HIV/AIDS và thai nghén
HIV/AIDS VÀ THAI NGHÉN
Mục tiêu học tập
1. Xác định được các yếu tố nguy cơ và đường lây truyền HIV
2. Mô tả được các triệu chứng lâm sàng, cân lâm sàng của bệnh khi có thai
3. Trình bày được hướng điều trị cho các tuyến y tế và các biện pháp dự phòng hiện nay
1. ĐẠI CƯƠNG
Virus gây suy giảm miễn dịch ở người (Human Immunodeficiency Virus - HIV) gây ra
hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (gọi tắt là hội chứng AIDS - Acquired Immuno
Deficiency Syndrom) là một bệnh lây truyền. Tuy mới được thông báo từ 1981, nhưng có lẽ
bệnh này đã xuất hiện từ lâu và được lan truyền từ Châu Phi sang Châu Mỹ (Bắc Mỹ), Châu
Âu, sau đó lan sang Châu Á và Châu Mỹ La Tinh. Từ đó bệnh dịch không ngừng phát triển, đã
lan rộng trên toàn thế giới.
Hình 1. Virus HIV
Bệnh được truyền qua các đường khác nhau như: máu, tinh dịch, dịch tiết âm đạo và qua
sữa mẹ khi cho con bú.
Nguyên nhân gây bệnh hiện nay đã rõ là do các virus thuộc họ Rétrovirus, chúng có chứa
một loại men sao chép ngược cho phép chúng xâm nhập vào nhiễm sắc thể tế bào vật chủ, cư
trú trong hệ gen của các tế bào bị nhiễm và nhân lên ở đó. Khi xâm nhập vào máu virus HIV
phá huỷ các tế bào Lympho T4 và các tế bào thần kinh trung ương gây sự suy giảm miễn dịch
tế bào, phát sinh nhiều loại u bướu và những nhiễm trùng cơ hội và gây nguy cơ tử vong.
Đường lây truyền HIV cho phụ nữ:
- Giao hợp không được bảo vệ (qua tinh dịch).
- Dùng các ống kim tiêm đã nhiễm HIV, truyền máu và các chế phẩm của máu có chứa
HIV.
- Người mẹ khi bị nhiễm HIV khi có thai có thể truyền cho con (qua bánh rau khi có thai,
qua máu và dịch âm đạo khi chuyển dạ đẻ, qua sữa khi cho con bú).
2. DỊCH TỄ HỌC
Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới, trên toàn thế giới có khoảng 5 triệu người
HIV(+) (1997), một nửa là phụ nữ. Năm 2000 số phụ nữ mắc bệnh này khoảng 14 triệu và
khoảng 4 triệu trong số đó sẽ chết vì AIDS.

đứa trẻ tiếp xúc trực tiếp với dịch âm đạo có chứa HIV, nhất là những trường hợp đẻ khó, ối vỡ
sớm, chuyển dạ kéo dài, có nhiều tổ chức của mẹ bị dập nát,…
- Giai đoạn cho con bú: sự lây truyền HIV qua sữa mẹ là cách lây truyền hay gặp nhất.
Nguy cơ này có liên quan đến thời gian cho con bú dài hay ngắn.
4. CHẨN ĐOÁN
4.1. Lâm sàng
- Giai đoạn nhiễm HIV: Người nhiễm HIV không có biểu hiện gì trên lâm sàng, chẩn
đoán chủ yếu dựa vào xét nghiệm.
- Giai đoạn bệnh AIDS: được chia làm 4 giai đoạn phụ thuộc vào các bệnh lý liên quan
đến HIV như tình trạng:
+ Sụt cân, sốt kéo dài, đau họng . . .
+ Nhiễm trùng cơ hội.
+ Các bệnh ác tính.
+ Mức độ hoạt động về thể lực của cơ thể.
4.2. Cận lâm sàng
- Dựa vào test ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay): cho phép phát hiện kháng
thể kháng HIV với độ nhạy # 99%.
- Kết quả ELISA dương tính được khẳng định bởi test Western blot.
- Kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang: cho các tế bào bị nhiễm tiếp xúc với huyết thanh của
bệnh nhân, phản ứng (+) tính nếu kháng thể hiện diện cố định trên những tế bào bị nhiễm có thể
thấy được bởi kỹ thuật huỳnh quang.
HIV/AIDS và thai nghén
- Kỹ thuật RIPA (Radio-Immuno Precipitation Assay) là kỹ thuật đặc hiệu nhất dùng chất
hoạt tính phóng xạ. Xét nghiệm này được chỉ định khi mà các kết quả trước bị nghi ngờ hoặc
muốn khẳng định.
- PCR (Polymerase Chain Reaction) là một phương pháp chuyên biệt nhạy cảm dùng để
xác định loại ADN. Ngày nay nó được dùng như một trắc nghiệm để xác định ADN của virus
HIV.
- Sự tiến triển về lâm sàng của bệnh được đánh giá bằng tổng số tế bào Lympho T CD4:
+ Nếu tổng số CD4 lớn hơn 500 tế bào/mm

- Nếu thai phụ muốn giữ thai thì cơ sở y tế nên gởi đến khoa sản bệnh viện huyện hoặc
tuyến có kỹ thuật cao hơn để được quản lý và điều trị dự phòng lây nhiễm cho con bằng thuốc
chống Rétrovirus.
5.3. Xử trí trong trường hợp thai phụ bị nhiễm HIV
Cần phải điều trị cho thai phụ bị nhiễm HIV với mục đích làm giảm lây nhiễm từ mẹ
sang con, nếu người mẹ và gia đình sau khi được tư vấn vẫn muốn giữ thai.
5.3.1 Ở tuyến xã
Tư vấn cho thai phụ về khả năng lây truyền HIV từ mẹ sang con và chuyển lên tuyến
trên.
5.3.2 Ở tuyến huyện
Nếu thai phụ đồng ý phá thai:
- Tùy tuổi thai mà tiến hành các kỹ thuật nạo phá thai an toàn.
- Cần tư vấn về các biện pháp tránh thai và tránh lây lan sang nguời khác sau khi đã phá
thai.
- Sau khi đã phá thai chuyển bệnh nhân về trung tâm y tế dự phòng để quản lý và điều trị.
Nếu thai phụ muốn giữ thai:
- Quản lý thai nghén.
- Tư vấn cho thai phụ về nguy cơ lây truyền cho con và khả năng chỉ phòng lây nhiễm
được trong 3/4 trường hợp mặc dù đã uống thuốc đầy đủ.
- Tùy điều kiện của cơ sở điều trị có thể lựa chọn một trong hai phác đồ sau:
HIV/AIDS và thai nghén
+ Phác đồ sử dụng Nevirapine: Khi bắt đầu có dấu hiệu chuyển dạ thực sự hoặc
trước khi mổ lấy thai, cho thai phụ uống một lần duy nhất một viên Nevirapine 200mg.
+ Phác đồ sử dụng Zidovudine: Zidovudine 600mg/ngày, chia hai lần, bắt đầu uống
từ tuần thứ 36 của thai kỳ cho đến khi chuyển dạ. Trong trường hợp thai phụ đến khám thai
muộn sau tuần thứ 36 của thai kỳ cũng cho uống như trên với liều Zidovudine 600mg/ngày cho
đến khi chuyển dạ. Khi chuyển dạ sử dụng liều 300mg trong mỗi 3 giờ cho đến khi sinh.
Các điểm cần được thực hiện khi đỡ đẻ:
- Đối với thai phụ:
+ Bảo đảm tuyệt đối vô khuẩn khi đỡ đẻ.

5.4. Dự phòng
- Thông tin giáo dục là bước quan trọng nhất để tất cả các phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ
trong lứa tuổi sinh đẻ tự bảo vệ mình và bảo vệ con của mình.
- An toàn trong tình dục: để tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục (dùng bao cao
su nam nữ).
- Vận động người phụ nữ có thai, người chồng hay người tình thử HIV để có thái độ xử
trí rõ ràng đối với thai nghén. Nếu có điều kiện, người phụ nữ cũng nên cần biết mình có bị
nhiễm HIV hay không trước khi quyết định có thai.
- Ngay cả khi người phụ nữ có thai mà HIV âm tính thì cũng cần phải tư vấn cách phòng
chống, tránh nhiễm HIV và nên thử lại HIV vào quý II của thai kỳ để loại trừ việc bị nhiễm
HIV trong khi có thai.
HIV/AIDS và thai nghén
- Trong trường hợp có thai mà HIV dương tính thì phải tư vấn và vận động phá thai để
giảm tỷ lệ lây truyền nhiễm HIV từ mẹ sang con. Nếu người mẹ và gia đình sau khi đã tư vấn
mà vẫn muốn giữ thai thì khuyên và cho điều trị thuốc chống HIV.