VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT GIAO

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC
HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, 2018


VIỆN HÀN LÂMKHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT GIAO

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC
HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Ngành: Chính trị học
Mã số: 8 31 02 01

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VŨ ANH TUẤN

HÀ NỘI, 2018


MỤC LỤC


Chủ nghĩa xã hội

HĐND

Hội đồng nhân dân

KT-XH

Kinh tế - xã hội

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1.Dân số huyện Ba Vì theo đơn vị hành chính năm 2015 .................. 29
Bảng 2.2. Kết quả khảo sát về tri thức và trình độ hiểu biết về chính trị đối với
đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì .......................................................... 34
Bảng 2.3. Kết quả khảo sát về niềm tin, sự thuyết phục về chính trị và lý
tưởng chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì ..................... 36
Bảng 2.4. Kết quả khảo sát, đánh giá về năng lực công tác của đội ngũ cán bộ
công chức huyện Ba Vì ................................................................................... 37
Bảng 2.5. Kết quả khảo sát, đánh giá về phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán

hội thì yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ công chức ngày càng cao, đòi
hỏi họ phải có bản lĩnh chính trị, có năng lực chuyên môn, trong đó văn hóa
chính trị là yêu cầu không thể thiếu. Nó là yếu tố rất quan trọng quyết định
chất lượng và hiệu quả hoạt động chính trị đối với đội ngũ cán bộ, giúp cho
họ hoàn thành được sứ mệnh của mình đối với đất nước.
Hiện nay, cán bộ công chức huyện, xã là một bộ phận rất quan trọng
trong bộ máy Nhà nước ta. Do đó, việc nâng cao văn hóa chính trị cho đội
ngũ này là một yêu cầu tất yếu khách quan của thời đại. Văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức địa phương đóng vai trò ngày càng quan trọng,
chính vì thế phải được quan tâm nhiều hơn và không ngừng được bồi dưỡng,
đào tạo để hoàn thiện đội ngũ này. Cán bộ công chức địa phương vừa là tấm
gương, đồng thời cũng là những người tuyên truyền, phổ biến về văn hóa
chính trị đến mọi đối tượng.

1


Sau hơn 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới, trình độ văn hóa chính trị
đối với đội ngũ cán bộ công chức cấp huyện ở nước ta đã và đang không
ngừng được nâng cao. Từ việc nhận thức đúng đắn về văn hóa chính trị và
tầm quan trọng của nó mà đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình về văn hóa
chính trị ở trong bộ máy hành chính nhà nước cấp huyện. Chính những điển
hình này sẽ là nguồn cán bộ bổ sung quý báu cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ
chốt ở nước ta góp phần quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi mục tiêu đẩy
mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy đội ngũ cán bộ công chức ở cấp
quận, huyện của nước ta còn nhiều hạn chế về trình độ văn hoá chính trị,
khiến cho việc hội nhập về nguồn lực của nước ta còn hạn chế.Chính vì
những hạn chế trên mà có thể làm giảm sút nghiêm trọng lòng tin của nhân
dân vào sự lãnh đạo của Đảng, theo đó là làm nghèo đất nước.

ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển văn hóa chính trị ở Việt Nam với
cái nhìn khách quan nhất trong tác phẩm“Văn hóa chính trị Việt Nam truyền
thống và hiện đại” [44];
Tác giả Nguyễn Hoài Văn (1998), “Mấy suy nghĩ về văn hóa chính trị
Việt Nam trong lịch sử”, tạp chí Nghiên cứu lý luận số 3 [66]; Tác giả
Nguyễn Văn Vĩnh (2003), “Vai trò của văn hóa chính trị trong việc hình
thành phẩm chất và năng lực người lãnh đạo chính trị” [70], tác giả Lê Như
Hoa (2005) “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa chính trị”, Tạp chí Văn hóa
nghệ thuật số 09 [30].

3


2.2. Một số công trình tiêu biểu về cán bộ trong hệ thống chính trị
Từ cách tiếp cận các công trình tiêu biểu về văn hóa chính trị trực tiếp
hướng đến việc xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị,
có các công trình sau: Hồ Chí Minh (1974), “Vấn đề cán bộ”, Nxb Sự thật, Hà
Nội [39], Nguyễn Trọng Bảo (chủ biên, 1998), “Xây dựng đội ngũ cán bộ
lãnh đạo và đội ngũ cán bộ quản lý kinh doanh trong thời kỳ CNH, HĐH đất
nước”, Nxb Giáo dục, Hà Nội [11]; Nguyễn Phú Trọng (2003), “Luận cứ
khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội [59]; Hoàng Chí Bảo (Chủ biên, 2005), “Hệ thống chính trị ở cơ sở nông
thôn nước ta hiện nay” (sách tham khảo), Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội [9];
Nguyễn Văn Huyên (chủ biên, 2009), “Con người chính trị Việt Nam, truyền
thống và hiện đại”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội [34], Nguyễn Thị Hà, Lê
Văn Hòa (Đồng chủ biên, 2012), “Các kỹ năng cần thiết dành cho cán bộ
chính quyền cấp cơ sở”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [27]; Nguyễn Minh
Tuấn (2012), “Tiếp tục đổi mới đồng bộ công tác cán bộ thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội [54].

cán bộ huyện; luận văn phân tích thực trạng văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội, từ đó đưa ra một số
phương hướng và giải pháp chủ yếu tiếp tục nâng cao văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ: Để thực hiện mục đích nêu trên, luận văn sẽ tiến hành
thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau:
- Làm rõ những vấn đề lý luận về văn hóa chính trị góp phần nâng cao
nhận thực về văn hóa chính trị cho độ ngũ cán bộ công chức.

5


- Phân tích thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức
huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội; yêu cầu và những vấn đề đặt ra trong điều
kiện hiện nay.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm tập trung
nâng cao chất lượng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức huyện
Ba Vì, thành phố Hà Nội thời gian tới
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là văn hóa chính trị đối với đội ngũ
cán bộ công chức cấp huyện (tập trung nghiên cứu đội ngũ cán bộ công chức
huyện, đội ngũ cán bộ công chức xã, thị trấn trong các tổ chức của Đảng, Chính
quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở huyện Ba Vì).
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Đề tài nghiên cứu các vấn đề về văn hóa chính trị đối
với đội ngũ cán bộ công chức trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
- Về thời gian: Các dữ liệu được phân tích từ năm 2013 đến năm2017.
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận

cán bộ công chức
Chương 2: Thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức
huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
Chương 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao văn hóa chính
trị cho đội ngũ cán bộ công chức huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội trong thời
gian tới.

7


Chƣơng 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ
ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC

1.1. Khái niệm văn hóa chính trị và đội ngũ cán bộ công chức
1.1.1. Cán bộ công chức
Từ điển Tiếng Việt đã phân tích khái niệm cán bộ, cụ thể: Những
người làm công tác trong cơ quan nhà nước có nghiệp vụ chuyên môn, làm
công tác có chức vụ trong một cơ quan, tổ chức, phân biệt với người
thường, không có chức vụ thì được gọi là cán bộ [42]
Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập kinh tế khu vực,
thế giới và yêu cầu cải cách, hoàn thiện hệ thống chính trị của nước ta thì
khái niệm cán bộ đang có sự phát triển, bổ sung nội hàm, phạm vi theo
hướng phù hợp nhất với thực tiễn và đặc thù công việc của nhóm đối tượng
này đang thực hiện. Theo đó, giới hạn khái niệm cán bộ không chỉ dừng lại
trong hệ thống chính trị, trong phạm vi tổ chức Đảng, chính quyền nhà
nước, mặt trận tổ quốc, đoàn thể như hiện nay.
Hiện nay, ở nước ta, khái niệm cán bộ được dùng với nhiều nghĩa
khác nhau: Trong các tổ chức Đảng và đoàn thể khái niệm cán bộ thường
được dùng với hai nghĩa: Một là,chỉ những người được bầu vào các cấp

chỉ những người làm các công việc do Đảng, chính phủ và các đoàn thể
giao phó. Vì vậy nếu xét trên bình diện ý thức xã hội thông thường và trên
giác độ văn hóa thì ở đây khái niệm công chức hành chính hoàn toàn có
thể nằm trong danh xưng cán bộ. Từ cán bộ là cách xưng hô quen thuộc
được chấp nhận rộng rãi trong đông đảo quần chúng nhân dân qua suốt
một thời gian dài. Chính vì vậy mà đề tài đã sử dụng khái niệm “cán bộ
9


công chức hành chính”. Và Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta cũng đã
đưa ra khái niệm cán bộ một cách hết sức gần gũi, dễ hiểu và thông dụng:
“Cán bộ không chỉ là người lãnh đạo trong tổ chức mà còn là những người
đem chính sách của đảng của chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ
và thi hành, họ là những cán bộ quân dân chính của các tổ chức do đảng
lãnh đạo” [49].
Như vậy, trong khái niệm nêu trên thì đội ngũ cán bộ được mở rộng
đó không chỉ là những người giữ các chức danh lãnh đạo (hay còn gọi là
cán bộ chủ chốt) mà đó còn là đội ngũ những người trực tiếp thực thi công
vụ của Nhà nước tại các cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có bao gồm
đội ngũ cán bộ, công chức hành chính, tuy nhiên sự kết hợp này chỉ mang
ý nghĩa trong phạm vi đề tài này, không mang tính học thuật và pháp lý.
Khái niệm cán bộ đã được quy định cụ thể trong các văn bản pháp
lý, đặc biệt là Luật cán bộ, công chức năm 2008, với những tiêu chí cụ thể
để xác định một người là cán bộ như phải là công dân Việt Nam, những
người này phảilà người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ,
chức danh theo nhiệm kỳ trong Cơ quan, Tổ chức, Đơn vị thuộc cấp
Trung ương, cấp Tỉnh, cấp Huyện và họ phải có đầy đủ những phẩm chất
chính trị, tư cách đạo đức, trình độ chuyên môn… đáp ứng được yêu cầu
của vị trí được bầu.
1.1.2. Văn hóa chính trị

mới ra đời văn hóa chính trị với tư cách là một bộ môn nghiên cứu của
chính trị học đã thu hút được sự chú ý của nhiều học giả trong nước. Căn
cứ vào phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh các nhà nghiên cứu lý luận Việt Nam cũng đã đưa ra một số khái
niệm về văn hóa chính trị.

11


Có thể thấy rằng các khái niệm trên đều có điểm chung là nhấn mạnh
đến sự thâm nhập và thẩm thấu của văn hóa vào chính trị, đều tuân thủ
phép logic hình thức khi luận giải khái niệm loài - văn hóa chính trị từ khái
niệm giống - văn hóa chung, coi chính trị chỉ được xem là văn hóa – văn
hóa chính trị - khi gắn với trình độ, năng lực sáng tạo tích cực của con
người trong chính trị, nhằm thúc đẩy cho sự phát triển tiến bộ xã hội. Căn
cứ vào các nghiên cứu của các tác giả đi trước, cũng như dựa trên phương
pháp luận chủ nghĩa Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề này
thì văn hóa chính trị có thể hiểu với ý nghĩa là tổng hòa các giá trị vật chất
và tinh thần mà cốt lõi là các giá trị chính trị tiến bộ được các chủ thể giác
ngộ và vận dụng vào trong lĩnh vực chính trị. Để hiểu thêm về văn hóa
chính trị thì cần phải tiếp tục làm rõ cấu trúc của nó với hai góc độ tiếp
cận: văn hóa chính trị với tư cách là chủ thể chính trị, văn hóa chính trị với
tư cách là hệ giá trị.
Thứ nhất, văn hóa chính trị với tư cách là hệ thống các giá trị chính
trị:
- Tri thức và sự hiểu biết chính trị là giá trị nền tảng của văn hóa
chính trị được định lượng một cách phổ biến bởi tri thức chính trị, là tổng
hòa của tri thức lý luận chính trị và kinh nghiệm chính trị thực tiễn, hai yếu
tố này có mối quan hệ thống nhất hỗ trợ và tương tác lẫn nhau.
- Niềm tin và tình cảm chính trị được hình thành dựa trên cơ sở tri

văn hóa chính trị cao.
- Các truyền thống chính trị là các giá trị văn hóa chính trị đã được
các thế hệ đi trước tạo dựng nên để thông qua đó các giá trị văn hóa
chính trị ngày hôm nay có một chỗ đứng vững chắc mang đậm tính kế
thừa và bản sắc dân tộc sâu sắc. Có thể nói các giá tri văn hóa chính trị

13


truyền thống là chất liệu để tạo nên bản sắc dân tộc riêng biệt cho văn
hóa chính trị.
Thứ hai, văn hóa chính trị với tư cách là chủ thể chính trị
- Văn hóa chính trị cá nhân: trong quá trình tồn tại và phát triển nhân
cách con người được hình thành thông qua con đường tham gia vào các
mối quan hệ xã hội mà mỗi con người chúng ta đều tồn tại với tư cách là
một cá nhân trong cộng đồng xã hội. Như vậy thì văn hóa chính trị của mỗi
cá nhân với tư cách là một dạng phẩm chất của con người cũng được hình
thành trên cơ sự tham gia của chính người đó vào các hoạt động chính trị,
quá trình chính trị và các mối quan hệ chính trị xã hội. Sự phát triển đầy đủ
và toàn diện của văn hóa chính trị cá nhân phản ánh trình độ chín muồi của
chế độ dân chủ.
Văn hóa chính trị cá nhân được thể hiện ở ba mặt đó là trình độ hiểu
biết về chính trị, khả năng và năng lực của cá nhân tham gia vào việc xây
dựng và hoàn thiện hệ thống tổ chức quyền lực chính trị và cuối cùng là
mức độ hoàn thiện nhân cách. Cụ thể hơn thì ba mặt này được bộc lộ thông
qua một trình tự lôgíc rõ ràng. Trước hết nó được thể hiện qua văn hóa ứng
xử văn hóa giao tiếp, khả năng tranh luận để từ đó mỗi cá nhân không chỉ
thể hiện được quan điểm, trình độ độ giác ngộ về chính trị, năng lực tư duy
mà còn là sự thể hiện của trung thành niềm tin chính trị sâu sắc vào lý
tưởng, chế độ chính trị với Đảng với nhà nước, với các cá nhân lãnh

hội. Với việc làm rõ khái niệm cũng như cấu trúc của văn hóa chính trị
sẽ là nền tảng, cơ sở khoa học, giúp chúng ta dễ dàng tiếp cận và làm
sáng tỏ khái niệm văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức
hành chính ở phần sau.

15


1.2. Các nhân tố cấu thành văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ
công chức
1.2.1. Tri thức chính trị
Tri thức và sự hiểu biết chính trị là giá trị nền tảng của văn hóa chính
trị được định lượng một cách phổ biến bởi tri thức chính trị, là tổng hòa
của tri thức lý luận chính trị và kinh nghiệm chính trị thực tiễn. Đây cũng
là hai tiêu chí cơ bản để xác định tri thức và sự hiểu biết chính trị đối với
đội ngũ công chức hành chinh. Trình độ lý luận chính trị được đo bằng sự
hiểu biết về lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sự
nắm rõ các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước. Kinh
nghiệm chính trị thực tiễn được thể hiện rõ qua sự am hiểu tường tận
những đặc điểm của hệ thống chính trị hiện thời, những điều kiện kinh tế
xã hội, lịch sử văn hóa của địa phương, đất nước, nhận thức được các mối
quan hệ chính trị-xã hội phức tạp nảy sinh trong đời sống chính trị.
Trong giai đoạn hiện nay, sự chuẩn bị và dự báo tương lai là việc làm
đầu tiên của người cán bộ. Các yếu tố về chính trị, kinh tế, xã hội và văn
hóa này nằm ngay trong nội hàm của văn hóa chính trị Dựa trên vốn tri
thức của mình người cán bộ công chức chủ chốt giỏi trước hết phải là
những người có cái nhìn phân tích đúng đắn vấn đề và sáng suốt đưa ra các
quyết định hơn người khác.
Một điều đáng lo nhất là sự thờ ơ, mệt mỏi của nhân dân, kể cả
những người tâm huyết nhất đối với những công việc chung của đội ngũ

bộ công chức phải hoàn thành. Văn hoá CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI ĐỘI NGŨ
cán bộ công chức, không thể là vấn để chung chung, trừu tượng mà là cụ
thể, được biểu hiện qua lối sống, nếp nghĩ và cách ứng xử trước trách

17


nhiệm chính trị của họ đối với công việc chuyên môn đảm trách. Với nghĩa
đó, năng lực được phản ánh cụ thể trên hai biểu hiện của văn hoá chính trị
trong đội ngũ cán bộ, công chức: Năng lực chuyên môn và năng lực sử
dụng quyền hạn.
- Năng lực chuyên môn có thể là: Trình độ chuyên môn nghiệp vụ được
đào tạo; Kiến thức quản lý hành chính nhà nước; Kiến thức quản lý kinh tế;
Kiến thức bổ trợ tin học, ngoại ngữ
- Đội ngũ cán bộ công chức chủ chốt cấp cơ sở trong đó bao gồm cả
những cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã, phường, thị trấn, trước hết họ
phải là những người biết sử dụng đúng quyền hạn được Đảng, Nhà nước
phân công, phân cấp, và biết ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình trong
công việc.
Vì vậy, trong quá trình công tác và làm việc, cũng như trong quá
trình thực thi nhiệm vụ của mình thì người cán bộ, công chức không có
nghĩa là loại bỏ thái độ độc lập, sáng tạo với tư duy nhanh nhạy đối với
việc đề ra những cách thức, lề lối, biện pháp quản lý và thể hiện sáng kiến
cá nhân của người cán bộ khi bắt buộc phải tuân thủ những nguyên tắc là
điều bắt buộc đối với hoạt động của mình.
1.2.4. Phẩm chất đạo đức
Trong văn hoá chính trị đối với đội ngũ cán bộ, công chức, phẩm
chất đạo đức có vai trò đặc biệt quan trọng với nghĩa là “Những tiêu chuẩn,
nguyên tắc được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của
con người đối với nhau và đối với xã hội”. (Từ điển Tiếng việt. Trung tâm

bộ lãnh đạo, quản lý và chủ chốt mới có thể khiến cho quần chúng nhân
dân thừa nhận, tin yêu, từ đó mà giao cho quyền lực tương ứng.

19