căn nhà bị đổ trôi; hơn
100.000 căn nhà bị ngập, hư hại nặng; hơn 75.000 ha lúa và hoa màu bị ngập;
hàng trăm ha đất canh tác bị vùi lấp; nhiều công trình giao thông, thuỷ lợi, dân
sinh kinh tế bị hư hỏng nặng nề, tổng thiệt hại ước tnh trên 3.300 tỷ đồng. Các
tỉnh thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất nhất gồm: Lào Cai, Hà Giang, Lai
Châu, Sơn La, Cao Bằng, Bắc Cạn, Yên Bái, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Kon
Tum, Gia Lai, Đắc Lắc, và Bình Thuận.
Sa Pa là huyện miền núi của tỉnh Lào Cai, có địa hình dốc và thường
xuyên xảy ra những loại thiên tai điển hình như sạt lở đất, lũ ống, lũ quét,
rét đậm, rét hại, sương muối, mưa tuyết…gây thiệt hại lớn về người, tài sản, mất
đất sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân..Trong những năm qua dưới
tác động của biến đổi khí hậu, trên địa bàn huyện các hiện tượng thời tết cực
đoan và thiên tai như lốc xoáy, lũ lụt, sạt lở đất, lũ quét, rét đậm rét hại kéo dài
có xu hướng gia tăng cả về tần số và cường độ. Đây là mối đe dọa thường xuyên,
trước mắt và lâu dài đối với tất cả các lĩnh vực, các vùng và các cộng đồng, đặc
biệt những năm gần đây do tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng
thiên tai, thời tết cực đoan xảy ra ngày càng nhiều: các đợt không khí lạnh
gây rét đậm, rét hại kéo dài như đợt rét đậm, rét hại 38 ngày ở Sa Pa đã gây
thiệt hại về gia súc, gia cầm và ảnh hưởng đến hoa màu trên diện rộng; hạn

nhằm giảm thiểu thiệt hại của rủi ro thiên tai đến sản xuất nông nghiệp trên
địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai trong thời gian tới.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thiệt hại của rủi ro thiên
tai tới sản xuất nông nghiệp.
- Nghiên cứu thực trạng thiệt hại của rủi ro thiên tai đến sản xuất nông
nghiệp trên địa bàn huyện Sa Pa từ năm 2011 đến 2015.
- Đánh giá những năng lực ứng phó với rủi ro thiên tai của người nông
dân huyện Sa Pa qua các năm 2011 đến 2015.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại của rủi ro thiên tai
đến sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai trong thời gian
tới.
1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
3


Để thực hiện các mục têu nghiên cứu nêu trên, các câu hỏi nghiên
cứu trong đề tài này là:

4


1. Ảnh hưởng của thiên tai tới sản xuất nông nghiệp ở huyện Sa Pa
như thế nào?
2. Người dân, cộng đồng và chính quyền huyện Sa Pa đang làm gì để
phòng và chống các loại thiên tai chủ yếu?
3. Những giải pháp nào có thể hạn chế ảnh hưởng của rủi ro do thiên
tai tới sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Pa?
1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu

6


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
2.1.1. Một số khái niệm liên quan đến thiên tai
2.1.1.1. Thiên tai
*. Khái niệm
Thiên tai là các hiểm họa tự nhiên tương tác với các điều kiện dễ bị tổn
thương của xã hội làm thay đổi nghiêm trọng chức năng bình thường của một
cộng đồng hay một xã hội, dẫn đến các ảnh hưởng bất lợi rộng khắp đối với con
người, vật chất, kinh tế hay môi trường, đòi hỏi phải ứng phó khẩn cấp để đáp
ứng các nhu cầu cấp bách của con người và có thể phải cần đến sự hỗ trợ từ
bên ngoài để phục hồi (IPCC, 2012). Nói cách khác, thiên tai là hiện tượng tự
nhiên nhưng có mối quan hệ nhất định với biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời
tiết cực đoan.
Nhằm làm rõ hơn các hiện tượng thời tiết cực đoan, gắn với các hiểm
họa tự nhiên. Luật Phòng, Chống thiên tai (Luật số 33/2013/QH13) đã định
nghĩa: thiên tai là hiện tượng tự nhiên bất thường có thể gây thiệt hại về người,
tài sản, môi trường, điều kiện sống và các hoạt động kinh tế - xã hội, bao gồm:
bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất do mưa
lũ hoặc dòng chảy, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, nước dâng, xâm
nhập mặn, nắng nóng, hạn hán, rét hại, mưa đá, sương muối, động đất, sóng
thần và các loại thiên tai khác.
*. Nhận diện một số loại thiên tai thường
gặp
Luật Phòng chống thiên tai ngày 19 tháng 6 năm 2013 Quy định 19 loại
thiên tai gồm: bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt
lở đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, nước
dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng, hạn hán, rét hại, mưa đá, sương muối, động