ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BÁN TRÚ CHO HỌC SINH
NGƯỜI MÔNG HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH BÁN TRÚ CHO HỌC SINH
NGƯỜI MÔNG HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn: GS.TS PHẠM HỒNG QUANG

THÁI NGUYÊN - 2018


LỜI CAM ĐOAN


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC HÌNH .................................................................................. vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 4
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................. 5
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 5
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 5
6. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 5
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 6
8. Cấu trúc luận văn ............................................................................................. 7
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH TRƯỜNG
BÁN TRÚ CHO HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ...................... 8
1.1. Lich sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 8
1.2. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................ 10
1.2.1. Khái niệm mô hình .................................................................................. 10
1.2.3. Đánh giá trong quản lý giáo dục.............................................................. 11
1.3. Các mô hình thực hiện giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số. ................ 14
1.4. Khái quát chung về trường PTDT bán trú .................................................. 17
1.4.1. Ý nghĩa của việc tổ chức mô hình trường bán trú đối với học sinh
dân tộc ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn .......................... 17
1.4.2. Vị trí, vai trò của trường PTDT bán trú................................................... 18
1.4.3. Cơ cấu bộ máy ......................................................................................... 20


dân tộc bán trú ................................................................................................... 33

iv


1.7.4. Đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số ......................................................... 34
Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 37
Chương 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG MÔ HÌNH BÁN TRÚ CHO
HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC MÔNG TẠI HUYỆN NẬM PỒ,
TỈNH ĐIỆN BIÊN ........................................................................................... 39
2.1. Đặc điểm các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ..................................................................................... 39
2.2. Khảo sát thực trạng mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc
Mông huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ............................................................... 40
2.2.1. Tiến trình khảo sát đối tượng................................................................... 40
2.2.2. Mục đích khảo sát .................................................................................... 40
2.2.3. Đối tượng ................................................................................................. 40
2.2.4. Nội dung khảo sát .................................................................................... 41
2.3. Kết quả khảo sát ......................................................................................... 41
2.3.1. Đánh giá thực trạng công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục của
mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc Mông. .......................................... 41
2.5. Đánh giá thực trạng quản lý mô hình bán trú cho học sinh người dân
tộc Mông ............................................................................................................ 53
2.5.1. Thực trạng thực hiện chính sách cho trường phổ thông dân tộc bán trú..... 53
2.5.2. Thực trạng về năng lực tổ chức quản lý của Hiệu trưởng ....................... 56
2.6. Đánh giá chung thực trạng mô hình bán trú cho học sinh người dân
tộc Mông huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ......................................................... 59
2.6.1. Ưu điểm ................................................................................................... 59
2.6.2. Hạn chế và nguyên nhân.......................................................................... 60
Tiểu kết chương 2 .............................................................................................. 63

trong hoạt động chăm sóc giáo dục học sinh bán trú người dân tộc Mông ............ 84
3.2.7. Biện pháp 7: Thực hiện chức năng đánh giá hiệu quả mô hình bán
trú cho học sinh người dân tộc Mông ................................................................ 88
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất. ................................................... 90
3.4. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp hoàn thiện
mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc Mông huyện Nậm Pồ .................. 91

vi


3.4.1. Mục đích .................................................................................................. 91
3.4.2. Đối tượng xin ý kiến ................................................................................ 91
3.4.3. Nội dung và hình thức xin ý kiến ............................................................ 91
3.4.4. Kết quả xin ý kiến .................................................................................... 91
Tiểu kết chương 3 .............................................................................................. 94
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 95
2. Khuyến nghị................................................................................................... 96
2.1. Với lãnh đạo tỉnh Điện Biên ....................................................................... 96
2.2. Với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên .............................................. 96
2.3. Với chính quyền huyện, xã có trường bán trú. .......................................... 97
2.4. Với các phòng Giáo dục và đào tạo. ........................................................... 97
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 98
PHỤ LỤC

vii


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT


GV

Giáo viên

6

HSBT

7

NV

8

PTBT

9

PTDTBT

Phổ thông dân tộc bán trú

10

PTDTNT

Phổ thông dân tộc nội trú

11


17

UBND

18

GD&ĐT

Học sinh bán trú
Nhân viên
Phổ thông bán trú

Quản lý

Tiểu học và trung học cơ sở

Ủy ban nhân dân
Giáo dục và Đào tạo

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Số lượng và đối tượng khảo sát, nghiên cứu..................................... 40
Bảng 2.2. Đánh giá của học sinh người dân tộc Mông về mức độ đáp ứng
của mô hình bán trú ........................................................................... 42
Bảng 2.3. Tổng hợp số liệu học sinh bán trú người dân tộc Mông ................... 43
Bảng 2.4. Tổng hợp chất lượng học sinh bán trú người dân tộc Mông ............ 44
Bảng 2.5 Tổng hợp chất lượng học sinh bán trú người dân tộc Mông ............. 44
Bảng 2.6 Tổng hợp chất lượng học sinh bán trú người dân tộc Mông đạt

1. Lý do chọn đề tài
Sau hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã vượt qua nhiều khó khăn, thách
thức, đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Nước ta đã thoát khỏi
tình trạng yếu kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập
trung bình. Tuy nhiên những thành tựu về kinh tế của nước ta chưa vững chắc,
chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa cao, môi
trường văn hóa còn tồn tại nhiều hạn chế, chưa hội đủ các nhân tố để phát triển
nhanh và bền vững.
Cũng trong khoảng thời gian trước và sau khi nước ta tiến hành đổi mới,
thế giới chứng kiến những biến đổi sâu sắc về mọi mặt. Các cuộc cách mạng
công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư nối tiếp nhau ra đời, kinh tế trí thức phát
triển mạnh đem lại cơ hội phát triển vượt bậc, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách
thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và
chậm phát triển. Mặt khác, những biến đổi về khí hậu, tình trạng cạn kiệt tài
nguyên, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái và những biến động về
chính trị, xã hội cũng đặt ra những thách thức có tính toàn cầu. Để đảm bảo
phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã không ngừng đổi mới giáo dục, nâng
cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị cho các thế hệ tương lai nền tảng văn
hóa vững chắc và năng lực thích ứng cao trước mọi biến dộng của thiên nhiên
và xã hội. Đổi mới giá dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và xu thế mang tính
toàn cầu.
Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI [1], với quan điểm,
định hướng chiến lược được Đảng và Nhà nước đề ra “…Giáo dục con người
Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng
tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm
việc hiệu quả. Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất,
hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu,

1


2


cung cấp các trang thiết bị học tập, được hỗ trợ tiền ăn, gạo, hỗ trợ sách giáo
khoa, vở viết. Tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để mọi thể hệ trẻ người dân tộc
thiểu số có đủ điều kiện và cơ hội được tham gia hoc tập tại các trường trong hệ
thống giáo dục quốc dân từ bậc học mầm non, giáo dục phổ thông đến giáo dục
chuyên nghiệp.
Nậm Pồ là một huyện miền núi, biên giới, nằm về phía Tây bắc của tỉnh
Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ khoảng 140 km, có diện tích tự nhiên
là 149.559,12 ha, có đường biên giới Quốc gia dài 119,7 km, có 2 cửa khẩu phụ
thông sang nước Cộng hòa dân chủ Lào. Dân số 50.752 người, huyện có 8
thành phần dân tộc, trong đó dân tộc Mông chiếm tỷ lệ cao nhất 69,18%; tiếp
đến là dân tộc Thái 18,50%; dân tộc Dao 4,15%; dân tộc Kinh 3,21%; 5% còn
lại là các dân tộc Khơ Mú; dân tộc Hoa; dân tộc Kháng; dân tộc Cống. Tổng số
hộ 9.655 hộ, tỷ lệ hộ nghèo năm 2017 còn 67,97%. Bà con sinh sống dải dác
trên địa bàn toàn huyện; tập quán canh tác chủ yếu là làm nương, ruộng bậc
thang theo mùa vụ và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Với đặc thù miền núi địa hình
bị chia cắt bởi suối sâu, vực cao, với đặc thù dân tộc Mông chiếm tỷ lệ cao nhất
69,18% sống dựa chủ yếu vào rừng, nên phân bố dân cư ở các vùng, xã, thôn,
bản không tập trung, dân cư sống dải dác tại các khe suối, bìa rừng, sườn núi tại
nương dãy... Sự phân bố này ảnh hưởng rất lớn đến huy động trẻ em trong độ
tuổi đến trường. Phần lớn học sinh phải đi học xa nhà từ 6 km trở lên, thậm chí
có em xa nhà đến 30 km. Khoảng cách này là rào cản rất lớn để huy động các
em đến trường học tập, nâng cao tỷ lệ chuyên cần, đảm bảo chất lượng giáo
dục. Để huy động tối đa số trẻ trong độ tuổi học sinh Tiểu học, THCS đến
trường và đảm bảo tính chuyên cần học sinh trên lớp, nâng cao chất lượng giáo
dục cho các xã đặc biệt khó khăn. Mô hình trường bán trú cho học sinh người
dân tộc thiểu số nói chung và dân tộc Mông được hình thành và phát triển
mạnh, mô hình này được đại đa số nhân dân đồng thuận, được cấp ủy chính

bán trú cho học sinh người Mông, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục
trên địa bàn một huyện Nậm Pồ nói riêng và tỉnh Điện Biên nói chung.

4


3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình đánh giá mô hình trường bán trú cho học sinh người Mông
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động đánh giá, tổ chức mô hình trường bán trú cho học sinh người
Mông tại các trường PTDTBT THCS tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
4. Giả thuyết khoa học
Mô hình bán trú cho học sinh người Mông tại huyện Nậm Pồ đã được
chú trọng triển khai trong những năm gần đây, bước đầu đã đạt được một số kết
quả nhất định. Tuy nhiên thực tiễn còn nhiều vấn đề khó khăn, bất cập, hiệu
quả giáo dục chưa cao. Nếu xây dựng được những biện pháp quản lí hoạt động
của mô hình bán trú phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng của mô hình này
tại địa phương, phát huy tối đa tính ưu thế của mô hình này đối với thực tiễn
giáo dục của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về đánh giá mô hình bán trú cho
học sinh người dân tộc thiểu số.
5.2 Thực trạng đánh giá mô hình bán trú cho học sinh người người Mông
trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
5.3 Đề xuất các biện pháp đánh giá và hoàn thiện mô hình bán trú cho
học người dân tộc Mông huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
Đề xuất và khảo nghiệm các phương án khả thi trong tổ chức, chỉ đạo,
quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục phù hợp trong đánh giá mô hình bán
trú cho học sinh người Mông tại huyện Nậm Pồ.

7.3. Phương pháp bổ trợ
Thống kê toán học, xử lý số liệu để định hướng chính xác cho từng nội
dung khảo sát thực trạng và các nội dung lấy ý kiến chuyên gia;
Phân tích, đánh giá nhằm nâng cao tính thuyết phục và tính cụ thể của
dữ liệu.

6


8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục,
nội dung chính của luận văn được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về đánh giá mô hình trường bán trú cho học
sinh người dân tộc thiểu số.
Chương 2: Đánh giá thực trạng mô hình bán trú cho học sinh người
Mông tại huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
Chương 3: Đề xuất các biện pháp đánh giá và hoàn thiện mô hình bán
trú cho học người dân tộc Mông huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

7


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH TRƯỜNG BÁN TRÚ
CHO HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ
1.1. Lich sử nghiên cứu vấn đề
Huy động tối đa số trẻ trong độ tuổi Tiểu học, THCS đến trường và đảm
bảo duy trì sĩ số, cải thiện chất lượng giáo dục và đảm bảo duy trì tốt các tiêu
chuẩn phổ cập giáo dục THCS tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt
khó khăn đã được Đảng, Nhà nước và các cấp quản lý giáo dục địa phương, các

trú dân nuôi tại trường THCS Đồng Sơn, qua đó đề xuất tới các cấp quản lý để
có sự quan tâm và có cơ chế quản lý đối với loại hình trường THCS ở xã đặc
biệt khó khăn có HS ở BTDN mà không thuộc loại hình trường PTDTBT
THCS. Đây là công trình nghiên cứu có phạm vi nhỏ chỉ tập trung và hoạt động
quản lý học sinh bán trú trong một đơn vị trường THCS, chưa đề cập đến vấn
đề tổ chức các hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục.
Công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Huy Trà [20]“ Mô hình quản lý
trường PTDTBT ở các xã đặc biệt khó khăn của tỉnh Hà Giang” tập trung về
đánh giá thực trạng công tác tổ chức hoạt động các lớp bán trú dân nuôi cấp
Tiểu học và THCS thông qua đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện mô hình quản
lý trường PTDTBT dân nuôi tại các xã đặc biệt khó khăn. Tại công trình nghiên
cứu này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu chuyên sâu về mô hình quản lý và tổ
chức hoạt động của mô hình trường bán trú dân nuôi, chưa tập trung vào đánh
giá hiệu quả đối với học sinh người dân tộc thiểu số.
Đề án “Củng cố, phát triển hệ thống trường PTDTBT giai đoạn 20162025” [5] Tài liệu tại Hội thảo về phát triển hệ thống trường PTDTBT và
trường phổ thông có HSBT vùng dân tộc thiểu số miền núi tại Đà Nẵng ngày
10/6/2016 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, tập trung đánh giá công tác nuôi
dạy, quản lý mô hình trường PTDTBT, Quản lý hoạt động tự học của học sinh
các trường bán trú, Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho giáo
viên các trường bán trú, Giáo dục học sinh bán trú thông qua hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp, xây dựng hệ thống cơ sở vật chất cho trường PTDTBT...

9


Tuy vậy, chưa có các tài liệu có tính khoa học, có giá trị cao về hình thức
đánh giá hiệu quả mô hình bán trú dành riêng cho một dân tộc thiểu số mang
tính đặc thù. Chưa có các đề xuất, giải pháp hữu hiệu khắc phục hạn chế, khó
khăn trong công tác quản lý, đánh giá của Hiệu trưởng ở các nội dung hoạt
động của nhà trường như cơ cấu tổ chức bộ máy, hệ thống cơ sở vật chất, trang

hình của A, thì a là cái thể hiện, còn A là cái được thể hiện. Giữa cái thể hiện
và cái được thể hiện có một sự phản ánh không đầy đủ”.
1.2.2 Mô hình bán trú
Mô hình bán trú cho học sinh dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh
tế xã hội đặc biệt khó khăn có tính chất chuyên biệt, đặc thù, do điều kiện vị trí
địa lí, giao thông khó khăn, cách trở, khoảng cách từ nhà đến trường từ 6km-30
km, do vậy học sinh không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày. Vì vậy
các em được tổ chức sinh hoạt ăn ở, nuôi dưỡng, học tập tại trường từ thứ hai
đến thứ bẩy theo quy định hỗ trợ của nhà nước.
Từ cách hiểu trên tên tác giả luận văn quan niệm: Mô hình bán trú là
mô hình hoạt động giáo dục tổ chức cho học sinh học tập và ăn ở sinh hoạt
tại trường.
1.2.3. Đánh giá trong quản lý giáo dục.
Đánh giá là những hoạt động của chủ thể quản lý nhằm thu thập thông
tin, xử lý những kết quả của quá trình vận hành và tổ chức.
Chức năng trên được hệ thống hóa bằng sơ đồ sau:
Kế hoạch

Kiểm tra

Đối tượng
quản lý
(Khách thể)

Tổ chức

Chỉ đạo
Sơ đồ 1.1. Sơ đồ mô tả các chức năng quản lý

11


12


học của nhà trường, cở sở giáo dục....từ đó khuyến khích những cá nhân, nhân
tố tích cực, phát hiện những sai lệch và đưa ra những quyết định điều chỉnh
nhằm giúp các đối tượng quản lý hoàn thành tốt nhiệm vụ và góp phần đưa toàn
bộ hệ thống giáo dục nhà trường được quản lý tới một trình độ cao hơn.
1.2.4 Đánh giá mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc thiểu số.
Trong giáo dục và quản lý giáo dục, đánh giá là bộ phận hợp thành rất
quan trọng, một khâu không thể tách rời của quá trình giáo dục và quá trình
quản lý, đánh giá có vai trò tích cực trong việc điều chỉnh giáo dục, là cơ sở
cho việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Tác giả luận văn quan niệm: Đánh giá mô hình bán trú cho học sinh
người dân tộc thiểu số là quá trình tổ chức thu thập thông tin về về cơ chế,
chính sách, cơ cấu tổ chức, hệ thống cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ giáo
viên và học sinh, các hoạt động dạy học, giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng, học
sinh bán trú, sự phối hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường trong
nhiệm vụ giáo dục ở trường PTDTBT THCS, đối chiếu với những yêu cầu và
mục tiêu của các hoạt động này để qua đó xác định thực trạng tổ chức thực hiện
mô hình bán trú, xác định điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân để đề xuất các
giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động mô hình bán trú cho học sinh
người dân tộc thiểu số.
Mục đích của đánh giá mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc thiểu
số là nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của mô hình, việc đánh giá này có
thể được tiến hành thường xuyên, hoặc tại một thời điểm thích hợp. Kết quả
đánh giá sẽ cho biết sự thành công hay thất bại của mô hình để từ đó đưa ra
phương hướng sửa đổi nhằm giúp cho việc cải tiến, hoàn thiện mô hình.
Đánh giá mô hình bán trú cho học sinh người dân tộc thiểu số bao gồm
nhiều nội dung công việc, đòi hỏi người cán bộ quản lý nhà trường (chủ thể