ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ SƠN

THỰC TRẠNG TÌM KIẾM CÁC LOẠI HÌNH ĐIỀU TRỊ CỦA
GIA ĐÌNH DÀNH CHO TRẺ CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN
TẠI TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ SƠN

THỰC TRẠNG TÌM KIẾM CÁC LOẠI HÌNH ĐIỀU TRỊ CỦA
GIA ĐÌNH DÀNH CHO TRẺ CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN
TẠI TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC
Chuyên ngành: TÂM LÝ HỌC LÂM SÀNG TRẺ EM VÀ VỊ THÀNH NIÊN
Mã số: Thí điểm

Cán bộ hướng dẫn: TS. Trần Văn Công

HÀ NỘI – 2016


BSĐK

Bác sĩ đa khoa

BSCK
CBYT
CSSK
DSM- 5

Bác sĩ chuyên khoa
Cán bộ y tế
Chăm sóc sức khỏe
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - Sổ tay
Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn tâm thần (Hiệp hội Tâm

ĐTNC
ĐTV
GDĐB
ICD-10

thần học Hoa Kỳ) lần thứ 5.
Đối tượng nghiên cứu
Điều tra viên
Giáo dục đặc biệt
International Classification of Diseases – Bảng phân loại Quốc

tế về bệnh tật phiên bản thứ 10
KHXH&NV Khoa học Xã hội và Nhân văn
LHĐT
RLTT

Y tế thôn bản

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIÊT TẮT............................... ii
MỤC LỤC ......................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................vi
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ......................................................................vii
MỞ ĐẦU .........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu...................................................................................... 3
3. Câu hỏi nghiên cứu........................................................................................ 3
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu................................................................. 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .....................................................................................4
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ..........................................................................5
7. Đóng góp mới của đề tài................................................................................. 5
8. Đạo đức nghiên cứu .......................................................................................6
9. Cấu trúc luận văn ...........................................................................................6
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN ...................................................................7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ......................................................................7
1.1.1. Các nghiên cứu về rối loạn tâm thần ở trẻ em .......................................7
1.1.2. Các nghiên cứu về loại hình điều trị rối loạn tâm thần....................... 11
1.1.3. Các nghiên cứu về tìm kiếm loại hình điều trị rối loạn tâm thần ........17
1.2. Một số vấn đề lý luận................................................................................. 23
1.2.1. Rối loạn tâm thần .................................................................................23
1.2.2. Rối loạn tâm thần ở trẻ em ...................................................................26
1.2.3. Loại hình điều trị rối loạn tâm thần trẻ em .........................................30

3.3.5. Mối quan hệ giữa kênh thông tin tìm kiếm và cá nhân được tìm kiếm 60
3.3.6. Một số yếu tố liên quan khác............................................................... 61
3.3.7. Mối quan hệ giữa tìm kiếm và lựa chọn sử dụng loại hình điều trị RLTT
cho trẻ của gia đình....................................................................................... 61
3.3.7. Các yếu tố dự đoán việc tìm kiếm các LHĐT RLTT ............................69
3.4. Mong muốn của gia đình trong tìm kiếm loại hình điều trị cho trẻ. .............71
iv


3.5. Bàn luận về kết quả nghiên cứu .................................................................72
3.5.1. Địa điểm và nhà chuyên môn điều trị gia đình tìm kiếm .....................73
3.5.2. Kênh thông tin gia đình tìm kiếm .........................................................74
3.5.3. Những thuận lợi và khó khăn của gia đình trong quá trình tìm kiếm . .74
3.5.4. Cảm xúc của gia đình trong quá trình tìm kiếm ..................................75
3.5.5. Các yếu tố liên quan đến việc tìm kiếm LHĐT của gia đình ...............76
3.5.6. Mối quan hệ giữa lựa chọn và tìm kiếm loại hình điều trị ...................76
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ..............................................................79
1. Kết luận .......................................................................................................79
1.1. Địa điểm điều trị và nhà chuyên môn điều trị được gia đình tìm kiếm . .79
1.2. Những yếu tố liên quan đến tìm kiếm LHĐT ..........................................79
1.3. Mong muốn của gia đình và nhà chuyên môn ........................................80
2. Khuyến nghị ................................................................................................81
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................82
PHỤ LỤC...................................................................................................... 88

v


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang

57
Bảng 3.10. Giá trị tương quan giữa địa điểm với cá nhân điều trị……
59
Bảng 3.11. Tương quan giữa thời gian thăm khám và điều trị sau khi
phát hiện bệnh với địa điểm được gia đình tìm kiếm………………..
Bảng 3.12. Tương quan giữa thời gian cho trẻ đi điều trị sau phát hiện

61

bệnh với khó khăn và kênh thông tin gia đình tìm kiếm các LHĐT…
Bảng 3.13. Tương quan giữa địa điểm được tìm kiếm với địa điểm

62
64

điều trị..............................................................................................................
Bảng 3.14. Tương quan giữa tổng số nơi với địa điểm và cá nhân điều trị
69
Bảng 3.15. Tổng hợp các giá trị trong phân tích hồi quy tuyến tính
69

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 3.1. Mức thu nhập bình quân hàng tháng của gia đình...................... 45
Biểu đồ 3.2. Tỷ lệ các loại rối loạn tâm thần mà trẻ mắc phải …………
46
Biểu đồ 3.3. Tỷ lệ gia đình lựa chọn kênh thông tin để tìm kiếmLHĐT......... 51
Biểu đồ 3.4. Mức độ hỗ trợ gia đình nhận được (tỷ lệ %)………………
52
Biểu đồ 3.5. Dự định trong việc tìm kiếm các LHĐT..................................... 55

động nhiều đến tâm lý con người nói chung và trẻ em nói riêng làm cho tỷ lệ rối
loạn tâm thần tăng cao gây ra gánh nặng cho toàn xã hội. Theo tổ chức Y tế Thế
Giới (WHO) sức khoẻ tâm thần được xem như gánh nặng giấu mặt. Có 25% dân
số thế giới bị rối loạn tâm thần tại một thời điểm nào đó trong cuộc đời, và có 54
triệu người trên thế giới mắc các rối loạn về sức khỏe tâm thần. Khi có bệnh tất
yếu con người có nhu cầu tìm kiếm cách điều trị. Đặc biệt với trẻ em có rối loạn
tâm thần, sự tìm kiếm các loại hình điều trị dành cho trẻ của gia đình trở thành
mối quan tâm hàng đầu chi phối nhiều hoạt động khác trong cuộc sống. Kết quả
nghiên cứu của các nhà khoa học đều cho thấy vai trò của gia đình trong việc tìm
kiếm những loại hình điều trị dành cho trẻ có rối loạn tâm thần. Cùng với đó rất
nhiều yếu tố tác động tới sự tìm kiếm như niềm tin, mối quan hệ, văn hóa là kết
quả của các nghiên cứu khác nhau từ những nhóm tác giả Jonathan Bentley
Singer nghiên cứu về chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em của người mẹ tại Mỹ
(2009); Holly Ann Miller nghiên cứu về tìm kiếm dịch vụ chăm sóc sức khỏe
tâm thần dành cho trẻ em của cha mẹ tại California (2009). Các kết quả nghiên
cứu cũng đưa ra khá nhiều cách thức mà gia đình tìm đến như bác sĩ, thầy lang,
các yếu tố tâm linh, và hành vi tìm kiếm khác nhau còn bị chi phối bởi nhiều yếu
tố khác nhau như vùng miền, tuổi tác, giới tính, mô hình bệnh tật. Trước khi đến
bệnh viện điều trị, gia đình và người có rối loạn tâm thần sử dụng nhiều loại hình
điều trị từ chính thống, chuyên môn cho đến mê tín, khoảng ¾ bệnh nhân tìm
đến bệnh viện tâm thần, các lựa chọn khác là tâm linh, khám đa khoa v.v.
1


(Chadda, 2011). Với bệnh thực thể 75% phụ nữ tìm kiếm sự trợ giúp từ các
chuyên gia, số còn lại tìm kiếm sự trợ giúp từ bạn bè. Nhưng ngược lại nếu có
một vấn đề về tâm lý, tâm thần, chỉ 30% tìm tới chuyên gia còn 70% tìm những
sự trợ giúp khác (Lindquis, 1995).
Ở Việt Nam có nhiều vấn đề cần bàn luận về việc tìm kiếm các loại hình
điều trị của gia đình trẻ bị rối nhiễu tâm thần liên quan đến văn hóa truyền thống,

sàng lọc, hay chuyên sâu về vấn đề này trước đó. Mặt khác với đặc thù là một
tỉnh miền núi, kinh tế xã hội còn nghèo, tính sẵn có và khả năng tiếp cận chất
lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần ở Yên Bái còn rất hạn chế. Cùng với
đó việc tìm hiểu về tình hình chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em rất cần cho
công tác cung cấp thông tin và giáo dục sức khỏe.Vì vậy chúng tôi chọn đề tài
nghiên cứu “Thực trạng tìm kiếm các loại hình điều trị của gia đình dành cho
trẻ có rối loạn tâm thần tại tỉnhYên Bái”, nghiên cứu sẽ đưa ra được sơ sở dữ
liệu và một số nội dung khoa học quan trọng về vấn đề tìm kiếm các loại hình
điều trị dành cho trẻ em rối loạn tâm thần, mở đầu cho các nghiên cứu khoa học
về vấn đề này trong thời gian tới.
2. Mục đích nghiên cứu
Chúng tôi thực hiện nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng tìm kiếm các
loại hình điều trị của gia đình dành cho trẻ em có rối loạn tâm thần ở Yên Bái và
đánh giá những thuận lợi, khó khăn của việc tìm kiếm các loại hình điều trị của
gia đình dành cho trẻ rối loạn tâm thần từ đó có những đề xuất góp phần giúp gia
đình và cộng đồng trong việc chăm sóc hỗ trợ trẻ có rối loạn tâm thần.
3. Câu hỏi nghiên cứu
- Các gia đình có con bị rối loạn tâm thần ở Yên Bái đang tìm kiếm các
loại hình điều trị dành cho con em mình như thế nào?
- Những yếu tố nào liên quan đến cách thức tìm kiếm các loại hình điều trị
của gia đình dành cho trẻ có rối loạn tâm thần ở Yên Bái?

3


- Mong muốn của gia đình về tìm kiếm các loại hình điều trị dành cho trẻ
bị rối loạn tâm thần?
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tìm kiếm các loại hình điều trị của gia
đình dành cho trẻ em có rối loạn tâm thần ở Yên Bái.

- Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng gia đình đã, đang và sẽ tìm kiếm
các LHĐT khi phát hiện con có rối loạn tâm thần và các yếu tố liên quan.
- Với mục đích nghiên cứu phát hiện vấn đề nên đề tài không đi sâu vào
sàng lọc hay chẩn đoán các rối loạn ở trẻ em
6.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
- Địa bàn khảo sát: tại gia đình có con bị rối loạn tâm thần trên địa bàn 3
huyện thị của tỉnh Yên Bái: huyện Trạm Tấu, huyện Lục Yên, thành phố Yên Bái
(là các khu vực đại diện cho vị trí địa lý của tỉnh Yên Bái đồng thời có đồng bào
dân tộc đại diện cho các dân tộc trên địa bàn tỉnh)
6.3. Giới hạn về mẫu nghiên cứu:
- Nhằm đảm bảo tính khoa học của đề tài, chúng tôi chỉ chọn mẫu là gia
đình có trẻ em từ 18 tuổi trở xuống mắc RLTT đã có chẩn đoán của cơ sở y tế.
- Chúng tôi không nghiên cứu hộ gia đình mà thực hiện khảo sát phụ
huynh của trẻ. Mỗi gia đình chỉ khảo sát một người
7. Đóng góp mới của đề tài
7.1. Là nghiên cứu đầu tiên tại một tỉnh miền núi về thực trạng tìm kiếm các loại
hình điều trị của gia đình đối với trẻ có rối loạn tâm thần tại Yên Bái. Đóng góp
về thực tiễn và cơ sở lý luận cho công tác nghiên cứu khoa học sau đó
7.2. Mô tả được thực trạng tìm kiếm các các loại hình điều trị của gia đình dành
cho trẻ có rối loạn tâm thần từ đó đánh giá được những thuận lợi, khó khăn và
những yếu tố liên quan nhằm nâng cao vị thế của gia đình và các tổ chức liên
quan trong chăm sóc và hỗ trợ trẻ bị rối loạn tâm thần

5


7.3. Cung cấp cơ sở mang tính khoa học để đề xuất xây dựng mạng lưới liên lạc
giữa gia đình với cơ quan truyền thông, bước đầu cung cấp thông tin hỗ trợ gia
đình người bệnh trong chăm sóc trẻ rối loạn tâm thần tại gia đình
8. Đạo đức nghiên cứu

rối loạn tâm thần. Đặc biệt trong xã hội phát triển hiện nay, tỷ lệ trẻ em có các rối
loạn tâm thần đang ngày càng phức tạp và có xu hướng tăng nhanh.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới tổng hợp các nghiên cứu cho thấy
tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần của trẻ em và một số nước trên thế giới cụ thể
như sau:
Bảng 1.1. Tỷ lệ RLTT của trẻ em và thanh thiếu niên một số nước trên thế giới
Nước
Brazil
Canada (Ontario)
Ethiopia
Đức
Ấn độ
Nhật Bản
Tây Ban Nha
Thụy Sỹ
Mỹ

Độ tuổi
7 – 14
4 – 16
1 – 15
12 – 15
1 – 16
12 – 15
8,11,15
1 – 15
9 – 17

Tỷ lệ (%)
12,7

tỷ lệ này ở Ấn Độ thấp hơn so với các nước phương Tây. Đặc biệt trong phân
tích tương quan nghiên cứu đã cho thấy tỷ lệ trẻ em có các rối loạn tâm thần cao
hơn khi đi kèm những yếu tố: điều kiện sống không tốt, bị lạm dụng thể chất, có
cha mẹ rối loạn tâm thần, gia đình giáo dục kém [40, tr..67-79]
Merikangas, Kathleen Ries, and Jianping He với nghiên cứu về dịch tễ học
của rối loạn tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên (2014), đã thống kê từng loại
rối loạn tâm thần cụ thể ở trẻ em và thanh thiếu niên ở Mỹ bao gồm: Rối loạn
cảm xúc, rối loạn lưỡng cực, rối loạn lo âu, rối loạn hành vi, lạm dụng chất. Cụ
thể: tuổi phát bệnh của các rối loạn trầm cảm thường từ 11-14 tuổi, tỷ lệ trầm
cảm cũng tăng theo độ tuổi: 1-2 % ở độ tuổi 13, 3-7% ở độ tuổi 15-20, tỷ lệ rối
loạn lưỡng cực 0% đến 0,9% ở trẻ em từ 14 tuổi đến 18 tuổi, tăng động giảm chú
ý (ADHD) dao động từ 2-8.7 % ở lứa tuổi từ 4-17 tuổi, nghiên cứu đã trích dẫn
từ các nghiên cứu gần đây cho thấy sự vượt trội của trẻ nam so với nữ ở tỷ lệ
mắc rối loạn hành vi, cụ thể: 11,8% ở bé trai và 5,4% ở bé gái, 3,62% ở nam và
0,85% ở nữ, 2,0% ở nam và 0,5% đối với nữ, 1,5% ở nam và 0,3% ở nữ. Cũng
nghiên cứu này đã chỉ ra các yếu tố nguy cơ rối loạn tâm thần trẻ em bao gồm
mẹ phơi nhiễm ốm đau và sau sinh, stress, lạm dụng rượu, sử dụng thuốc, dinh
dưỡng, nhiễm trùng và các tác nhân môi trường khác, các yếu tố khác như cuộc
sống căng thẳng, các đặc điểm của bố mẹ bao gồm cả sự giáo dục, tuổi, tầng lớp
xã hội, việc làm và lịch sử y tế…Một trong những yếu tố nguy cơ mạnh nhất cho
sự hình thành các rối loạn tâm thần ở trẻ em đó là cha mẹ có các rối loạn tâm
thần [38, tr.5-7].
Báo cáo nghiên cứu về tỷ lệ và điều trị rối loạn tâm thần ở trẻ em trong tạp
chí Nhi khoa Mỹ (số 1 tháng 1 năm 2004) 1, tác giả Kathleen Ries Merikangas và
cộng sự nghiên cứu trên 3042 khách thể từ 8- 15 tuổi từ 2001 đến năm 2004 đã
đưa ra kết quả: 8.6 % trẻ có rối loạn tăng động, 3.7% rối loạn cảm xúc, 2.1% rối
1

http://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/125/1/75.full.pdf


9


Cũng như nhiều nghiên cứu trên, cha mẹ bị bệnh tâm thần có liên quan
đến một tỷ lệ cao hơn trẻ em và thanh thiếu niên mắc các RLTT [29, tr.5,6].
Như vậy các nghiên cứu trên thế giới về RLTT trẻ em khá đa dạng với
nhiều khía cạnh, từ dịch tễ đến ảnh hưởng, tổn hại kinh tế do vấn đề này gây ra.
1.1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam.
Ở Việt Nam các rối loạn tâm thần trẻ em mới được quan tâm nghiên cứu
trong khoảng một thập kỷ trở lại đây. Theo thống kê của khoa Tâm thần – Viện
Nhi Trung Ương, nếu như năm 1982-1989 tỷ lệ các vấn đề liên quan đến sức
khỏe tâm thần trẻ em chiếm 10%, năm 2000 tỷ lệ trẻ em có rối nhiều tâm thần
chiếm đến 20%, thì giờ đây (mặc dù chưa điều tra đủ tất cả các rối loạn tâm
thần), tỷ lệ bệnh tâm thần ở trẻ cũng xếp thứ 10 trong các bệnh của trẻ [21].
Năm 1995, BS Đinh Thị Hoan nghiên cứu về tỷ lệ động kinh và chậm phát
triển tâm thần tại Khánh Hòa đã đưa ra tỷ lệ 0,28% trẻ động kinh và 2.01% trẻ
chậm phát triển tại tỉnh này, đặc biệt tỷ lệ CPTTT ở miền núi cao hơn ở đồng
bằng và thành thị [8, tr.5- 9].
Một trong những vấn đề “nghiêm trọng” được xác định có ảnh hưởng tiêu
cực tới chất lượng dân số Việt Nam hiện nay là tỉ lệ dân số bị thiểu năng thể lực
và trí tuệ chiếm tới 1,5% và đang tiếp tục tăng thêm hàng năm [37].
Nghiên cứu thực trạng và các yếu tố nguy cơ sức khỏe tâm thần trẻ em
Việt Nam, tác giả Đặng Hoàng Minh, Bahr Weiss và Nguyễn Cao Minh (2013)
tìm ra tỷ lệ 13,2% trẻ em có vấn đề SKTT (bằng công cụ SDQ) và 11,9% (bằng
công cụ CBCL-VN). Ở những trẻ lớn hơn, có 10,7% trẻ có vấn đề SKTT (công
cụ SDQ) và 12,4% (công cụ YSR) [3, tr.106].
Ở Việt Nam, mặc dù thiệt hại do các vấn đề sức khỏe tâm thần gây ra chưa
được thống kê đầy đủ, nhưng thông tin từ Dự án Chăm sóc SKTT cộng đồng cho
biết kinh phí hàng năm chính phủ dành cho việc chăm sóc SKTT của toàn dân
ngày một tăng (năm 2000 là 60 tỷ đồng đến 2011 là 70 tỷ). Tuy nhiên đây còn là

11


nghề y giải thích bệnh là do tử cung [20, tr.1], do đó để trị liệu chứng trầm cảm
chẳng hạn, Hypocrat tin rằng bệnh nhân phải biết chú ý và điều hòa các vấn đề
ăn uống, tình dục và tập thể dục v.v [24, tr.18]. Thời kỳ đế quốc La Mã, một số
thầy thuốc đã áp dụng những cách chữa trị rối loạn tâm thần bằng nhiều kỹ thuật
khác nhau như làm cho chảy máu (được tin là sẽ làm giảm số lượng máu lên đầu
và do đó cơn điên loạn sẽ thuyên giảm), hay xoa dịu cơn đau bằng một số dụng
cụ xoa bóp cơ thể, hoặc dùng các hình thức tâm lý để hỗ trợ, an ủi hoặc cho
người bệnh nghe nhạc, tắm nước ấm, tập thể thao v.v [24, tr.19].
Từ thời trung cổ cho đến thế kỷ XVII -XVIII người bệnh tâm thần bị giam
dữ và thường được cho là do ma quỷ, xiềng xích, tra tấn, đánh roi được coi là
một phương pháp điều trị từ đây tạo nên thành kiến và sợ hãi với người bệnh [20,
tr.1]. Đặc biệt sau sự sụp đổ của đế chế La Mã đến cuối thế kỷ XV do chiến
tranh liên tiếp kèm theo nạn đói kém và bệnh dịch khiến cho ý tưởng mê tín dị
đoan với quan niệm siêu nhiên trong cách giải thích những vấn đề tâm bệnh trở
nên phổ biến, người ta tin rằng làm sao dứt bỏ hồn ma ra khỏi cơ thể là phương
cách chữa trị hay nhất cho mọi bệnh tâm thần, cách chữa trị bao gồm nhiều kỹ
thuật khác nhau như cúng lạy, cầu hồn, van xin, cả hát, đổ nước thánh vào
miệng, chửi bới, đe dọa, đánh đập, giam hãm v.v. [24, tr.20].
Nhà khoa học được xem là sáng lập viên đầu tiên của ngành y học về bệnh
tâm thần là bác sĩ người Đức, Johann Weyer (1515-1588), từ những nghiên cứu
và kinh nghiệm thực tế của mình, ông đã nhận định rằng tinh thần của con người
cũng dễ bị bệnh hoạn như thân xác; do đó chữa tri bệnh tâm thần cũng cần phải
tuân theo các nguyên tắc khoa học chứ không phải dựa vào thần linh. Quan niệm
này đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự thay đổi phương thức điều trị và chăm sóc
người bệnh tâm thần ở một số nước Châu Âu và các nước khác [24, tr.21].
Đến cuối thế kỷ XVIII cách thức điều trị cho người bệnh được cải thiện
với hàng loạt nghiên cứu mà mở đầu là các tác giả Phillipe (1745-1826) và

13


Để nhấn mạnh tầm quan trọng của sự kết hợp các loại hình chữa trị một
nghiên cứu của nhóm tác giả Blackburn, Eurison & Bishop đã so sánh ba cách
chữa trị khác nhau cho người bệnh trầm cảm là chỉ chữa bằng dược lý, hoặc chỉ
bằng tâm lý trị liệu, hoặc kết hợp cả hai, nghiên cứu đưa ra kết quả: Sau 6 tháng
con số bệnh nhân bị trở lại là 30% với những người chỉ chữa trị bằng thuốc, 6%
chỉ trị liệu tâm lý, và gần như 0% với những người được kết hợp cả 2 phương
thức. Sau hai năm con số bị tái bệnh là 78% cho những người chỉ dùng thuốc,
23% cho những người chỉ được chữa bằng tâm lý liệu pháp và 21% cho cả hai
phương pháp trị liệu được kết hợp lại (dẫn theo Phạm Toàn [24, tr.33]).
Tuy nhiên bên cạnh đó trong nhiều nền văn hóa khác nhau, việc điều trị
các chứng rối loạn tâm thần, nhất là những bệnh tâm căn liên quan đến tôn giáo,
phép phù thủy, ma thuật, bùa chú và các nghi thức được thực hiện khá huyền bí
bởi các thầy lang hoặc thầy cúng. Các nghi lễ chữa bệnh dân gian đã sử dụng yếu
tố tượng trưng, thần bí và nghi thức, truyền niềm tin và ý nghĩa cảm xúc đặc biệt
vào quá trình điều trị. Do đó làm tăng tính chịu ám thị và có thể có tác dụng nào
đó ảnh hưởng tới các tác nhân đang duy trì bệnh [12, tr.35]. Những phương cách
này ít nhiều vẫn tồn tại ở cả những nước phát triển và phổ biến hơn ở những
nước đang phát triển, nơi có nhiều phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo.
Lịch sử vấn đề và các kết quả nghiên cứu trên thế giới cho thấy, các loại
hình điều trị RLTT gồm cả những phương thức chính thống như dược lý, tâm lý
tại các cơ sở y tế nhà nước và các cơ sở y tế tư nhân như bệnh viện, phòng khám,
bác sĩ tư cho đến một số cách thức không chính thống như cầu cúng, giải hạn,
những nghi lễ dân gian. Đến nay các loại hình điều trị tâm thần vẫn không ngừng
được cải tiến trong đó bao gồm cả việc định hướng, truyền thông lại những quan
niệm, định kiến về nguyên nhân bệnh mà sâu xa có liên quan đến niềm tin, hành
vi tìm kiếm cách thức điều trị từ thời xa xưa của loài người.
1.1.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam

15


Hoa đã tổng hợp từ nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy: Mặc dù đã có nhiều tiến
bộ trong việc điều trị các RLTT ở người trưởng thành, điều trị các RLTT trẻ em
đến nay vẫn còn chưa được hiểu rõ. Các chuyên gia vẫn đang tìm tòi những
phương pháp điều trị tốt nhất cho RLTT ở trẻ em. Hiện nay, nhiều lựa chọn điều
trị được sử dụng cho trẻ em, trong đó có điều trị bằng thuốc, tương tự những gì
được sử dụng để điều trị ở người lớn. Đặc biệt, với trẻ em, các biện pháp điều trị
không dùng thuốc (liệu pháp tâm lý, liệu pháp hành vi, liệu pháp gia đình, các
liệu pháp tâm lý – xã hội) được lựa chọn sử dụng một cách rộng rãi [7, tr.16].
Đối với vấn đề sức khỏe tâm thần, nhất là những người mắc phải các rối
loạn tâm thần, việc giải thích nguồn gốc bệnh tật liên quan đến tín ngưỡng truyền
thống, ảnh hưởng đến cách giải thích siêu hình về ốm đau. Người Hmông theo
tín ngưỡng đa thần giáo, họ tin có sự tồn tại của phần hồn trong cơ thể con
người, động, thực vật, và tình trạng sức khỏe của mỗi người sẽ phụ thuộc vào
trạng thái của linh hồn tồn tại bên trong hay di chuyển ra ngoài cơ thể. Một trong
những nguyên nhân gây ra bệnh tật là do linh hồn rời khỏi thể xác, điều này dẫn
tới cách chữa bệnh rất phổ biến là gọi hồn [18, tr.137].
Như vậy có thể nói các loại hình điều trị rối loạn tâm thần ở Việt Nam mà
người dân tìm kiếm và lựa chọn sẽ không chỉ dừng lại ở thuốc men và các liệu
pháp tâm lý, sẽ có rất nhiều cách thức khác cần tìm hiểu và nghiên cứu.

1.1.3. Các nghiên cứu về tìm kiếm loại hình điều trị rối loạn tâm thần
1.1.3.1. Các nghiên cứu trên thế giới
Gần đây hành vi tìm kiếm dịch vụ chăm sóc sức khỏe được các nhà khoa
học tập trung nhiều hơn, song vẫn hạn chế những tiếp cận về vấn đề tìm kiếm
loại hình điều trị sức khỏe tâm thần. Tác giả Corinne M. Lindquist (Đại học New
York) trong nghiên cứu "Hành vi tìm kiếm sự giúp đỡ cho các vấn đề sức khỏe
16