GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ
(Trích “ Chinh phụ ngâm”)
Nguyên tác: Đậng Trần Côn
Dịch giả : Đoàn Thị Điểm (?)
A. Mục tiêu bài học
Giúp HS:
- Hiểu được nỗi đau khổ của người chinh phụ bắt nguồn từ cảnh cô đơn khi chinh phu
phải ra trận vắng nhà. Qua đó nắm được ý nghĩa đề cao hạnh phúc lứa đôi của tác
phẩm.
- Nắm được nghệ thuật miêu tả nội tâm của đoạn trích.
- Rèn luyện kỹ năng phân tích nội tâm nhân vật trong tác phẩm trữ tình.
- Có thái độ phê phán chiến tranh phi nghĩa.
B. Chuẩn bị của GV và HS
- GV: SGK, SGV, thiết kế bài giảng. bản trình chiếu hoặc bảng phụ.
- HS: trả lời các câu hỏi phần hướng dẫn học bài.
Tiết 1
C. Tiến trình dạy học
1. Ổn định tổ chức lớp:Kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Vì sao đoạn trích thuộc hồi 28 của tiểu thuyết Tam quốc chí có nhan đề là
Hồi trống Cổ Thành ?
3. Bài mới:
Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

1


Hoạt động của GV và HS

Kiến thức cần đạt

- GV hướng dẫn HS so sánh ba cặp câu trạng của người chinh phụ xa chồng với
thơ giữa bản dịch và nguyên tác để rút nhiều trạng thái cảm xúc: nhớ thương, lưu
ra nhận xét về thành công của bản dịch. luyến, oán trách, khao khát, mong đợi…
nhưng bao trùm lên tất cả là một nỗi buồn rầu
triền miên, da diết. Tác phẩm là tiếng nói
Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

2


oán trách chiến tranh phong kiến phi
nghĩa, đòi quyền sống hạnh phúc cho lứa
đôi. Đó chính là giá trị nhân văn sâu sắc và
tiến bộ của tác phẩm.
2. Dịch giả và bản dịch:
- Hiện nay còn 04 bản dịch khác nhau, trong
đó bản dịch thành công nhất (bản dịch hiện
hành) được coi là của Đoàn Thị Điểm, có
thuyết cho rằng là của Phan Huy Ích.
- GV yêu cầu học căn cứ vào phần Tiểu + Đoàn Thị Điểm: (1705 – 1748) - Hồng Hà
dẫn (SGK) nêu vị trí và đại ý đoạn nữ sĩ, người làng Giai Phạm – Văn Giang –
trích.

Hưng Yên.
+ Phan Huy Ích: (1750 – 1822) người làng
Thu Hoạch – Thiên Lộc – Hà Tĩnh.
- Bản dịch đã rất thành công trong việc
chuyển tải nguyên tác nhờ sự nhập thân của
dịch giả vào tâm trạng người chinh phụ. Dịch
giả vận dụng tài tình thể thơ song thất lục


câu 8

- Yêu cầu học sinh đọc chú thích 1, 2 a – Tâm trạng người chinh phụ trong
không gian cô tịch :
(SGK) và diễn xuôi ý thơ.
Câu hỏi :? Em hãy nhận xét về không - Không gian nghệ thuật : căn phòng vắng
vẻ, cô tịch
gian nghệ thuật của đoạn thơ ?
? Đoạn thơ đã miêu tả những hành - Hành động lặp đi, lặp lại : dạo hiên vắng
động lặp đi lặp lại nào của người chinh rồi lại vào phòng, hết đứng lại ngồi, buông
phụ ? Qua đó hãy cảm nhận tâm trạng rèm xuống rồi lại cuốn rèm lên, chờ nghe
chim thước báo tin mà chẳng thấy.=> Thẫn
của chinh phụ .
? Mượn hình ảnh ngọn đèn của ngoại

thờ mong ngóng tin chồng.

cảnh, tác giả diễn tả tâm trạng của - Hình ảnh ngọn đèn: Người thiếu phụ đối
diện với ngọn đèn trong không gian cô quạnh
chinh phụ như thế nào?
mong tìm kiếm một sự sẻ chia. Ngọn đèn vô
tri , người chinh phụ đối diện với nỗi cô đơn.
- GV so sánh với bài thơ Đường của Lý Vò võ một mình một bóng, lặng lẽ cho tới lúc
Thân
dầu cạn, đêm tàn. Ngọn đèn và bóng người
Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

4


5 – Tổng kết giờ dạy, dặn dò hs
- Nhận xét , đánh giá giờ dạy, dặn hs
học bài cũ, tiết sau học tiếp phần còn
lại của đoạn trích

Tiết 2

Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

5


C. Tiến trình dạy học
1. Ổn định tổ chức lớp:Kiểm tra
sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Tại sao bản dịch Chinh phụ
ngâm hiện hành lại được coi như một
tác phẩm văn học độc lập với nguyên
tác ?

b- Tâm trạng của người chinh phụ trong
cảm nhận về thời gian :
-Đêm trôi qua báo hiệu bằng tiếng “gà gáy eo

3. Bài mới:

óc”, ngày tiếp nối chỉ có “bóng cây hoè phất

- Gv yêu cầu hs đọc diễn cảm đoạn phơ”. tất cả trôi đi trong đơn điệu, nhàm

trở núi non.

để biểu đạt không gian, thời gian vừa thể hiện
độ mênh mang không gì đo đếm được của
nỗi nhớ chồng trong lòng chinh phụ.
c - Những hành động gắng gượng của

Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

6


- Gv yêu cầu hs đọc chú thích chinh phụ:
6,7,8(SGK tr87) và trả lời câu hỏi:

- Từ “ gượng” lặp lại ba lần diễn tả những

? Những hành động gắng gượng gượng gắng gượng của chinh phụ mong thoát
có giúp chinh phụ vơi đi nỗi cô đơn, khỏi vòng vây của cảm giác lẻ loi cô đơn:
niềm thương nhớ?

+ gượng đốt hương – càng mê mải chìm đắm
trong nỗi nhớ nhung.
+ gượng soi gương để trang điểm nhưng nhìn
bóng mình trong gương chinh phụ không
cầm nổi nước mắt.
+ gượng gảy đàn – đàn sắt đàn cầm hoà âm
ví như cảnh vợ chồng đoàn tụ, dây đàn uyên
ương là biểu tượng của lứa đôi gắn bó như
đôi chim uyên ương. Những biểu tượng ấy

một vũ trụ không cùng, vời vợi niềm
thương nhớ.
- Gửi lòng theo ngọn gió mùa xuân cũng chỉ
là ao ước của chinh phụ mà thôi. Nàng trở về
với cõi lòng mình, vẫn là nỗi “nhớ chàng
đau đáu”. Từ láy “đau đáu” khiến người đọc
hình dung nỗi nhớ chồng của chinh phụ da
diết , xoáy sâu, cơ hồ hoá thành nỗi đau

- Gv cho hs so sánh thơ bảy chữ Đường thăm thẳm.
luật với thơ cau thơ bảy chữ của thơ - Hai câu thơ cuối có chức năng chuyển đoạn
song thất lục bát:
từ không gian khuê phòng sang không gian
+ Thơ Đường luật có nhịp 4/3, thơ ngoại cảnh ở đoạn sau, diễn tả sự đồng điệu
song thất có nhịp 3/4 .Vì thế thơ song của ngoại cảnh với lòng người chinh phụ:
thất lục bát có âm điệu triền mien da tiếng côn trùng trong đêm mưa rả rich, cành
diết phù hợp với thể loại khúc ngâm.

cây đẫm sương đêm như cùng hoà điệu với

? Ngoài sự lặp lại của hành động, đoạn nỗi tha thiết não nề trong lòng chinh phụ.
thơ còn có sự lặp lại của những yếu tố 3 – Hình thức nghệ thuật :
nào ? Những yếu tố lặp lại của đoạn - Thể thơ song thất lục bát tạo âm điệu triền
thơ giúp người đọc cảm nhận về thời miên da diết.
gian nghệ thuật như thế nào?

- Sự lặp lại của hành động cùng vói nghệ

Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo


phi nghĩa, đòi quyền sống hạnh phúc cho con
người đã âm vang trong toàn tác phẩm, mang
ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc. Vì thế,
“Chinh phụ ngâm” góp phần làm nên trào lưu
nhân văn chủ nghĩa trong văn hoc dân tộc
cuối thế kỉ XIII- đầu thế kỉ XIX.
Nt: Đoạn trích minh chứng cho sự thành
công của nguyên tác trong việc diên tả tâm
trạng nhiều cung bậc, cho sự thành công của
bản dịch ở việc vận dụng tài tình ngôn ngữ và

5. Dặn dò

thể thơ dân tộc.

- Học bài và chuẩn bị bài “Truyện
Kiều”, phần tác giả.
- Bài tập ( dành cho hs khá, giỏi):
Giáo án Ngữ văn 10 - Đỗ Thị Thu Thảo

9


Trong đoạn trích “Tình cảnh lẻ loi của
người chinh phụ” – Trích “ Chinh phụ
ngâm” có hai câu thơ:
“Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa”
và “Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong”
cùng miêu tả tâm trạng của người
chinh phụ.