Vũ Như Tô từ kịch bản đến vở diễn
Giới thiệu về nội dung
Vũ Như Tô là một nghệ sĩ có tài, một nhà kiến trúc ôm hoài bão lớn là xây dựng
một công trình nghệ thuật vĩ đại, tô điểm cho non song. Hoài bão đó phù
hợp với cuồng vọng của một tên bạo chúa – Lê Tương Dực - muốn có một
toà lâu nguy nga để hưởng lạc thú. Nhưng tấn bi kịch đã xảy ra trong cái
mâu thuẫn gay go giữa chế độ bạo ngược và tài năng nghệ sĩ.
Lê Tương Dực thích có Cửu trùng đài, nhưng không tôn trọng, quý mến thiên tài.
Hắn thích sống trong toà lầu nguy nga, nhưng lâu đài đó phải xây dựng
bằng xương máu nhân dân đang oán ghét hắn, oán ghét chế độ thối nát
của triều đại phong kiến đang đổ vỡ. Bản thân nhà nghệ sĩ Vũ Như Tô
cũng gặp một mâu thuẫn, bi đát giữa trí sáng tạo rộng lớn với hoàn cảnh
thực tế của nhân dân đói khổ lầm than mà nghệ sĩ vô cùng thương xót.
Làm thế nào để đạt được nghệ thuật làm giàu cho kho tàng mỹ thuật của
đất nước mà nhân dân lại không phải chịu sưu cao thuế nặng, tốn xương,
tốn máu? Cái mâu thuẫn đó không thể giải quyết được. Bọn phong kiến
đánh lẫn nhau, nhân dân nổi lên lật đổ bạo chúa. Kết quả: toà lầu không
xây dựng được, nhà nghệ sĩ phải chết chém.
Nguyễn Huy Tưởng đã nêu bật được cái mâu thuẫn sâu sắc đó trong lịch sử. Hai
nhân vật rất đẹp, rất tự hào, sống sôi nổi là Vũ Như Tô và Đan Thiềm -
một cung phi đồng cảm với người nghệ sĩ. Nếu ví Vũ Như Tô là điểm tụ
toả sáng của cả vở kịch thì nguồn ánh sáng ấy là Đan Thiềm. Hình ảnh đôi
tri kỷ này ít nhiều được tác giả thi vị hoá, trở nên lạ lùng và nhiều bí ẩn.
"Vũ Như Tô" là một sáng tạo bi kịch xuất sắc có thể sánh ngang với những
sáng tạo bi kịch vào hàng cổ điển trong văn học thế giới. Với cống hiến
quan trọng này, Nguyễn Huy Tưởng đã nhanh chóng vượt lên trên Vi
Huyền Đắc, đưa nghệ thuật kịch còn khá non trẻ ở Việt Nam vào thời điểm
tác phẩm ra đời lên đỉnh cao vinh quang của thể loại.
Bằng những phẩm chất nghệ thuật mẫu mực mà tác phẩm đạt được, có thể ví
"Vũ Như Tô" của Nguyễn Huy Tưởng như tấm huy chương cao quý gắn
lên tiến trình văn học Việt Nam hiện đại.

thương hay đáng giận? Hoặc đi sâu hơn vào mâu thuẫn nội tại của hình
tượng nhân vật này, kết luận rằng đó là loại người phức tạp, đa diện vừa có
mặt khả thủ lại vừa có nét đẹp bất cập vốn khá hiếm hoi trên sân khấu và văn
học của ta.
Bản thân Nguyễn Huy Tưởng cũng xao xuyến, day dứt muốn sửa chữa lại diện mạo
của vở kịch mà rồi cũng không làm được! Mới hay, một tác phẩm nghệ thuật
đích thực, khi đã hoàn tất, nó cũng tồn tại như một sinh thể, có cuộc sống
riêng độc lập với ngay người sáng tác ra nó, cũng như cảm nhận của công
chúng...
Vấn đề đặt ra từ hình tượng Vũ Như Tô dường như vẫn còn treo lại đó, chờ đợi sự
lý giải đủ sức thuyết phục và độ tin cậy cao làm cơ sở đưa nó lên sàn diễn
sân khấu.
Và như vậy, Vũ Như Tô vẫn cứ phải sống “một cách nửa vời“ trong thế giới của
những con chữ dù có xao động đến đâu vẫn cứ là thầm lặng, “vô cảm“ suốt
hơn nửa thế kỷ, mong mỏi con mắt xanh tri âm tri kỷ kéo nó ra khỏi trang sách
đầy lớp bụi thời gian, để dấn thân vào cõi sống đích thực dưới quầng sáng kỳ
diệu của nhà hát!
May mắn thay, Nhà hát Tuổi trẻ cùng với đạo diễn Phạm Thị Thành đã mạnh dạn
đảm nhận vai trò của “bà đỡ“ khiến Vũ Như Tô có cơ may cất tiếng chào đời
trên sân khấu Hội diễn toàn quốc đợt 4 tổ chức tại Hà nội cuối năm 1995.
Vẫn trung thành với nguyên bản của Nguyễn Huy Tưởng, nhưng không tự bó hẹp
làm nhiệm vụ minh họa – dịch chuyển từ câu – chữ của văn học sang hành
động của các vai diễn hay hình ảnh của các lớp diễn và không khí bao trùm
lên sự kiện, mà hơn thế vở diễn Vũ Như Tô còn muốn đóng góp một tiếng nói
vào việc lí giải hình tượng Vũ Như Tô bằng ngôn ngữ tổng hợp của sân khấu.
Dưới ánh đèn sân khấu - Vũ Như Tô - do nghệ sĩ Anh Tú thể hiện một cách nhất
quán từ cảnh đầu cho đến màn kết thúc (Theo ý đồ được xác định của đạo
diễn), đã trở thành hình tượng cao đẹp của một người nghệ sĩ đầy tài năng,
mang một hoài bão phi thường xây dựng cho đất nước một công trình kến
trúc đồ sộ tráng lệ có thể sống mãi với thời gian. Sự kiện Vũ Như Tô nhận

của mùa hội diễn 1995. Thành công của vở diễn Vũ Như Tô làm ta vừa mừng,
vừa chợt lo ngại vì sự khan hiếm kịch bản hay của sân khấu hôm nay.