CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN
LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI
ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG
LẬP


- Cơ sở lý luận
Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của các đơn vị
sự nghiệp công lập đã góp phần quan trọng cho sự phát triển
của nền kinh tế xũng như trong các chính sách phát triển của
từng quốc gia.
Với bối cảnh hiện nay, khi ngân sách nhà nước ngày
càng hạn hẹp, bội chi và nợ công tăng thì việc quản lý tài
chính tại các đơn vị sự nghiệp có hiệu quả, giảm bớt gánh
nặng bao cấp của Nhà nước là vấn đề luôn được Quốc hội,
Chính phủ và các bộ ban ngành quan tâm đặc biệt. Vì vậy, cho
đến nay đã có không ít công trình nghiên cứu, bài viết liên
quan đến lĩnh vực này như:
Đề tài: “Quản lý tài chính ở Nhà xuất bản Chính tri
Quốc gia – Sự thật” của tác giả Lưu Thị Bình, trường Đại học
kinh tế, năm 2014. Luận văn đã đề cập đến quản lý tài chính
điển hình tại đơn vị sự nghiệp là Nhà xuất bản Chính trị
Quốc gia – Sự thật. Tuy nhiên, quản lý tài chính tại đơn vị sự
nghiệp này phụ thuộc rất nhiều vào tính chất đặc thù của một
cơ quan ngôn luận của Đảng.
Đề tài: “Tổ chức công tác kế toán thu, chi với viêcc̣ tăng
cường tự chủ tài chính tại các bệnh viện công lập thuộc Bộ y
tế tại Hà Nội” của thạc sỹ Tô Thị Kim Thanh, trường Đại


Học Thương Mại. Luận văn đã trình bày và làm sáng tỏ

giả Phan Đức Thắng, trường Học Viện Tài chính, năm 2016.
Luận văn đã đề cập đến những nội dung cơ bản của quản lý
tài chính tại các đơn vị sự nghiệp nói chung và ở địa phương
nói riêng. Tuy nhiên quản lý tài chính và NSNN cấp tỉnh chịu
ảnh hưởng bởi các nhân tố về điều kiện địa lý tự nhiên, tình
hình kinh tế - xã hội (KTXH) của địa phương đó, nên có
những nội dung khác với quản lý tài chính và NSNN cho cơ
quan cấp bộ tại trung ương.
Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý tài chính đối với
các đơn vi sự nghiệp thuộc Cục Đia chất và Khoáng sản Việt
Nam” của tác giả Trần Quang Huy, trường Học Viện Tài
chính, năm 2012. Luận văn đã hệ thống hoá các lý luận cơ bản
về cơ chế quản lý tài chính, về huy động và sử dụng các nguồn
tài chính, các quan hệ tài chính tại các ĐVSN công lập. Phân
tích, đánh giá thực trạng và tìm hiểu nguyên nhân của những


vấn đề còn hạn chế trong công tác quản lý tài chính tại các
ĐVSN công lập thuộc Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam.
Đã đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý
tài chính ở các ĐVSN thuộc Cục ĐC&KS Việt Nam. Việc
quản lý tài chính đối với các ĐVSN thuộc lĩnh vực địa chất
khoáng sản cũng đơn giản hơn lĩnh vực biển và hải đảo do là
đơn vị có bề dày lịch sử lại có công cụ quản lý là định mức
kinh tế kỹ thuật và bộ đơn giá cho tất cả các công việc.
Đề tài: “Hoàn thiện cơ chế tự chủ về sử dụng kinh phí
NSNN đối với các đơn vi của Tổng cục Môi trường” của tác
giả Lương Việt Hưng, trường Học Viện Tài chính năm 2013.
Đề tài đã đưa ra một số lý luận cơ bản về cơ chế tự chủ về sử
dụng kinh phí NSNN, thực trạng về tự chủ sử dụng kinh phí

theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp


dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Đơn vị sự nghiệp
công lập gồm: (1) Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền
tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ
máy, nhân sự, (2) Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao
quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ
chức bộ máy, nhân sự.
Nghị định 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của
Chính phủ đưa ra khái niệm ĐVSN công lập: “… là những đơn
vị do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập
(đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, có tổ
chức bộ máy kế toán theo quy định của Luật kế toán), hoạt động
trong các lĩnh vực sự nghiệp Giáo dục-đào tạo dạy nghề, sự
nghiệp Y tế, đảm báo xã hội, sự nghiệp văn hoá thông tin, sự
nghiệp thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác…”.
Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015
của Chính phủ quy định: “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ
quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định
của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công,
phục vụ quản lý nhà nước (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp
công)”.
“Dịch vụ sự nghiệp công là dịch vụ sự nghiệp trong các
lĩnh vực giáo dục đào tạo; dạy nghề; y tế; văn hóa, thể thao và


du lịch; thông tin truyền thông và báo chí; khoa học và công
nghệ; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác”.
Như vậy, khái niệm ĐVSN công lập đưa ra về cơ bản

của Nhà nước, tất yếu mô hình các ĐVSN công lập tồn tại và
phát triển. Những lĩnh vực có thể xã hội hoá, các ĐVSN có
thể chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp để giảm bớt gánh
nặng bao cấp từ Nhà nước.
Hai là, phân loại ĐVSN theo nguồn thu sự nghiệp:


Cách phân loại này dựa trên nguồn thu sự nghiệp của
đơn vị có thể tự đảm bảo cho hoạt động thường xuyên của
ĐVSN hàng năm:

Mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên

Tổng số nguồn thu sự nghiệp

=

x

100%

Tổng số chi hoạt động thường xuyên

Tổng số nguồn thu sự nghiệp và tổng số chi hoạt động
thường xuyên tính theo dự toán thu, chi của năm đầu thời kỳ
ổn định.
- Đơn vị có nguồn thu tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt
động thường xuyên (gọi tắt là ĐVSN tự đảm bảo chi phí hoạt
động). Là ĐVSN có mức tự đảm bảo chi phí hoạt động
thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn

16/2015/NĐ-CP đã tiếp cận việc tính giá cung cấp dịch vụ
công theo nguyên tắc thị trường, tạo điều kiện cho các đơn vị
sự nghiệp công lập được tự chủ thực sự trong việc tính toán
các chi phí đầu vào, đầu ra, thu hồi chi phí để tái đầu tư, đảm
bảo đời sống cho người lao động. Đặc biệt, các quy định còn
giúp tiết kiệm chi NSNN thông qua việc giảm chi hỗ trợ mang
tính bình quân, cào bằng cho tất cả các đơn vị sự nghiệp công
lập, không gắn với kết quả hoạt động của đơn vị…
- Hoạt động tài chính của các ĐVSN công lập
Hoạt động tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập
là một trong những nội dung cơ bản liên quan mật thiết đối
với hoạt động chuyên môn của các đơn vị sự nghiệp công lập
nhằm giải quyết mối quan hệ phát sinh trong quá trình hoạt
động chuyên môn của đơn vị, được biểu hiện dưới hình thái
tiền tệ để thực hiện các mục tiêu của các đơn vị sự nghiệp là
bảo đảm cung cấp các dịch vụ công theo yêu cầu của xã hội
về số lượng, chất lượng, cơ cấu dịch vụ. Nói cách khác hoạt
động tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập là những
quan hệ tiền tệ gắn trực tiếp với việc tổ chức huy động, phân


phối, sử dụng quản lý nguồn lực nhằm bảo đảm nguồn lực tài
chính cần thiết cho hoạt động chuyên môn của đơn vị.
Với cách tiếp cận về hoạt động tài chính trong các đơn vị
sự nghiệp công lập như trên, có thể hình dung nội dung hoạt
động tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm:
(1) Hoạt động huy động nguồn lực tài chính: Nguồn tài
chính của các ĐVSN được hình thành từ các nguồn khác
nhau, trong đó nguồn kinh phí do NSNN, nguồn thu sự
nghiệp và các nguồn thu khác.

ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt;
- Kinh phí khác (nếu có).
Nhìn chung các khoản kinh phí trên đều được Nhà nước
thanh toán theo nguyên tắc dựa trên giá trị công việc thực tế
và tối đa không quá dự toán được cấp có thẩm quyền phê
duyệt.


Hai là, nguồn thu sự nghiệp, gồm: phần được để lại từ
số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của nhà
nước; thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên
môn và khả năng của đơn vị; lãi được chia từ các hoạt động
liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng từ các hoạt động
dịch vụ.
ĐVSN được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thu
phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ theo mức thu và
đối tượng thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.
Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định
khung mức thu, đơn vị căn cứ nhu cầu chi phục vụ cho hoạt
động, khả năng đóng góp của xã hội để quyết định mức thu cụ
thể cho phù hợp với từng loại hoạt động, từng đối tượng
nhưng tối đa không vượt quá khung mức thu do cơ quan có
thẩm quyền quy định.
Đối với sản phẩm, dịch vụ do cơ quan nhà nước có
thẩm quyền đặt hàng thì mức thu theo đơn giá do cơ quan nhà
nước có thẩm quyền quy định; trường hợp sản phẩm chưa
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định giá thì mức


thu được xác định trên cơ sở dự toán chi phí được cơ quan tài

(3) Hoạt động phân phối kết quả tài chính của đơn vị
Sau khi trang trải các khoản chi phí, nộp thuế và các
khoản nộp khác theo quy định, phần chênh lệch thu lớn hơn
chi (nếu có) đơn vị được trích hình thành 04 quỹ (Quỹ phát
triển hoạt động sự nghiệp, Quỹ dự phòng ổn định thu nhập,
Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi) của đơn vị theo những tỷ
lệ nhất định do Nhà nước quy định.
Đây cũng là một hoạt động tài chính hết sức quan trọng
của đơn vị. Thông việc trích và sử dụng các quỹ góp phần mở


rộng quy mô hoạt động của đơn vị, khuyến khích việc nâng
cao năng lực, hiệu quả hoạt động chuyên môn của đội ngũ cán
bộ công nhân viên đơn vị, thực hiện công tác xã hội của đơn
vị.
- Quản lý tài chính ĐVSN công lập:
Cho đến nay, có không ít định nghĩa về “quản lý tài
chính” tùy theo góc độ nghiên cứu, qua nghiên cứu thực tế có
thể hiểu quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập là việc sử
dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng hoạt động tài
chính trong một đơn vị để phân tích điểm mạnh điểm yếu của
nó, từ đó lập các kế hoạch tài chính (kế hoạch huy động, phân
bổ nguồn lực tài chính) và tổ chức quá trình triển khai thực
hiện kế hoạch tài chính nhằm phục vụ có hiệu quả hoạt động
chuyên môn của đơn vị.
Quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập được coi là
hợp lý, có hiệu quả nếu nó tạo ra được một cơ chế quản lý
thích hợp, có tác động tích cực tới các quá trình hoạt động
chuyên môn của đơn vị theo các phương hướng phát triển đã
được hoạch định. Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính ở các

động tài chính của các đơn vị sự nghiệp trong những điều kiện
cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Để đạt được
những mục tiêu đề ra, công tác quản lý tài chính đối với đơn
vị sự nghiệp bao gồm ba khâu công việc: Thứ nhất, lập dự
toán thu, chi ngân sách nhà nước trong phạm vi được cấp có
thẩm quyền giao hàng năm; Thứ hai, tổ chức chấp hành dự
toán thu, chi tài chính hàng năm theo chế độ, chính sách của
Nhà nước; Thứ ba, quyết toán thu, chi ngân sách Nhà nước.
Hai là, hiệu quả của công tác quản lý tài chính đơn vị sự
nghiệp công không dùng thước đo lợi nhuận mà thước đo hiệu
quả quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công là sự
so sánh giữa chi phí thực hiện các công tác chuyên môn với
kết quả chuyên môn mang lại theo những mục tiêu đã được
xác định. Nếu công tác quản lý tài chính bảo đảm kết quả hoạt
động chuyên môn ở mức cao được xã hội thừa nhận với chi


phí thấp nhất được gọi là hiệu quả của quản lý tài chính đối
với các đơn vị sự nghiệp công.
Ba là, quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp
công lập mang tính chất tổng hợp. Tính chất tổng hợp này thể
hiện ở chổ có sự kết hợp chặt chẽ giữa quản lý và quản trị tài
chính, có sự kết hợp nhuần nhuyển giữa phương pháp kinh tế,
hành chính và pháp luật, trong đó lấy phương pháp pháp luật
làm trọng.
- Mục tiêu và nguyên tắc quản lý tài chính đơn vị sự
nghiệp công lập
* Mục tiêu:
Quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập hướng tới
phải đạt được các mục tiêu chủ yếu sau đây:

chế độ các nguồn thu.
Năm là, thực hiện hạch toán kế toán, báo cáo quyết toán
theo đúng quy định về biểu mẫu và mục lục ngân sách nhà
nước.
Sáu là, việc quản lý chi tiêu phải gắn với chức năng,
nhiệm vụ của đơn vị thực hiện nhiệm vụ chính trị với chất
lượng cao, đồng thời đảm bảo nguyên tắc tài chính.
- Nội dung quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp
công lập
- Lập dự toán thu, chi ngân sách
Lập dự toán thu, chi trong các đơn vị sự nghiệp công là
quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng và nhu cầu các
nguồn tài chính để xây dựng các chỉ tiêu thu chi tài chínhhàng
năm một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và thực tiễn. Lập
dự toán thu chi tài chính trong đơn vị sự nghiệp công vừa là
bước công việc của việc quản lý tài chính, vừa là nội dung của
quản lý tài chính, bởi lẽ để có thể lập được dự toán phải nắm
và phân tíchnhững thông tin về hiện trạng hoạt động tài chính


trong quá khứ cũng như trong tương lai qua đó hiểu được
điểm mạnh và điểm yếu về hoạt động tài chính của đơn vị, từ
đó mới có có thể lập được dự toán thu, chi tài chính xác thực.
Lập dự toán thu, chi tài chính là khâu khởi đầu của chu trình
quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công. Một dự
toán thu, chi xác thực nó phản ánh mục tiêu, phương pháp nội
dung quản lý tài chính xác đáng của công tác quản lý tài chính
trong đơn vị sự nghiệp công và cơ sở cho việc triển khai công
tác quản lý tài chính trong thực tiễn. Chính vì vậy, lập dự toán
được coi là nội dung quan trọng không thể thiếu trong quản lý

phương pháp lập dự toán cấp không phức tạp hơn, đòi hỏi
trình độ cao trong đánh giá, phân tích, so sánh giữa nhiệm vụ
và điều kiện cụ thể của đơn vị nên chỉ thích hợp với những