CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC
DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC
CHƯƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT
ĐIỂM VẬT LÍ 10 THPT THEO HÌNH
THỨC LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC
NHẰM BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ
HỌC CHO HS


Cơ sở lý luận
Giáo dục phổ thông ở Việt Nam đang thực hiện bước
chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp
cận năng lực của người học, có nghĩa là từ chỗ quan tâm đến
việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được
cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải
thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học
theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận
dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và
phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo
dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng
lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm
tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra đánh giá trong quá
trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất
lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục.
Chương trình dạy học định hướng nội dung dẫn đến xu
hướng việc kiểm tra đánh giá chủ yếu dựa trên việc kiểm tra
khả năng tái hiện tri thức mà không định hướng vào khả năng
vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn [15].


Do phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú

yêu cầu về mức độ như nhận biết, tái hiện kiến thức cần có
những mức độ cao hơn như vận dụng kiến thức trong các tình
huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế. Với các mục tiêu về kĩ
năng cần yêu cầu HS đạt được ở mức độ phát triển kĩ năng
thực hiện các hoạt động đa dạng. Các mục tiêu này đạt được
thông qua các hoạt động trong và ngoài nhà trường [15].
Về phương pháp dạy học: Ngoài cách dạy học thuyết
trình nhằm cung cấp kiến thức, GV cần tổ chức hoạt động dạy
học thông qua trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực
tiễn. Như vậy thông thường, qua một hoạt động học tập, HS
sẽ được hình thành và phát triển không phải một loại năng lực


mà là được hình thành đồng thời nhiều năng lực hoặc nhiều
năng lực thành tố mà ta không cần (và cũng không thể) tách
biệt từng thành tố trong quá trình dạy học [15].
Về nội dung dạy học: Cần xây dựng các hoạt động, chủ
đề, nhiệm vụ đa dạng gắn với thực tiễn .
Về kiểm tra đánh giá: Về bản chất đánh giá năng lực
cũng phải thông qua đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và
kĩ năng thực hiện nhiệm vụ của HS trong các loại tình huống
phức tạp khác nhau.Trên cơ sở này, các nhà nghiên cứu ở
nhiều quốc gia khác nhau đề ra các chuẩn năng lực trong giáo
dục tuy có khác nhau về hình thức, nhưng khá tương đồng về
nội hàm. Trong chuẩn năng lực đều có những nhóm năng lực
chung. Nhóm năng lực chung này được xây dựng dựa trên
yêu cầu của nền kinh tế xã hội ở mỗi nước. Trên cơ sở năng
lực chung, các nhà lí luận dạy học bộ môn cụ thể hóa thành
những năng lực chuyên biệt. Tuy nhiên không dừng ở các
năng lực chuyên biệt, các tác giả đều cụ thể hóa thành các

hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất
lượng dạy học. Trong thực tiễn dạy học ở trường trung học
hiện nay, nhiều GV đã cải tiến bài lên lớp theo hướng kết hợp
thuyết trình của GV với hình thức làm việc nhóm, góp phần
tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS. Tuy nhiên hình
thức làm việc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việc
giải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ xen kẽ trong bài thuyết
trình, mà còn có những hình thức làm việc nhóm giải quyết
những nhiệm vụ lớn hơn phức tạp hơn, có thể chiếm một hoặc
nhiều tiết học, trong đó GV và HS cần sử dụng những phương
pháp chuyên biệt như phương pháp đóng vai, nghiên cứu
trường hợp, hay DH dự án [15].
- Vận dụng dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (dạy học nêu
vấn đề, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề) là quan điểm
dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết
và giải quyết vấn đề. Học được đặt trong một tình huống có
vấn đề, đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức,
thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp HS lĩnh hội tri thức, kỹ


năng và phương pháp nhận thức. Dạy học phát hiện và giải
quyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực
nhận thức của HS, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy
học với những mức độ tự lực khác nhau của HS. Các tình
huống có vấn đề là những tình huống khoa học chuyên môn,
cũng có thể là những tình huống gắn với thực tiễn [15].
- Vận dụng dạy học theo tình huống
Dạy học theo tình huống là một quan điểm dạy học,
trong đó việc dạy học được tổ chức theo một chủ đề phức hợp

nghệ thông tin hợp lý trong dạy học
Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc
đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tăng cường tính trực


quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học. Việc sử dụng
các phương tiện dạy học cần phù hợp với mối quan hệ giữa
phương tiện dạy học và phương pháp dạy học. Đa phương
tiện và công nghệ thông tin vừa là nội dung dạy học vừa là
phương tiện dạy học trong dạy học hiện đại. Đa phương tiện
và công nghệ thông tin có nhiều khả năng ứng dụng trong dạy
học. Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương
tiện trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy
học cũng như các phương pháp dạy học sử dụng mạng điện tử
(E-Learning). Phương tiện dạy học mới cũng hỗ trợ việc tìm
ra và sử dụng các phương pháp dạy học mới. Webquest là một
ví dụ về phương pháp dạy học mới với phương tiện mới là
dạy học sử dụng mạng điện tử, trong đó HS khám phá tri thức
trên mạng một cách có định hướng [15].
- Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích
cực và sáng tạo
Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của
của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực
hiện và điều khiển quá trình dạy học. Có những kỹ thuật dạy
học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từng phương pháp
dạy học, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại. Ngày nay


người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học
phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như “động

- Lớp học đảo ngược (flipped classroom)
- Khái niệm về lớp học đảo ngược
Lớp học đảo ngược là một dạng lớp học mà ở đó
người học tiếp thu nội dung bài học trực tuyến qua việc xem
các video bài giảng ở nhà còn bài tập về nhà hay bài tập thực
hành thì GV và HS cùng thảo luận và giải quyết ở trên lớp
thay vì GV giảng bài trên lớp và sau đó học sinh thực hành ở
nhà.


Có một luận điểm mà phương pháp “Flipped
Learning” có tính thuyết phục rất cao đó là khi nghe giảng,
HS được đánh giá rơi vào tình trạng “lowlevel thinking”. Và
khi ứng dụng lý thuyết làm bài tập hoặc các hoạt động học,
HS sẽ ở “high level thinking”. Nghĩa là khi HS đang bị động
tiếp thu kiến thức thì phần lớn sẽ khó suy nghĩ, tưởng tượng,
đào sâu vào kiến thức ngay trong lúc nghe giảng. Vì vậy nên
mỗi khi nghe giảng một kiến thức nào đó mà sử dụng nó đề
giải quyết bài tập, hoặc nghĩ lan man các vấn đề khác ngay
thì sẽ mất toàn bộ phần cô giáo giảng sau đó. Giải pháp mà
“Flipped Learning” đưa ra là hãy đảo ngược quá trình này.
Ở lớp học đảo ngược, thời gian trên lớp dành cho các
bài tập thực hành. HS học thông qua đặt câu hỏi và trả lời câu
hỏi cho các bạn cùng lớp. Đồng thời, người học có thể chia
nhóm và giúp đỡ lẫn nhau. Đây là một quá trình mà cả người
học ở trình độ cao và trình độ trung bình đều có lợi. Kiểu lớp
học này cũng thay đổi vai trò của GV từ “một nhà hiền triết
trên bục giảng” thành “một người hướng dẫn” và cho phép họ
làm việc với từng cá nhân hay nhóm nhỏ xuyên suốt buổi học.


Mùa xuân năm 2007, Jonathan Bergmann và Aaron
Sams, hai GV hóa học trường THPT Woodland Park, ghi lại
những bài giảng của mình và cung cấp cho HS vì nhiều lý do
khác nhau đã không đến lớp một cách đầy đủ để theo kịp
chương trình, qua đó họ đã xây dựng mô hình flipped
classroom, làm thay đổi hoàn toàn cách dạy của GV, cách học


của HS. Jonathan và Aaron đã nhận được phần thưởng của
tổng thống vì những thành công trong mô hình flipped
classroom.
- Tính chất và vai trò của giáo viên,học sinh trong tổ
chức dạy học theo hình thức lớp học đảo ngược
- Vai trò của thầy cô và học sinh trong tổ chức dạy
học theo hình thức lớp học đảo ngược
Lớp học truyền

Lớp học đảo

thống
Vai

Giáo viên chuẩn bị

trò của thầy giáo án lên lớp.
cô giáo

ngược
Giáo


việc tìm hiểu kiến
thức mới cho học
sinh thông qua các
Tốn nhiều thời gian video bài giảng đã
cho việc soạn, chỉnh sửa chuẩn bị sẵn.
giáo án.

Tiết

kiệm

thời gian, mỗi video
Không

chủ

động

được về thời gian và không
gian
- Không có hoặc rất
ít thời gian trợ giúp học sinh
yếu kém.

bài giảng làm một
lần dùng cho nhiều
lớp, nhiều lần.
Hoàn

toàn

Buổi học bắt
đầu với việc học

HS nghe giảng và sinh xem trước
video bài giảng để
ghi chép bài trên lớp.
hiểu kiến thức mới.
HS được giao bài tập
HS

về nhà để luyện tập.

nghe

giảng tại nhà qua
video
HS lên lớp
HS bị động trong để thực hành và


việc nghiên cứu, tìm hiểu lý thảo luận với giáo
thuyết.

viên và các bạn
cùng lớp.
HS chủ động
trong việc nghiên
cứu, tìm hiểu lý
thuyết, HS có thể
GV là trung tâm

hình thức lớp học đảo ngược
Lớp học truyền thống
Một buổi lên lớp sẽ bắt đầu với việc GV chuẩn bị bài
giảng lên lớp và HS chuẩn bị làm bài tập về nhà buổi trước.
Bài mới sẽ được giảng trong giờ trên lớp và thừa một chút
thời gian sẽ làm làm bài tập luyện tập tại lớp. Như vậy, hầu
hết việc giảng và nghe giảng ước chừng đã tốn khoảng 90%
thời gian, 10% thời gian còn lại là luyện tập trên lớp dành cho
cảGV và HS.
Lớp học đảo ngược
HS xem các bài giảng ở nhà qua mạng. Giờ học ở lớp
sẽ dành cho các hoạt động hợp tác giúp củng cố thêm các khái
niệm đã tìm hiểu.
HS sẽ chủ động trong việc tìm hiểu, nghiên cứu lý
thuyết hơn, HS có thể tiếp cận video bất kỳ lúc nào, có thể
dừng bài giảng lại, ghi chú và xem lại nếu cần (điều này là
không thể nếu nghe GV giảng dạy trên lớp). Công nghệ


eLearning giúp HS hiểu kỹ hơn về lý thuyết từ đó sẵn sàng
tham gia vào các buổi học nhóm, bài tập nâng cao tại giờ học
của lớp.
Điều này giúp việc học tập hiệu quả hơn, giúp người
học tự tin hơn.
Lớp học đảo ngược khiến việc giảng dạy phải lấy
người học làm trung tâm. Thời gian ở lớp được dành để khám
phá các chủ đề sâu hơn và tạo ra những cơ hội học tập thú vị.
Những video giáo dục trực tuyến được thiết kế để truyền tải
nội dung tập trung vào lý thuyết. Ngoài ra, nội dung của lớp
học đảo ngược có thể xây dựng ở nhiều hình thức khác nhau



HS sẽ chủ động trong việc tìm hiểu, nghiên cứu lý
thuyết hơn, HS có thể tiếp cận video bất kỳ lúc nào, có thể
dừng đề nghe lại bài giảng, ghi chú và xem lại nếu cần (điều
này là không thể nếu nghe GVgiảng dạy trên lớp). Công nghệ
eLearning giúp HS hiểu kỹ hơn về lý thuyết từ đó sẵn sàng
tham gia vào các buổi học nhóm, bài tập nâng cao tại giờ học
của lớp[12].
Điều này giúp việc học tập hiệu quả hơn, giúp người
học tự tin hơn.
Lớp học đảo ngược khiến việc giảng dạy phải lấy
người học làm trung tâm. Thời gian ở lớp được dành để khám
phá các chủ đề sâu hơn và tạo ra những cơ hội học tập thú vị.
Những video giáo dục trực tuyến được thiết kế để truyền tải
nội dung tập trung vào lý thuyết. Ngoài ra, nội dung của lớp
học đảo ngược có thể xây dựng ở nhiều hình thức khác nhau
(thậm chí có thể sử dụng nội dung của đơn vị cung cấp phía
ngoài).
Lớp học đảo ngược cho phép GV dành thời gian nhiều
hơn với từng cá nhân HS chưa hiểu kỹ bài giảng . Và tại lớp
học, HS có thể chủ động làm chủ các cuộc thảo luận.


Phương pháp lớp học đảo ngược này có tính khả thi
cao đối với HS có khả năng tự học, có kỷ luật và ý chí. Hiệu
quả của phương pháp đã được kiểm chứng từ lâu ở nhiều
quốc gia có nền giáo dục phát triển mạnh mẽ như Australia,
Mỹ và các nước châu Âu…[12]
Ở lớp học cổ điển, HS đến trường ngồi nghe giảng bài