HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHÍT SA MÁY BUNVILAY

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG
CAO Ở THÀNH PHỐ VIÊNG CHĂN, CỘNG HÒA
DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2014


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHÍT SA MÁY BUNVILAY

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG
CAO Ở THÀNH PHỐ VIÊNG CHĂN, CỘNG HÒA
DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
Chuyên ngành : Quản lý kinh tế
Mã số

: 62 34 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS. TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG
2. TS. LÊ VĂN CHIẾN

19
1.3. Kết quả nghiên cứu liên quan đến luận án và hướng nghiên cứu
của luận án
26
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
29
CHẤT LƯỢNG CAO
2.1. Nhận thức chung nguồn nhân lực chất lượng cao
29
2.2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
43
2.3. Kinh nghiệm quốc tế và bài học rút ra cho Thành phố Viêng
Chăn, nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào về phát triển
nguồn nhân lực chất lượng cao
60
Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO
ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Ở THÀNH PHỐ VIÊNG CHĂN, CỘNG HOÀ
DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO GIAI ĐOẠN 2005 ĐẾN NAY

73
3.1. Khái quát về tnh hình kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến phát
triển nguồn nhân lực chất lượng cao
773
3.2. Thực trạng nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực chất
lượng cao ở Thành phố Viêng Chăn giai đoạn 2005 đến nay
83
3.3. Đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở
Thành phố Viêng Chăn

:

Hiệp hội Đông Nam Á
CHDCND

: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân

CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
CNKT

: Công nhân kỹ thuật

CMKT

: Chuyên môn kỹ thuật

EU

: Liên minh châu Âu

FDI

: Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP

: Tổng sản phẩm quốc nội

HCM



UBND

: Ủy ban nhân dân

UNDP

: Chương trình phát triển quốc gia thống nhất

USD

: Đô-la Mỹ

UNESCO

: Tổ chức văn hóa khoa học giáo dục quốc gia thống nhất

WTO

: Tổ chức thương mại thế giới


DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN
Trang
Bảng 3.1: Quy mô và tốc độ tăng trưởng GDP của Thủ đô Viêng Chăn

74

Bảng 3.2: Chuyển dịch cơ cấu theo ngành kinh tế Thủ đô


Thủ đô Viêng Chăn năm 2005 - 2013

108


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN
Trang
Biểu đồ 3.1: So sánh cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế ở Thủ
đô giữa giai đoạn 2006 - 2010 và 2010 - 2012

76

Biểu đồ 3.2: Nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật ở Thủ đô

86

Biểu đồ 3.3: Cơ cấu trình độ của cán bộ, giáo viên dạy nghề năm 2013

87

Biểu đồ 3.4: Chuyển dịch cơ cấu trình độ của cán bộ quản lý Thành
phố Viêng Chăn

89

Biểu đồ 3.5: Số lượng đào tạo nghề trình độ chuyên môn kỹ thuật tại
Thủ đô Viêng Chăn năm 2005 - 2013

108




2

Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước Lào đã rất quan tâm đến việc
xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Văn kiện Đại hội Đại
biểu toàn quốc lần thứ VIII năm 2006 đã khẳng định: "Con người là yếu tố
quyết định cho sự phát triển và coi con người là đối tượng ưu tiên của
sự nghiệp phát triển. Việc phát triển đất nước có hiệu quả hay không, ít hay
nhiều luôn phụ thuộc vào yếu tố con người" [172, tr.56]. Song cho đến nay,
đội ngũ lao động chất lượng cao ở CHDCND Lào còn ít, chưa đáp ứng yêu cầu
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Vì vậy, phát triển đội ngũ nhân lực
chất lượng cao có đủ năng lực giải quyết các vấn đề phát triển của đất
nước trong bối cảnh hiện nay là một yêu cầu cấp bách.
Thành phố Viêng Chăn, nước CHDCND Lào có vị trí chiến lược rất
quan trọng, là trái tim của cả nước; đầu não chính trị, hành chính quốc gia,
trung tâm lớn nhất về văn hoá, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc
tế. Viêng Chăn là một trong những địa phương có tốc độ phát triển cao về
kinh tế, văn hoá, xã hội so với cả nước. Sự phát triển của thành phố phải trở
thành động lực lan toả và là đầu tàu lôi kéo sự phát triển của các địa
phương khác trong cả nước. Muốn vậy, yếu tố có ý nghĩa quyết định chính
là nguồn lực con người.
Nhận thức được vai trò quan trọng của nguồn nhân lực nói chung,
nguồn nhân lực chất lượng cao nói riêng đối với sự nghiệp công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, trong những năm gần đây, lãnh đạo các cấp Thành phố Viêng
Chăn đã xây dựng chiến lược phát triển nguồn lực con người và bước đầu đã
đạt được một số thành tựu nhất định. Tuy vậy, quá trình thực hiện chiến
lược này vẫn còn nhiều bất cập như: chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp
ứng được yêu cầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá; cơ cấu đào
tạo chưa hợp lý; đời sống của một bộ phận lao động ở thành phố còn gặp

- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng
cao ở Viêng Chăn từ 2005 đến 2013.


4

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nguồn nhân lực
chất lượng cao ở Thành phố Viêng Chăn, CHDCND Lào trong bối cảnh hiện
nay và tầm nhìn 2020.


5

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng
Đối tượng nghiên cứu của Luận án là phát triển nguồn nhân lực chất
lượng cao thành phố - cấp tỉnh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Luận án tập trung nghiên cứu nguồn nhân lực chất lượng cao của
Thành phố Viêng Chăn giới hạn trong đội ngũ công chức của thành phố và
một số cơ sở đào tạo trên địa bàn thành phố.
- Về nội dung: Luận án nghiên cứu động thái của sự phát triển nguồn
nhân lực chất lượng cao và chính sách của thành phố nhằm thúc đẩy sự phát
triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
- Thời gian nghiên cứu của luận án từ 2005 - 2013 và định hướng
đến năm 2020.
4. Phương pháp nghiên cứu của luận án
- Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật
lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp với nghiên cứu đường lối, chủ
trương đổi mới của Đảng, Nhà nước Lào, cùng các phương pháp phân tch,

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Trong mọi thời đại, nguồn nhân lực luôn đóng vai trò quan trọng
nhất đối với sự phát triển của một đất nước. Bởi vì, con người không chỉ là
một yếu tố đầu vào của quá trình như các nguồn lực khác mà với khả năng,
trình độ của mình con người quyết định mức độ hiệu quả của khai thác và sử
dụng các nguồn lực khác. Đặc biệt trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát
triển nhanh chóng của cách mạng khoa học và công nghệ, nguồn nhân lực
chất lượng cao trở thành nhân tố đặc biệt quan trọng, tạo nên sức mạnh của
mỗi quốc gia trong quá trình phát triển.
Vai trò quan trọng của nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực chất
lượng cao nói riêng đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà
khoa học, các chuyên gia hoạch định chính sách trên thế giới và ở nước
CHDCND Lào. Trong chương này, Luận án sẽ tổng quan một số công trình
nghiên cứu có liên quan đến nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực
chất lượng cao.
1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NGUỒN NHÂN LỰC VÀ PHÁT TRIỂN
NGUỒN NHÂN LỰC

1.1.1. Những công trình nghiên cứu nguồn nhân lực và vai trò của
nguồn nhân lực đối với phát triển kinh tế - xã hội
Ngày nay hầu như tất cả các nghiên cứu về nguồn nhân lực đều thống
nhất với nhau ở một luận điểm là nguồn nhân lực ngày càng đóng vai
trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, vai trò quan
trọng này được thể hiện như thế nào, quan trọng đến đâu thì vẫn là vấn
đề còn tranh cãi. Đó chính là lý do khiến chủ đề vai trò của nguồn nhân lực
trong phát triển kinh tế - xã hội nhận được sự quan nghiên cứu của nhiều
nhà khoa



giữa các yếu tố ảnh hưởng


9

đến sự phát triển nguồn nhân lực ở các nước đang phát triển.
Ngoài ra, có thể kể đến những ấn phẩm đáng chú ý về chủ đề nguồn
nhân lực của tổ chức quốc tế như Chương trình phát triển của Liên hợp quốc
UNDP, với những báo cáo hàng năm về tnh hình phát triển con người
(Human development report), cung cấp một cách đầy đủ và cập nhật chỉ số
phát triển con người của hầu hết các quốc gia trên thế giới được sắp xếp theo
thứ tự từ cao xuống thấp. Đặc biệt, UNDP đã đề ra 5 nhân tố của sự phát triển
nguồn nhân lực, đó là giáo dục và đào tạo, sức khoẻ và dinh dưỡng, môi
trường, việc làm và sự giải phóng con người; trong đó giáo dục và đào tạo là
bộ phận cơ bản nhất, quan trọng nhất để phát triển nguồn nhân lực. Một số
tổ chức quốc tế quan trọng khác, như WHO - tổ chức Y tế thế giới cũng có
những nghiên cứu quan tâm tới nguồn nhân lực từ khía cạnh sức khoẻ; ILO Tổ chức Lao động quốc tế cũng phát hành những những ấn phẩm về chủ đề
nguồn nhân lực và vấn đề đào tạo (Human development and training, ILO,
Geneva, 2003, 2004)... [212].
Một số công trình đã nghiên cứu về vai trò của nguồn nhân lực trong
phát triển kinh tế - xã hội đã coi nguồn nhân lực như một loại hình vốn, nó
là một yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, góp phần vào sự tăng trưởng
của một nền kinh tế.
Vốn con người là một khái niệm xuất phát từ kinh tế học dùng để
chỉ học vấn, tay nghề, kỹ năng lao động của người lao động. Khái niệm này đã
được Adam Smiths chỉ ra từ rất sớm và được nhắc đến thường xuyên trong
các tài liệu kinh tế từ cuối thế kỷ 19. Sự ra đời của khái niệm vốn con người
được xem như sự khai sinh cho một tân lý thuyết về vốn, bởi trước đó, nói
đến vốn người ta chỉ nghĩ đến vốn tài chính. Tổng thống Hoa Kỳ Theodore W.
Schutlz đã trình bày quan điểm có hệ thống đầu tiên về vốn con người, ông

Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm (1996), Phát triển nguồn nhân lực - kinh
nghiệm thế giới và thực tễn Việt Nam [121]. Trong công trình này, các tác giả
đã giới thiệu khái quát về vai trò của nguồn nhân lực ở một số nước trên thế
giới dưới tác động của giáo dục - đào tạo, đồng thời nêu bật vai trò của giáo
dục - đào tạo trong việc phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam.
GS, TS Bùi Văn Nhơn (2006), Quản lý và phát triển nguồn nhân lực xã
hội [86]. Cuốn sách này gồm 6 chương, nội dung chính của công trình này tập
trung làm rõ cơ sở tự nhiên hình thành nguồn nhân lực xã hội; vai trò nguồn
nhân lực trong phát triển kinh tế - xã hội; những đặc điểm chủ yếu của
nguồn nhân lực Việt Nam; những yêu cầu và các hình thức phát triển
nguồn nhân lực; ý nghĩa của việc sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực xã hội
trong quá trình phát triển của một quốc gia.
Phạm Công Nhất (2007), Phát huy nhân tố con người trong phát triển
lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay [81]. Trên cơ sở khẳng định phát
triển nguồn lực con người là yếu tố quyết định thành công của sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tác giả đã nêu thực trạng của nguồn nhân lực
Việt Nam và những định hướng chủ yếu để phát triển nguồn nhân lực có
chất lượng ở Việt Nam hiện nay.
Bùi Quang Bình (2009), Vốn con người và đầu tư vào vốn con người [7],
cho rằng, vốn con người là những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm tch luỹ
trong mỗi con người nhờ quá trình học tập, rèn luyện và lao động. Nguồn
vốn này được khai thác sử dụng trong quá trình người lao động tham gia vào
sản xuất và được phản ánh qua năng suất lao động và hiệu quả công việc của
họ. Cùng với vốn hữu hình nó tạo ra tài sản của nền kinh tế, nhưng vốn con
người


16

là phần cấu thành quan trọng nhất trong đó, góp phần vào tăng trưởng


tnh trạng hiệu quả thấp của nền kinh tế; Tăng trưởng kinh tế và vấn đề chất
lượng sống (việc làm, thu nhập, đói nghèo, giáo dục, y tế, chỉ số phát triển
con người và một số vấn đề cần được cải thiện). Nghiên cứu cũng trình bày
các nhân tố tác động tới tăng trưởng ở Việt Nam, dự báo tăng trưởng
trong thời gian tới… Theo các tác giả, Việt Nam trong những năm qua đã
không tận dụng được lợi thế của thời đại trong việc đẩy cao năng suất
thông qua tác động vào nguồn vốn con người, mô hình tăng trưởng kinh tế
của Việt Nam chủ yếu là tăng trưởng qua số lượng của các yếu tố đầu
vào. Vì vậy, nếu không có sự điều chỉnh về mô hình và chất lượng tăng
trưởng thì nền kinh tế Việt Nam hoàn toàn có khả năng đối diện với nguy cơ
giảm tăng trưởng.
Ngoài ra, chủ đề vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế
- xã hội cũng thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học
Cộng Hoà Dân Chủ Nhân Dân Lào. Sỉ Sổm Phon Vông Pha Chăn (2009),
với Phát huy nhân tố con người trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở
Thành phố Viêng Chăn hiện nay" [100]; Đa Von Bút Tha Nu Vông (2011), với
Phát huy nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở
Thủ đô Viêng Chăn hiện nay [29]; Vi La Phăn Sỉ Li Thăm (2011), với Tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát triển nguồn nhân lực ở
Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào trong giai đoạn mới [127]; Sẳn Xay Nha
Xẻng (2011), với Phát huy vai trò của giáo dục đối với phát triển phụ nữ ở
Thủ đô Viêng Chăn [99] v.v… là những tác phẩm têu biểu mô tả vai trò
của nguồn nhân lực như một yếu tố đầu vào của quá trình phát triển kinh tế
- xã hội của Lào.
Nhìn chung, các tài liệu phong phú trên đã cho thấy một bức tranh đa
dạng, nhiều màu sắc về các nghiên cứu nguồn nhân lực trên thế giới. Tất cả
các nghiên cứu ấy đều có một nhận định chung rằng, chính nguồn nhân lực -