BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

LĂNG ĐÌNH GIÁP

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ
– XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN
MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN, TỈNH LẠNG
SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỢI

LĂNG ĐÌNH GIÁP

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ
– XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN
MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN, TỈNH LẠNG
SƠN


trong suốt thời gian tôi học tại trường giúp tôi có kiến thức chuyên sâu về kinh tế và
quản lý.
Tôi xin cảm ơn cán bộ và nhân dân 03 xã của thành phố Lạng Sơn đã giúp đỡ và tạo
điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu thu thập số liệu và khảo sát thực
tế tại địa phương.
Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã quan tâm, chăm sóc, động viên tôi trong quá trình
học tập, tích lũy kiến thức.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phạm Hùng, người đã tận tình hướng
dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình.
Trong thời gian thực tập tôi đã cố gắng để hoàn thành luận văn của mình, tuy nhiên
khó tránh khỏi thiếu xót. Vì vậy mong nhận được sự nhận xét, bổ sung của thầy cô.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2017

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lăng Đình Giáp

5

i


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH.................................................................................................. vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU ........................................................................................................

1.2.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn trong xây dựng nông thôn mới hiện nay ................14
1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây dựng
nông thôn mới................................................................................................................16
1.4 Nội dung đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội trong xây dựng nông thôn mới.........19
1.5 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở trong và ngoài nước ...............................29
1.5.1 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới trong nước..........................................29
1.5.2 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở nước ngoài ......................................35
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ..............................................................................................42
CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI CỦA CHƯƠNG

TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ LẠNG SƠN
43
2.1 Giới thiệu khái quát về thành phố Lạng Sơn...........................................................43
2.1.1 Điều kiện tự nhiên............................................................................................43
2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội ...................................................................................44
2.1.3 Thuận lợi ..........................................................................................................45
2.1.4 Khó khăn ..........................................................................................................45
2.2 Thực trạng tình hình triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới
trên địa bàn thành phố Lạng Sơn...................................................................................46
2.2.1 Quan điểm về chương trình xây dựng nông thôn mới .....................................46
2.2.2 Tư tưởng chỉ đạo trong tổ chức thực hiện........................................................49

3

3


2.2.3 Phương châm thực hiện....................................................................................53

3.1 Định hướng đầu tư phát triển kinh tế - xã hội t h à n h p h ố L ạ n g S ơ n giai đoạn
đến năn 2020 .................................................................................................................77
3.2 Kế hoạch triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 -2020 79
3.3 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế – xã hội của chương trình xây
dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn................................................................80
3.3.1 Công tác chỉ đạo, điều hành.............................................................................80
3.3.2 Công tác tuyên truyền vân động về xây dựng nông thôn mới .........................81
3.3.3 Đa dạng hóa các nguồn vốn huy động để thực hiện Chương trình..................81
3.3.4 Phát triển sản xuất và đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất........................82
3.3.5 Xây dựng cơ sở hạ tầng ...................................................................................82
3.3.6 Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn cho cán bộ thực hiện Chương trình xây
dựng nông thôn mới ..................................................................................................83
3.3.7 Công tác thi đua, khen thưởng .........................................................................83
3.4 Ứng dụng các giải pháp thực hiện chương trình xây dựng NTM của thành phố
Lạng Sơn giai đoạn 2016 -2020 ....................................................................................83
3.4.1 Quy hoạch, phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội.................................................83
5

5


3.4.2 Phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu
kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân ...............................................85
3.4.3 Giảm nghèo và an sinh xã hội ..........................................................................85
3.4.4 Văn hóa - Xã hội - Môi trường ........................................................................86
3.4.5 Hệ thống chính trị.............................................................................................87
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ..............................................................................................88
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................................89
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................... 91



8


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ
Từ viết tắt

Từ viết đầy đủ

BĐKH

Biến đổi khí hậu

CNH

Công nghiệp hoá

CNH,HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

ĐBSCL

Đồng bằng sông Cữu Long

KT-XH

Kinh tế - xã hội

MTQG

cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Muốn thực hiện được nội dung trên, đòi hỏi nền
kinh tế - xã hội phải phát triển bền vững. Một nền kinh tế phát triển bền vững là cơ sở
khoa học cho việc thực hiện thành công xây dựng nông thôn mới.
Theo báo cáo đánh giá kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng
nông thôn mới giai đoạn 2010-2015 cho thấy, trong 5 năm, cả nước đã huy động
khoảng 851 nghìn 380 tỷ đồng đầu tư cho chương trình. Đến hết năm 2015 cả nước có
1.526 xã đạt chuẩn (17,1%), và đến tháng 3-2016 đã có 1.761 xã) đạt chuẩn 19,7%.
Mức thu nhập bình quân đầu người vùng nông thôn đạt 24,4 triệu đồng/năm (tăng gấp
khoảng 1,9 lần so với năm 2010). Đến tháng 4-2016, cả nước đã có 23 đơn vị cấp
huyện được Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định công nhận đạt chuẩn nông
thôn mới. Tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc trong việc triển khai chương
trình, như: Có sự chênh lệch lớn về kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới giữa
các vùng, miền. Trong quá trình chỉ đạo, các địa phương chủ yếu tập trung phát triển
cơ sở hạ tầng, chưa quan tâm xây dựng, nhân rộng mô hình phát triển sản xuất, nâng
cao thu nhập cho người dân. Một số địa phương có biểu hiện chạy theo thành tích, huy
động quá sức dân hoặc nợ đọng xây dựng cơ bản không có khả năng thanh toán…

1

1


Để nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn
mới giai đoạn 2016-2020, cần tập trung hỗ trợ các vùng khó khăn để giảm sự chênh
lệch giữa các vùng, miền; phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân; huy
động đa dạng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho chương trình,… [6].
Xác định Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới là một nội dung,
nhiệm vụ quan trọng, với nội dung tổng hợp, toàn diện bao gồm: Kinh tế, xã hội, chính
trị, an ninh quốc phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của gần
24% dân số đang sống ở nông thôn và phải triển khai thực hiện thường, xuyên liên tục.

quả kinh tế - xã hội của Chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành
phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn” để làm luận văn, với mong muốn đóng góp ý kiến của
mình nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa
bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2016-2020.
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống hoá lý luận, thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong phát triển
kinh tế - xã hội, luận văn phân tích, đánh giá thực trạng về hiệu quả kinh tế - xã hội
của việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa
bàn thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Thông qua đó đề xuất một số giải pháp tiếp
tục duy trì và nâng cao hiệu quả kinh tế của chương trình xây dựng nông thôn mới
trên địa bàn thành phố Lạng Sơn.
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a. Đối tượng nghiên cứu
Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Lạng Sơn, tỉnh
Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2015.
b. Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung: luận văn nghiên cứu lý luận, thực tiễn xây dựng nông thôn mới trong
phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, tập trung làm rõ hiệu quả kinh tế - xã hội sau 5
năm triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn thành phố
Lạng Sơn
+ Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài tại thành phố Lạng Sơn.
+ Về thời gian: Giai đoạn nghiên cứu 2011 – 2015, kế hoạch cho giai đoạn 2016 2020.
4 Phương pháp nghiên cứu
a. Cơ sở lý luận của luận văn
Luận văn được nghiên cứu dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác 3

3


Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn kiện của Đảng, Nhà nước Việt Nam về xây


4


thành phố Lạng Sơn, đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân khách
quan, chủ quan trong quá trình thực hiện chương trình. Từ đó đề xuất một số giải
pháp để tiếp tục triển khai chương trình có hiệu quả hơn, góp phần thực hiện thắng
lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh tại địa phương. Luận
văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các địa phương khác trên phạm vi cả nước.
6 Kết quả dự kiến đạt được
Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn cần phải nghiên cứu, giải quyết được
những vấn đề sau:
- Hệ thống hóa và làm rõ hơn một số cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã
hội trong xây dựng nông thôn mới tại thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn.
- Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn mới trên
địa bàn thành phố Lạng Sơn.
- Đề xuất một số giải pháp tiếp tục thực hiện chương trình trong thời gian tới.
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài Phần mở đầu, Kết luận kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn được cấu trúc thành 3 chương, nội dung chính như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã hội trong xây dựng nông
thôn mới.
Chương 2: Thực trạng hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình xây dựng nông thôn
mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn.
Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của chương
trình trên địa bàn thành phố Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2020.

5

5

6

6


Về NTM, các nhà nghiên cứu có nhiều tiếp cận khác nhau: tác giả Vũ Trọng Khải
trong cuốn sách "Phát triển nông thôn Việt Nam: Từ làng xã truyền thống đến văn
minh thời đại" cho rằng, NTM là nông thôn văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ được nét
đẹp của truyền thống Việt Nam. Tô Văn Trường cho rằng, NTM cũng phải giữ được
tính truyền thống, những nét đặc trưng nhất, bản sắc từng vùng, từng dân tộc và nâng
cao giá trị đoàn kết của cộng đồng, mức sống của người dân.
Mô hình nông thôn tiên tiến phải được dựa trên nền tảng cơ bản là nông dân có tri
thức. Họ phải có trình độ khoa học về thổ nhưỡng, giống cây trồng, hóa học phân bón
và thuốc trừ sâu, quản lý dịch bệnh, bảo quản sau thu hoạch, kinh tế nông nghiệp... Có
tác giả lại khẳng định, NTM phải tập trung vào xây dựng kết cấu hạ tầng làm đòn bẩy
phát triển các ngành nghề khác; NTM đạt được bộ tiêu chí do Chính phủ ban hành (19
tiêu chí); NTM phải cải tạo được cảnh quan, bảo vệ môi trường, phục vụ CNH, HĐH
đất nước; NTM phải áp dụng khoa học kỹ thuật mới, nâng cao thu nhập cho người dân.
Một số quan niệm khác cho rằng, NTM là nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật
chất tinh thần của nhân dân được nâng cao, có quy hoạch, kết cấu hạ tầng hiện đại,
môi trường sinh thái trong lành, dân trí cao, giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc, an
ninh chính trị được giữ vững.
Như vậy, công thức NTM là: Nông thôn mới = Nông dân mới + Nền nông nghiệp mới.
Qua đó cho thấy, nhìn chung các học giả khá thống nhất khi khẳng định quan điểm về
NTM đó là, nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân
dân được nâng cao, dân trí cao, bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ và tái tạo.
Nghị quyết 26-NQ/TƯ xác định: NTM là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng KT XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn
nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với
đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân
tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất

yếu theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”; trong đó, dân tự làm là
chính, Nhà nước chỉ hỗ trợ. Nhưng phải đáp ứng những mục tiêu của phát triển KT XH và bị quyết định bởi quản lý nhà nước, sự khéo léo, linh hoạt trong tổ chức thực
hiện của địa phương. Thứ bảy, việc xây dựng NTM hiện nay bị ràng buộc bởi các tiêu
chí chung của NTM nhưng mang nặng tính đặc thù của từng địa phương (xã), do bị
quy định, chi phối bới đặc điểm làng, xã truyền thống, tập quán, điều kiện tự nhiên...
và nhiều ràng buộc khác bởi cơ chế dân chủ hóa ở cơ sở.

8

8


Khái niệm về hiệu quả: Hiệu quả là sự liên quan giữa nguồn lực đầu vào với kết quả
trung gian hay kết quả cuối cùng. Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi
trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, xã hội. Hiểu theo nghĩa rộng, hiệu quả thể
hiện mối tương quan giữa các biến số đầu ra thu được (outputs) so với các biến số đầu
vào đã được sử dụng để tạo ra những kết quả đầu ra đó.
Mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới là để nâng cao đời sống vật chất
và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế phù hợp; cơ cấu kinh tế và các
hình thức tổ chức sản xuất hợp lý gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ,
gắn phát triển nông thôn mới đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định,
giầu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng an ninh
trật tự được giữ vững.
Với mục tiêu chung và qua quá trình thực tiễn 5 năm thực hiện chương trình xây dựng
nông thôn mới trên địa bàn thành phố Lạng Sơn tác giả khái quát lại một số nội dung
chính chương trình nông thôn mới là: Đào tạo nâng cao năng lực phát triển cộng đồng.
Nâng cao việc quy hoạch, triển khai thực hiện, thiết kế, quản lý, điều hành các dự án
trên địa bàn thôn. Bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ địa phương về phát triển nông thôn
bền vững. Nâng cao trình độ dân trí người dân, phát triển câu lạc bộ khuyến nông giúp
áp dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất, phát triển ngành nghề, dịch vụ tạo việc làm,

thống
Nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong quá trình phát triển có vị trí, vai trò to lớn
trong lịch sử hình thành quốc gia dân tộc và trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập,
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. Qua các giai đoạn cách mạng, nông
dân luôn là lực lượng hùng hậu, góp phần làm nên những trang sử vẻ vang của dân tộc.
Xây dựng nông thôn hay phát triển nông thôn là một tổ hợp các hoạt động đa dạng, có
sự tham gia của cá nhân, nhóm, tổ chức, đảm bảo sự phát triển cho cộng đồng nông
thôn. Theo quan niệm truyền thống, phát triển nông thôn là một phần của mô hình
HĐH, thể hiện trên 4 lĩnh vực: đầu tư vốn nâng cao năng suất; ứng dụng khoa học vào
sản xuất và dịch vụ; hình thành các tổ chức chính trị, kinh tế quy mô lớn cấp nhà nước
và đô thị hóa. Nhìn chung, mô hình phát triển nông thôn cũ tập trung chủ yếu vào phát
triển sản xuất và mở rộng kinh tế thị trường, ở các nước XHCN thì phát triển sản xuất
và dịch vụ do nhà nước kiểm soát. Trong các chương trình phát triển này thì tiêu chí
kinh tế được đề cao hơn cả trong các quyết định, các nhân tố xã hội, môi trường ít
được chú trọng. Những năm 80 của thế kỷ XX trở lại đây, các chương trình điều
chỉnh cơ cấu đó được áp dụng nhằm đem lại nhiều lợi ích cho xã hội và kinh tế nông

10

1
0


thôn. Ở Việt Nam, xây dựng nông thôn cũng đã được tiến hành từ lâu trong lịch sử đấu
tranh dựng và giữ nước của dân tộc. Xây dựng NTM thể hiện trước hết ở mục tiêu

11

1
1


12

1
2


nông thôn phát triển. Nghị Quyết Trung ương VII khóa X khẳng định rõ ràng về vai
trò của nông

13

1
3