Sáng kiến kinh nghiệm----------------------------------------------------------------------Ngữ Văn
HỒNG THỊ TÌNH ----------------------------------------------------------------------THCS VÕ XU- ĐỨC LINH
1
PHỊNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐỨC LINH
TRƯỜNG THCS VÕ XU
TỔ: NGỮ VĂN
****
Đề tài:
Khai thác điểm sáng nghệ thuật
trong Truyện Kiều và trong các tác
phẩm thơ ở chương trình Ngữ văn 9
Người viết:
Hoàng Thò Tình

Tháng 04 – 2009
Sáng kiến kinh nghiệm----------------------------------------------------------------------Ngữ Văn
A. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Như chúng ta biết, văn học nghệ thuật có tác động sâu sắc đến đời sống
tinh thần của con người và xã hội .“Văn học là nhân học ”, “ học văn là học
cách làm người ”. Được học văn là được “ thừa hưởng ” những vẻ đẹp tinh
túy của con người, của cuộc đời trong từng tác phẩm. Đối với học sinh
không dễ dàng nhìn thấy được, cảm nhận ngay được cái hay, cái đẹp trong
văn học mà phải thông qua một khâu trung gian vô cùng quan trọng khác.
Đó chính là vai trò của người đứng trên bục giảng. Chính vì vậy, mỗi thầy
cô giáo dạy văn là một “ nghệ sĩ” giúp học sinh khám phá những giá trị nội
dung và nghệ thuật của mỗi tác phẩm. Từ đó đánh thức niềm đam mê văn
chương, khơi dậy tâm hồn văn học ở mỗi học sinh. Một giờ dạy thành công
không phải chỉ là một giờ dạy để học trò cảm thấy thoải mái mà phải là một
giờ dạy học để trò cảm thấy yêu thích. Chỉ có yêu thích thì học sinh mới có
nhu cầu đọc và muốn được khám phá tác phẩm một cách thực sự. Để làm
được điều đó đòi hỏi người giáo viên phải biết cách dẫn dắt, hướng dẫn học

các em chưa biết khai thác điểm sáng nghệ thuật trong tác phẩm – nhất là
thơ – nên chưa chủ động tiếp nhận và rung động trước tác phẩm. Đó là điều
mà tôi luôn trăn trở, băn khoăn và tìm hướng giải quyết. Truyện Kiều – một
tác phẩm tiêu biểu mà tôi chọn để thể hiện đề tài. Bởi tác phẩm là tinh hoa
của nền văn học dân tộc – nhất là về nghệ thuật. Bên cạnh đó, các tác phẩm
thơ và đoạn trích trong chương trình Ngữ Văn 9 cũng rất tiêu biểu của nghệ
thuật thơ hiện đại.
Trên đây là những lí do chọn đề tài Khai thác điểm sáng nghệ
thuật trong truyện Kiều và các tác phẩm thơ trong chương trình Ngữ Văn 9
của tôi.
B. KHẢO SÁT THỰC TRẠNG:
1. Vài nét về đặc trưng của tác giả và tác phẩm:
Đương thời, tác giả Truyện Kiều trăn trở, băn khoăn và tự hỏi rằng:
“Bất tri tam bách dư niên hậu
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?”
(Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa
Thiên hạ ai là người khóc Tố Như?”)
( Độc tiểu thanh kí)
Nguyễn Du là thế đó, bao giờ ông cũng băn khoăn, lo nghĩ cho đời.
HOÀNG THỊ TÌNH ----------------------------------------------------------------------THCS VÕ XU- ĐỨC LINH
3
Sáng kiến kinh nghiệm----------------------------------------------------------------------Ngữ Văn
Cái tâm hồn vĩ đại ấy luôn hướng về quần chúng, về những người bất hạnh
trong xã hội, đặc biệt là người phụ nữ tài hoa nhưng bạc mệnh. Suốt cuộc
đời thiên tài Nguyễn Du đã dùng ngòi bút và tài năng của mình không
ngừng phấn đấu vì cuộc sống con người. Trong vòng nghiệt ngã của xã hội
phong kiến với bao thủ tục, lề thói hà khắc nhưng ông vẫn không thôi lên
án, tố cáo xã hội đương thời đẩy con người vào bước đường cùng. Mười lăm
năm lưu lạc của Thúy Kiều là một minh chứng cho những gì xấu xa, bỉ ổi
nhất của xã hội phong kiến và cũng là những gì tốt đẹp, cao quý nhất mà

và các thể thơ khác còn hạn chế; cả năm học không có tiết ngoại khóa để
minh họa những tác phẩm hay… nên không gây hứng thú và ham mê học
tập cho học sinh.
-Thời gian đầu tư cho việc tìm hiểu văn học ở nhà ít, đại đa số học
sinh dành nhiều thời gian để học các môn tự nhiên hơn và hầu như không
thích học văn. Có chăng cũng để đối phó, để đủ điều kiện đạt danh hiệu …
không vì yêu thích văn học. Trước những khó khăn ấy tôi đã cố gắng tìm tòi
nghiên cứu và chuẩn bị chu đáo để tìm ra những hướng đi trong việc khai
thác nghệ thuật đặc sắc của Truyện Kiều giúp các em tiếp thu tốt, ham mê
tìm hiểu cái hay cái đẹp của tác phẩm.
C. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH:
1. Hướng dẫn các em đọc tác phẩm, hướng dẫn hệ thống câu hỏi:
Chuẩn bị bài, làm phiếu điều tra hứng thú, yêu cầu thị hiếu của các
em với tác phẩm sẽ học …, người giáo viên cần chú ý tạo bầu không khí
văn chương trong giờ học trên lớp. Bầu không khí văn chương được hình
thành từ việc giải một vấn đề nào đó trong tác phẩm bài giảng của giáo viên,
từ suy luận của thầy, từ một vấn đề cần đưa ra tranh luận hoặc trò chuyện
với học sinh để tìm ra ý kiến chung. Xây dựng hệ thống câu hỏi có vấn đề
nhằm bao quát và tạo lập bầu không khí văn chương trong lớp học. Người
giáo viên phải là người phê bình văn học trong nhà trường. Giáo viên vừa
cảm thụ tác phẩm trên cơ sở vốn sống, vốn hiểu biết, vừa phải đem những
điều mình hiểu biết đó trao cho học sinh để nâng cao trình độ cảm thụ văn
chương của các em. Họ phải là sợi dây để liên kết giữa tác phẩm văn học
với học sinh. Vấn đề là người giáo viên phải tạo điều kiện cho học sinh chủ
động tiếp thu tác phẩm văn chương chứ không tiếp thu kiến thức do giáo
HOÀNG THỊ TÌNH ----------------------------------------------------------------------THCS VÕ XU- ĐỨC LINH
5
Sáng kiến kinh nghiệm----------------------------------------------------------------------Ngữ Văn
viên áp đặt. Đừng quá tham vọng nhồi nhét những kiến thức mà mình biết
dựa trên tài liệu tham khảo.Vì vậy không khí lớp học phải được xây dựng

6
Sáng kiến kinh nghiệm----------------------------------------------------------------------Ngữ Văn
các em tìm hiểu về thể thơ lục bát.
? Đoạn trích được viết theo thể thơ gì? Việc sử dụng thể thơ lục bát ở
đây có tác dụng gì? Tạo nên vẻ đẹp đoạn thơ như thế nào?
Từ đó giúp các em thấy được thể thơ lục bát đã tạo cho Truyện Kiều
những vần thơ đầy nhạc tính bởi những từ láy vần, tạo tiết tấu, nhịp điệu
uyển chuyển nên dễ nhớ, dễ thuộc, dễ đi sâu vào lòng người. Đồng thời
cũng diễn đạt một nội dung sâu sắc là khắc họa thành công chân dung hai
chị em Kiều. Cùng với việc sử dụng thể thơ lục bát truyền thống thì việc
dùng từ ngữ trong Truyện Kiều của Nguyễn Du cũng mang tính tu từ cao.
Chỉ cần đọc một câu thơ sáu chữ của Nguyễn Du trong Truyện Kiều
như:“Ghế trên ngồi tót sổ sàng”( Mã Giám Sinh mua Kiều) thì chúng ta
cũng đã thấy ngay được chân dung một kẻ buôn người vô học bất nhã, thô
lỗ. Khi phân tích câu thơ này tôi đặc biệt cho các em phát hiện từ “ngồi tót”.
Tôi cho rằng đây là từ mang tính nghệ thuật cao. Bởi vì chỉ cần một từ “tót”
mà nhân vật gần như hiện ra đầy đủ tính cách và bản chất cuả nó.
a. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ, khẩu ngữ:
Một thành công nữa của Truyện Kiều là việc Nguyễn Du đã sử dụng
linh hoạt các thành ngữ và tục ngữ, khẩu ngữ của nhân dân một cách linh
hoạt, và nhiều khi ông còn tạo ra những thành ngữ, tục ngữ mới. Tuy nhà
thơ sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ nhưng tính uyển chuyển của câu thơ
lục bát cũng không hề mất đi mà ngược lại có hiệu quả cao trong biểu đạt
nội dung:
Ví dụ: Khi dạy đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” chúng tôi đã chú ý gợi
dẫn cho các em phát hiện nhận xét cách sử dụng có hiệu quả thành ngữ của
nhà thơ như ở câu thơ:
“Một hai nghiêng nước nghiêng thành”
HOÀNG THỊ TÌNH ----------------------------------------------------------------------THCS VÕ XU- ĐỨC LINH
7

tả thiên nhiên hay bậc nhất trong văn học dân tộc như:
“Long lanh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc non phơi bóng vàng”
Hay câu thơ:
“Cỏ non xanh tận chân trời
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”
Tôi đã hướng dẫn khơi gợi cho các em hiểu và thấy được giá trị
nghệ thuật miêu tả cảnh vật của Nguyễn Du trong hai câu thơ trên. Bằng
hai câu thơ lục bát với cách sử dụng từ “điểm” đặc sắc tác giả đã vẻ nên một
bức tranh xuân thật sinh động có hồn mang những nét riêng của mùa xuân:
tinh khôi, mới mẻ, khoáng đạt, trong trẻo, nhẹ nhàng mà tràn đầy sức sống.
HOÀNG THỊ TÌNH ----------------------------------------------------------------------THCS VÕ XU- ĐỨC LINH
9