Ung Th Học Đại Cơng 2005

bài 12: Điều trị đau do ung th Mục tiêu
1. Trình bày đợc cơ chế đau do ung th.
2. Mô tả cách đánh giá mức độ đau do ung th.
3. Trình bày đợc các nguyên tắc điều trị và các phơng pháp chống đau.
Nội dung
1. Đại cơng
Đau là triệu chứng phổ biến của bệnh ung th, ngời bệnh có thể chết vì suy kiệt, đau.
Đau là một trong những triệu chứng lâm sàng của bệnh ung th, do ung th xâm lấn
phá huỷ các tổ chức xung quanh, các dây thần kinh, ngời bệnh có thể chết vì đau, suy
kiệt
Hiện nay đ có nhiều biện pháp giảm đau, có thể kiểm soát đợc trên 90% đau đớn do
ung th. Tuy nhiên, khi khảo sát tại Mỹ mới chỉ có 40% đau đớn do ung th đợc điều
trị đúng mức. ở những nớc đang phát triển và ở nớc ta việc điều trị giảm đau mới chỉ
là bớc đầu, cha đợc quan tâm đúng mức
Một số khối u gây đau nhức rất sớm nh u thần kinh, ung th xơng, u no
Đa số bệnh nhân ung th giai đoạn cuối bị đau đớn, 60-80% bị đau nặng
Nhiều bệnh nhân ung th bày tỏ cảm giác không sợ chết bằng sự dằn vặt của đau đớn.
Đau do ung th là đau mn tính, dai dẳng, có khi kéo dài vài tháng đến vài năm nếu
nh không có biện pháp kiềm chế.
2. Cơ chế đau do ung th

Đau xuất hiện khi ung th xâm lấn vào xơng, thần kinh, phần mềm, tạng, đặc biệt
trong ung th vú, tiền liệt tuyến, phổi, thận, hắc tố.
Khi có loét u, viêm xung quanh u đau tăng lên. Đôi khi đau do các biện pháp điều trị
ung th nh: đau sau mổ ví dụ nh mổ lồng ngực, đau do viêm cơ bị xạ trị gây viêm da
cấp, có khi gây loét da , đau do viêm các rễ thần kinh, trong điều trị hoá chất ( ví dụ

thuốc. Phơng pháp này hiện nay đợc dùng phổ biến nhất
Thăm do diễn biến đau đớn: bao gồm đánh giá về mức độ ( đau nhẹ, đau vừ và đau
nặng ), vị trí, hớng lan cơn đau, thời gian đau và thăm do các hoạt động sinh hoạt
hàng ngày nh ngủ, ăn, hoạt động và giao tiếp. Cần lợng hoá mức độ đau và mức độ
ảnh hởng tới sinh hoạt hàng ngày bằng thang điểm từ 0-10 .
Thăm do hiệu quả giảm đau của các lý liệu pháp và thuốc: Cùng với những tác dụng
của thuốc. Đồng thời, cần xác định thời gian tối đa giảm đợc đau và liệu lợng của
các loại thuốc thích hợp. Để đánh giá đau chi tiết thờng dựa vào bộ câu hỏi thang 10
điểm của nhóm nghiên cứu Madison
Hình 12: Thang điểm đánh gía đau 4. Nguyên tắc điều trị đau bằng thuốc

- Bớc đầu tiên là nắm bắt đợc bệnh sử chi tiết, khám xét bệnh nhân cẩn thận để xác
định nguồn gốc của đau, mức độ đau
Đau nhẹ Đau vừa Đau nặng

Không
đau
0

tiêm
(mg)
Thời gian khống
chế cơn đau
(giờ)
Codeine* 180-200 60 3-4
Meperidine (Demerol) 300 100 3
Morphine 45 10 3-4
Morphine (time-release) (MS Contin) 90-120 8-12
Hydrocodone (Vicodin, etc) 30 10 3-4
Oxycodone (Percodan, etc) 30 10 3-4
Oxycodone (time-release) (Oxycontin) 60 8-12
Methadone (Dolophine) 20 10 6-8
Hydromorphone (Dilaudid) 7,5 1,5 3-4
Levorphanol (Levodromoran) 4 2 6-8
Oxymorphone (Numorphan) 1 1 3-4
(* không đợc dùng liều cao vì gây nhiều tác dụng phụ)

- Điều trị chống đau theo bậc thang: trừ khi bệnh nhân đau nặng, điều trị ban đầu
thờng dùng những thuốc không có opioid và điều chỉnh liều, nếu cần thiết có thể tăng
đến liều lớn nhất.
+ Nếu dùng thuốc không có opioid không đủ để giảm đau lâu hơn đợc khi có nên sử
dụng 1 thuốc có opioid kết hợp với thuốc không có opioid.
+ Nếu khi dùng một thuốc có opioid cho trờng hợp đau nhẹ đến đau vừa (ví dụ:
Codein) không đủ để giảm đau trong thơi gian dài hơn, nên dùng một thuốc có opioid
dùng cho trờng hợp đau vừa đến đau nặng thay thế (ví dụ: Morphine)

Ung Th Học Đại Cơng 2005
Phẫu thuật triệu chứng: với các trờng hợp ung th gây biến chứng mà không còn khả
năng điều trị triệt để, lúc này phẫu thuật là phơng pháp giải quyết nhanh nhất, hiệu
quả nhất (Ví dụ: mở thông đại tràng trong ung th đại tràng bị tắc ruột.)
Ung Th Học Đại Cơng 2005 Câu hỏi lợng giá
1. Trình bày cơ chế đau do ung th
2. Trình bày các phơng pháp đánh giá đau
3. Trình bày ba bậc thang của đau do ung th
4. Trình bày các thuốc điều trị chống đau
5. Trình bày các phơng pháp điều trị đau
6. Trình bày nguyên tắc điều trị chống đau
7. Hy đánh dấu vào cột Đ nếu câu trả lời là đúng và đánh dấu vào cột S nếu
câu trả lời là sai:
Đ S
Đau là triệu chứng phổ biến của bệnh ung th
Đau là triệu chứng sớm của bệnh ung th
Xạ trị là một trong những phơng pháp điều trị chống đau
Phẫu thuật là một trong những phơng pháp điều trị chống đau
Hoá chất là một trong những phơng pháp điều trị chống đau