MỤC LỤC
Nội dung
A. Mở bài…………………………………………………………………………..
B. Nội dung………………………………………………………………………..
I. Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng………….
1. Khái niệm………………………………………………………………...
2. Đặc điểm…………………………………………………………………
3. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng…..
3.1. Có thiệt hại xảy ra……………………………………………….
3.2. Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật…………………..
3.3. Có lỗi của người gây ra thiệt hại………………………………...
3.4. Có mối liên hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật..
II. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín
của người khác……………………………………………………………………..
1. Khái niệm danh dự, nhân phẩm, uy tín…………………………………..
1.1. Danh dự………………………………………………………….
1.2. Nhân phẩm………………………………………………………
1.3. Uy tín……………………………………………………………
2. Xác định thiệt hại và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm
danh dự, nhân phẩm, uy tín…………………………………………………
3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm và
uy tín của người khác – Thực tiễn ở Việt Nam……………………………..
4. Những bất cập về quy định của BLDS về trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín và hướng hoàn thiện………..
C. Tổng kết………………………………………………………………………...
Danh mục tài liệu tham khảo
A. MỞ BÀI
Từ xưa ông cha ta đã rất coi trọng danh dự, nhân phẩm và uy tín bởi nó
không chỉ là thước đo quan trọng nhất của một con người mà còn là những tiêu
chí đầu tiên để khẳng định vị thế của một cá nhân nào đó trong xã hội.
Trong pháp luật dân sự Việt Nam, danh dự, nhân phẩm và uy tín là những

thiệt hại khi có hành vi xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của người
khác. Đó là một loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Chúng ta
hãy cùng nhau tìm hiểu về vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín.
B. NỘI DUNG
I.

Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng

1. Khái niệm
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm
pháp lý được phát sinh dựa trên các điều kiện do pháp luật quy định khi một
chủ thể có hành vi gây thiệt hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ1.
2. Đặc điểm
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng mang những đặc điểm như
sau:
+ Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xảy ra giữa các chủ thể
không có quan hệ hợp đồng hoặc có quan hệ hợp đồng nhưng thiệt hại xảy ra
không liên quan đến các điều khoản thỏa thuận trong hợp đồng.

1

Giáo trình luật dân sự Việt Nam. Tập 2. TS. Lê Đình Nghị (chủ biên)

1


+ Thiệt hại xảy ra đối với các đối tượng đa dạng và phong phú: thiệt hại đối với
tài sản, thiệt hại đối với sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín của


đó sẽ dựa vào các quy định khác của pháp luật để xác định các biện pháp trách
nhiệm khác.
Thiệt hại là những tổn thất thực tế đã xảy ra hoặc chắc chắn xảy ra do hành
vi trái pháp luật của người khác gây ra hoặc do tài sản của người khác gây thiệt
hại.
Thiệt hại xảy ra ngoài hợp đồng bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại về
tinh thần2:
+ Thiệt hại về vật chất bao gồm: thiệt hại do tài sản bị xâm phạm quy định tại
Điều 608 BLDS; thiệt hại do sức khoẻ bị xâm phạm quy định tại khoản 1 Điều
609 BLDS; thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm quy định tại khoản 1 Điều 610
BLDS; thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm quy định tại khoản
1 Điều 611 BLDS.
+ Thiệt hại do tổn thất về tinh thần của cá nhân được hiểu là do sức khoẻ, danh
dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm mà người bị thiệt hại hoặc do tính mạng bị
xâm phạm mà người thân thích gần gũi nhất của nạn nhân phải chịu đau
thương, buồn phiền, mất mát về tình cảm, bị giảm sút hoặc mất uy tín, bị bạn bè
xa lánh do bị hiểu nhầm... và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp
tổn thất mà họ phải chịu.
Thiệt hại do tổn thất về tinh thần của pháp nhân và các chủ thể khác không
phải là pháp nhân (gọi chung là tổ chức) được hiểu là do danh dự, uy tín bị xâm
phạm, tổ chức đó bị giảm sút hoặc mất đi sự tín nhiệm, lòng tin... vì bị hiểu
nhầm và cần phải được bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất mà tổ chức
phải chịu.
3.2.

Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật

Hành vi gây thiệt hại thông thường thể hiện dưới dạng hành động hoặc
không hành động. Chủ thể thực hiện hành vi dưới dạng hành động là thực hiện

mong muốn, nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra.
Vô ý gây thiệt hại là trường hợp một người không thấy trước hành vi của
mình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết hoặc có thể biết trước thiệt hại
sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, nhưng
cho rằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được.
Như vậy khi chủ thể có lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì sẽ phải chịu trách
nhiệm bồi thường thiệt hại. Đối với những người không có khả năng nhận thức
và điều khiển hành vi của mình mà gây thiệt hại thì sẽ được coi là không có lỗi
4


đối với hành vi gây ra thiệt hại của mình, do đó pháp luật quy định họ không
phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Mà cha, mẹ, người giám hộ, bệnh
viện hay trường học là những người theo quy định của pháp luật phải quản lý,
chăm sóc, giáo dục họ được suy đoán là có lỗi khi không thực hiện đầy đủ
nghĩa vụ của mình và do đó họ phải chịu trách nhiệm đối với những hành vi đó.
Cần chú ý là đối với trường hợp pháp luật có quy định việc bồi thường thiệt
hại cả khi không có lỗi, thì trách nhiệm bồi thường của người gây thiệt hại trong
trường hợp này được thực hiện theo quy định của văn bản quy phạm pháp luật
đó.
3.4.

Có mối liên hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật

Thiệt hại xảy ra là kết quả của hành vi trái pháp luật hay ngược lại hành vi
trái pháp luật là nguyên nhân của thiệt hại xảy ra. Nghĩa là chính hành vi đó của
chủ thể đã gây ra thiệt hại chứ không phải do một hành vi hay sự kiện nào khác.
Việc xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại
xảy ra trong nhiều trường hợp rất khó khăn. Do vậy cần phải xem xét và đánh
giá tất cả các sự kiện một cách thận trọng, khách quan và toàn diện thì mới xác

có uy tín, phá hoại uy tín cũng chính là phá hoại danh dự.
Còn danh dự của một tổ chức là sự đánh giá của xã hội và sự tín nhiệm của
mọi người đối với hoạt động của tổ chức đó.
1.2. Nhân phẩm
Nhân phẩm là phẩm giá con người, là giá trị tinh thần của một cá nhân với
tính cách là một con người. Chà đạp lên nhân phẩm của người khác cũng là xúc
phạm đến danh dự người đó.
Giữa danh dự và nhân phẩm có những điểm khác nhau nhất định:
Nếu danh dự được hình thành qua nhiều năm tháng của cuộc đời và được xã
hội đánh giá theo những tiêu chuẩn và nguyên tắc đạo đức xã hội chủ nghĩa thì
nhân phẩm lại có từ khi con người mới sinh ra. Danh dự có thể của một cá nhân
3

Th.s Phạm Kim Anh: Về quy định về bồi thường do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm
phạm trong bộ luật dân sự Việt Nam và hướng hoàn thiện-tạp chí khoa học pháp lý-số
3/2001.

6


hay tổ chức, nhưng nhân phẩm chỉ là một khái niệm được áp dụng đối với cá
nhân. Mặc dù danh dự của một con người được hình thành từ những hành vi và
cách cư xử, từ công lao và thành tích của người đó có được qua nhiều năm
tháng của cuộc đời và được thừa nhận, nhưng mọi người dân đều có quyền
được bảo vệ danh dự và nhân phẩm như nhau không phân biệt vào công lao,
công tác và những đặc điểm riêng của người có quyền; những người không có
năng lực hành vi dân sự, những người mất năng lực hành vi dân sự cũng có
quyền bảo vệ danh dự và nhân phẩm như mọi cá nhân khác.
Cũng giống như những quyền dân sự khác, quyền được bảo vệ danh dự và
nhân phẩm của cá nhân chấm dứt khi cá nhân đó chết. Tuy nhiên, cũng có

tiền. Khi người thiệt hại xâm phạm tới danh dự, nhân phẩm, uy tín thì việc buộc
người gây thiệt hại bồi thường cho người bị thiệt hại cũng chỉ có ý nghĩa khắc
phục và khôi phục tình trạng ban đầu.
Thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín thực chất là những tổn thất về vật
chất và tinh thần do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 611 BLDS 2005 thì thiệt hại do danh dự,
nhân phẩm, uy tín của cá nhân bị xâm phạm, thiệt hại do danh dự, uy tín của
pháp nhân, chủ thể khác bị xâm phạm bao gồm:
+ Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại;
+ Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút (ví dụ nhu chi phí thu thập chứng
cứ, thời gian phải bỏ ra để khiếu nại, đăng báo cải chính…)
Về trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định tại khoản 2 Điều 611
BLDS 2005, theo đó người xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người
khác phải bồi thường thiệt hại những chi phí trên và một khoản tiền khác để bù
đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn
thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối
đa không quá mười tháng lương tối thiểu do Nhà nước quy định.
8


Việc xác định thiệt hại và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân
phẩm, uy tín bị xâm phạm được quy định cụ thể tại Nghị quyết số 03/2006/NQHĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC ngày 08/07/2006 hướng dẫn áp
dụng một số quy định của BLDS 2005 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
như sau:
Thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm gồm có thiệt hại do
danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân bị xâm phạm; thiệt hại do danh dự, uy
tín của tổ chức bị xâm phạm.
Người xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác có trách nhiệm
bồi thường như sau:
1) Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại bao gồm: chi phí cần thiết

lời nói hay đăng trên báo viết hay báo hình...), hành vi xâm phạm, mức độ lan
truyền thông tin xúc phạm..
c) Mức bồi thường khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị
xâm phạm trước hết do các bên thoả thuận. Nếu không thoả thuận được, thì
mức bồi thường khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần phải căn cứ vào mức độ
tổn thất về tinh thần, nhưng tối đa không quá 10 tháng lương tối thiểu do Nhà
nước quy định tại thời điểm giải quyết bồi thường.
Có ý kiến cho rằng chỉ xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, tài sản mới gây hậu
quả nghiêm trọng cho cá nhân, tổ chức và cần phải bảo vệ. Ý kiến này hoàn
toàn không chính xác. Mặc dù danh dự, nhân phẩm, uy tín là những giá trị nhân
thân không trị giá được bằng tiền, tuy nhiên, xâm phạm đến những giá trị này
có thể ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của chủ thể bị xâm phạm. Thiệt
hại mà chủ thể bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín phải gánh chịu bao
gồm cả thiệt hại vật và tổn thất tinh thần. Tổ chức bị xâm phạm danh dự, uy tín
có thể bị giảm thu nhập, thậm chí bị tuyên bố phá sản; cá nhân bị xâm phạm
10


danh dự, nhân phẩm, uy tín cũng có thể bị giảm thu nhập, ảnh hưởng đến hoạt
động nghề nghiệp, đến các mối quan hệ xã hội, thậm chí đến sức khoẻ, tính
mạng. Rõ ràng, hậu quả mà chủ thể bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín
phải gánh chịu cũng rất nghiêm trọng.
Khi danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm, bên gây thiệt hại phải bồi
thường cho cá nhân, tổ chức bị xâm phạm: Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc
phục thiệt hại; Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút; Tổn thất tinh thần. Đối
với chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại và thu nhập thực tế bị mất
hoặc bị giảm sút, cá nhân bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín được bồi
thường theo nguyên tắc “bồi thường toàn bộ” (khoản 1 Điều 605 Bộ luật dân
sự) tức là thiệt hại bao nhiêu bồi thường bấy nhiêu. Đối với tổn thất tinh thần,
trong mọi trường hợp khi danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm, bên bị xâm

thể minh chứng bằng vụ việc ca sĩ Phương Thanh kiện blogger Cogaidolong
(Lê Nguyễn Hương Trà) vì hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của
Phương Thanh4. Ngày 16/10/2007, ca sĩ Phương Thanh đã khởi kiện blogger
Cogaidolong (Lê Nguyễn Hương Trà) trước Toà án nhân dân quận Tân Bình
(thành phố Hồ Chí Minh) vì blogger đã xúc phạm danh dự của Phương Thanh.
Theo Phương Thanh, bài viết về liveshow “Mưa” và bài viết “Chuyện của…
Cờ” trên blog của Hương Trà viết về cô với nội dung “sai sự thật, xúc phạm tới
danh dự, hạ uy tín”. Ca sĩ Phương Thanh cho rằng trong bài viết “Mưa”, Hương
Trà viết “bảo vệ mở rộng cửa cho khán giả nhào vào. Ghế trống đầy…” là
không đúng sự thật, hơn nữa hạ uy tín của một ca sĩ tên tuổi như cô. Blogger
Hương Trà lại cho rằng bài viết về liveshow “Mưa” là đúng sự thật, vì tối đó
trời mưa rất lớn, nơi biểu diễn không có mái che nên khán giả bị ướt, bảo vệ
phải mở cửa cho khán giả vào để tránh mưa chứ không phải để miễn mua vé.
Còn bài viết “Chuyện của…Cờ” không phải viết về Phương Thanh mà viết theo
4

http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Phuong-Thanh-va-sao-blog-ra-toa/11047532/218/

12


lối phóng tác. Về vụ việc này, có những quan điểm khác nhau xoay quanh vấn
đề mấu chốt: blogger Hương Trà có xâm phạm quyền được bảo vệ danh dự,
nhân phẩm, uy tín của ca sĩ Phương Thanh hay không. Đây cũng chính là khó
khăn dẫn đến vụ việc kéo dài.
 Thứ hai, các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền gặp khó khăn trong trình
tự thủ tục giải quyết trách nhiệm dân sự do vi phạm danh dự nhân phẩm, uy tín.
Ta có thể minh chứng bằng một vụ việc như sau: Giữa tháng 3/2009, Báo Dăk
Lăk đăng bài viết phản ánh rằng có bốn hộ dân được Binh đoàn 15 Quân khu 5
(nay là Công ty Cà phê 15) giao khoán vườn cà phê nhưng không giao nộp sản

hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín và hướng hoàn thiện
Với những điều kiện nhất định, những hành vi gây thiệt hại đến danh dự,
nhân phẩm, uy tín của người khác có thể cấu thành hai tội hình sự: Tội vu
khống và tội làm nhục người khác được qui định tại Điều 121, 122 Bộ luật Hình
sự và do đó việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm sẽ được thực hiện bằng những biện
pháp hình sự . Tuy nhiên biện pháp hình sự chỉ áp dụng được trong trường hợp
người thực hiện hai hành vi nói trên có lỗi cố ý tức người đó phải tự mình bịa
hoặc loan truyền những điều biết rõ là bịa đặt nhằm hạ thấp danh dự người
khác. Người có hành vi lăng nhục thì cố ý dùng những lời lẽ khinh bỉ, thiếu văn
hóa hay những hành động có tính chất thóa mạ để làm nhục người khác.
Đề cập đến vấn đề này, chúng ta cũng cần phải nhắc đến quyền được bảo vệ
danh dự, nhân phẩm, uy tín. Quyền được bảo vệ danh dự và nhân phẩm là một
quyền có tính cách tổng quát được quy định trong Hiến pháp chứ không chỉ
thuần túy là một quyền dân sự, nhưng luật dân sự có nhiệm vụ cùng các ngành
luật khác bằng những phương tiện riêng của mình góp phần bảo vệ danh dự,
nhân phẩm của cá nhân, danh dự, uy tín của một tổ chức một khi danh dự, nhân
phẩm, uy tín bị xâm phạm.
Bộ luật dân sự năm 2005 chỉ quy định cách thức xác định thiệt hại khi xâm
phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín trong phần “Xác định thiệt hại” mà không
quy định bồi thường thiệt hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín là một
6

http://ledinhnghi.net/?p=3

14


trường hợp bồi thường thiệt hại cụ thể trong phần “Bồi thường thiệt hại trong
một số trường hợp cụ thể” (từ Điều 613 đến Điều 630). Điều này gây khó khăn
trong thực tiễn xác định hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín.


hiện bằng việc con người phải chịu những lo lắng, đau đớn về tinh thần. Ví dụ
như: đau đớn do người thân bị mất, băn khoăn lo lắng do uy tín, nhân phẩm,
danh dự bị xâm phạm, mặc cảm do bị tàn phế, do bị bôi nhọ, làm nhục, bắt
giam khi không có tội… Thậm chí chỉ một xâm phạm nhỏ như gán cho một tên
gọi rất xấu hoặc cưỡng ép kết hôn hay “quấy nhiễu” sau khi ly hôn cũng làm
cho người ta rất khổ tâm. Đây chính là những đau đớn, dằn vặt của nội tâm mà
người ta phải chịu. Sự đau khổ này biểu hiện cũng không giống nhau. Những
thiệt hại về tinh thần do bị xâm phạm sức khỏe, tính mạng cũng khác với thiệt
hại về tinh thần do bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín.
Vì vậy, để tránh tùy tiện khi xét xử thì ngoài những thiệt hại thực tế tính ra
được thành tiền, đối với những thiệt hại về tinh thần do xâm phạm danh dự,
nhân phẩm, uy tín cần phải được bồi thường một cách thỏa đáng.
Tuy nhiên, người bị thiệt hại do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín sau
khi đã được người gây thiệt hại xin lỗi, cải chính công khai thì sự thiệt hại về
tinh thần trong các trường hợp thông thường có thể coi là đã được khôi phục.
C. KẾT BÀI
Tóm lại, vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do xâm
phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác là một vấn đề được xã hội
cũng như các nhà làm luật hết sức quan tâm. Bởi danh dự, nhân phẩm và uy tín
của một cá nhân, danh dự, uy tín của một tổ chức có vai trò trò rất lớn đối với
bản thân mỗi cá nhân hay tổ chức đó. Hơn nữa việc hòa giải trong trường hợp
bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm hại cũng hết sức khó
khăn. Những điều luật quy định về vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại
ngoài hợp đồng hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, gây nhiều tranh cãi do đó pháp
luật cần quy định cụ thể hơn nữa về vấn đề này.
16


Bài viết trên của em được hoàn thành dựa trên sự tham khảo của nhiều