gi¶i bµi tËp tiÕng viÖt 4
(tËp hai)
1
2
lê xuân anh - lê thị vân anh
giải bài tập
tiếng việt 4
(tập hai)
nhà xuất bản đại học quốc gia TP Hồ chí minh
3
4
lời nói đầu
Tiếng Việt là một môn có vị trí quan trọng trong chơng trình và sách giáo
khoa cấp Tiểu học.
Trong chơng trình Tiểu học mới mục tiêu của môn Tiếng Việt ở cấp Tiểu
học đợc xác định là: hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng
Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trờng hoạt động
của lứa tuổi; thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác
của t duy; cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về tiếng Việt và những
hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con ngời, về văn hóa, văn học của Việt
Nam và nớc ngoài; đồng thời, bồi dỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen
giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con
ngời Việt Nam. Dạy và học tốt môn Tiếng Việt là một yêu cầu quan trọng của cấp
Tiểu học.
Chơng trình Tiếng Việt cấp Tiểu học là chơng trình dạy học thực hành, coi
trọng việc rèn luyện cả bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết. Con đờng để rèn luyện kĩ
năng có hiệu quả nhất là con đờng luyện tập trong môi trờng giao tiếp và luyện tập
qua cách giải các bài tập khác nhau. Có loại bài tập rèn kĩ năng nghe nói, có
loại bài tập rèn kĩ năng nghe viết, đọc viết, nói viết, chính tả,...
Đáp ứng các yêu cầu thực hành đợc trình bày trong sách giáo khoa Tiếng
Việt 4, cuốn Giải bài tập Tiếng Việt 4 tập hai đợc biên soạn nhằm giúp cho các

4. Mỗi ngời bạn của Cẩu Khây đều có tài năng riêng:
- Nắm Tay Đóng Cọc có thể dùng tay làm vồ đóng cọc;
- Lấy Tai Tát Nớc có khả năng dùng vành tai tát nớc suối lên một thửa ruộng
cao bằng mái nhà;
- Móng Tay Đục Máng có thể dùng móng tay đục gỗ thành lòng máng dẫn n-
ớc vào ruộng.
Chính tả
2. Chọn chữ viết đúng chính tả:
Con ngời là sinh vật kì diệu nhất trên trái đất. Họ biết trồng trọt, chăn nuôi,
xây dựng nhà cửa, khám phá những bí mật nằm sâu trong lòng đất, chinh phục đại
dơng, chinh phục khoảng không vũ trụ bao la. Họ còn biết làm thơ, vẽ tranh, sáng
tác âm nhạc, tạo ra những công trình kiến trúc tuyệt mĩ, Họ đã làm cho trái đất
trở nên tơi đẹp và tràn đầy sức sống. Con ngời xứng đáng đợc gọi là hoa của đất.
3. Phân biệt các từ viết đúng và viết sai chính tả:
Từ ngữ viết đúng chính tả Từ ngữ viết sai chính tả
7
Tuần 19
- sáng sủa, sản sinh, sinh động - sắp sếp, tinh sảo, bổ xung
- thời tiết, công việc, chiết cành - thân thiếc, nhiệc tình, mải miếc
Luyện từ và câu
Chủ ngữ trong câu kể Ai làm gì?
I. Nhận xét
1. Các câu kể Ai làm gì? trong đoạn văn:
- Một đàn ngỗng vơn dài cổ, chúi mỏ về phía trớc, định đớp bọn trẻ.
- Hùng đút vội khẩu súng vào túi quần, chạy biến.
- Thắng mếu máo nấp vào sau lng Tiến.
- Em liền nhặt cành xoan, xua đàn ngỗng ra xa.
- Đàn ngỗng kêu quàng quạc, vơn cổ chạy miết.
2. Chủ ngữ trong các câu kể Ai làm gì?:
- Một đàn ngỗng

- Những chiếc máy cày đang cày ruộng.
- Các em nhỏ đến trờng.
- Đàn chim bay lợn trên không.
Kể chuyện
Bác đánh cá và gã hung thần
1. Thuyết minh nội dung câu chuyện theo tranh:
(1) Bác đánh cá kéo lới cả ngày, đến mẻ lới cuối cùng thì đợc một chiếc bình
to bằng đồng.
(2) Bác đánh cá vui mừng vì chiếc bình đem ra chợ bán cũng đợc khối tiền.
9
(3) Khi bác cạy nắp bình, một làn khói đen từ trong bình tuôn ra hiện hình
thành một con quỷ.
(4) Con quỷ đòi giết bác đánh cá để thực hiện lời nguyền của nó.
(5) Bác đánh cá lừa đợc con quỷ chui vào bình rồi đậy nắp lại vứt trở lại biển
sâu.
2. Kể lại toàn bộ câu chuyện.
Bác đánh cá và gã hung thần
Ngày xa, có một bác đánh cá tuổi đã cao. Một hôm bác ra biển thả lới. Thật
xui xẻo, suốt ngày, lới kéo lên chỉ toàn rong rêu, không đợc lấy một con cá nhỏ.
Ngán ngẩm quá, bác định thả lới lần cuối rồi về. Thật may, trong mẻ lới này có
một chiếc bình to bằng đồng, miệng gắn chì kín mít.
Bác đánh cá mừng lắm, nghĩ bụng: Cái bình này đem ra chợ bán cũng đợc
khối tiền. Cầm chiếc bình lên thấy nặng, bác bèn lấy dao lậy nắp bình lên để xem
bên trong có cái gì.
Nắp vừa bật ra thì từ trong bình một làn khói đen kịt tuôn ra cao ngất tầng
mây. Bác đánh cá cha hết kinh ngạc thì làn khói đã tụ lại, hiện thành một con quỷ,
trông thật gớm giếc, dữ tợn. Con quỷ ồm ồm nói:
- Ta báo cho nhà ngơi biết, nhà ngơi đã đến ngày tận số.
Bác đánh cá lúng túng rồi kịp trấn tĩnh ngay, mắng lại con khỉ:
- Ta đã cứu ngơi ra khỏi cái bình kia, sao ngơi lại muốn giết ta?

3. Bố giúp trẻ biết suy nghĩ, mở mang hiểu biết. Thầy giáo giúp trẻ học tập.
4. ý nghĩa của bài thơ:
- Thể hiện lòng yêu thơng, sự quan tâm đối với trẻ em.
- Ngợi ca tinh thần vì trẻ em: mọi điều tốt đẹp nhất đều dành cho trẻ em.
5. Học thuộc lòng đoạn trích.
Tập làm văn
Luyện tập xây dựng mở bài
11
trong bài văn miêu tả đồ vật
1. Điểm giống và khác nhau giữa các mở bài:
- Giống nhau ở mục đích giới thiệu đồ vật sẽ tả là chiếc cặp sách.
- Khác nhau ở cách giới thiệu:
+ Mở bài (a), (b) giới thiệu trực tiếp vào đồ sẽ vật miêu tả là chiếc cặp sách.
+ Mở bài (c) giới thiệu gián tiếp: từ chuyện về sắp xếp lại đồ đạc dẫn tới giới
thiệu về chiếc cặp sách.
2. Viết đoạn mở bài cho bài văn miêu tả cái bàn học của em
a. Mở bài theo cách trực tiếp:
Đầu năm học mới, mẹ mua cho em một cái bàn học bằng gỗ. Đó là cái bàn
em ngồi học hàng ngày.
b. Mở bài gián tiếp:
Em cũng giống nh tất cả các bạn khác, có rất nhiều "bạn thân". Những ngời
bạn này hàng ngày cùng em học tập ở nhà, cùng theo em đến trờng. Đó là sách,
vở, bút, mực, thớc kẻ Có một bạn cũng rất gắn bó với em trong học tập nhng
không bao giờ theo em đến lớp mà luôn lặng lẽ ở góc phòng. Đó chính là cái bàn
học mà bố mẹ mua cho em khi em vào lớp một.
Luyện từ và câu
Mở rộng vốn từ: Tài năng
1. a) Tài có nghĩa là có khả năng hơn ngời bình thờng: tài giỏi, tài nghệ, tài
ba, tài đức, tài năng, tài hoa.
b) Tài có nghĩa là tiền của: tài nguyên, tài trợ, tài sản.

một năm rồi mà chiếc thớc kẻ của em vẫn nh còn mới. Em yêu chiếc thớc kẻ này
lắm. Nó là một trong những ngời bạn thân thiết của em.
b) Viết kết bài mở rộng cho đề bài "Tả cái bàn học ở lớp hoặc ở nhà của em":
13
Tuy hằng ngày không cùng em đến trờng nhng chiếc bàn học góp công rất
nhiều trong việc học tập của em. Nó chứng kiến tất cả niềm vui, nỗi buồn của em
khi đạt điểm mời cũng nh khi bị điểm thấp. Chiếc bàn là một ngời bạn thân thiết
của em.
c) Viết kết bài mở rộng cho đề bài "Tả cái trống trờng em":
Bác trống trờng tuy rất bệ vệ nhng lại là ngời bạn thân thiết của tất cả chúng
em. Em và các bạn thờng nhắc nhau phải luôn giữ gìn và tôn trọng bác để bác mãi
mãi đồng hành cùng chúng em trong nhịp bớc đến trờng.
Tập đọc
Bốn anh tài
(Tiếp theo)
1. Tới nơi yêu tinh ở, anh em Cẩu Khây gặp một bà cụ đợc yêu tinh cho sống
sót để chăn bò. Bà cụ đã nấu cơm cho anh em Cẩu Khây ăn, đánh thức họ và giục
chạy trốn khi yêu tinh về.
2. Cuộc chiến đấu của bốn anh em Cẩu Khây chống lại yêu tinh: Đánh hơi
thấy thịt trẻ con, yêu tinh trở về. Cẩu Khây hé cửa. Yêu tinh thò đầu vào, thè lỡi
dài nh quả núc nác, trợn mắt xanh lè. Nắm Tay Đóng Cọc đấm một cái làm nó gãy
gần hết hàm răng. Yêu tinh bỏ chạy. Bốn anh em Cẩu Khây liền đuổi theo. Cẩu
Khây nhổ cây bên đờng quật túi bụi. Yêu tinh đau quá hét lên, gió bão nổi ầm ầm,
đất trời tối sầm lại. Đến một thung lũng, yêu tinh dừng lại, phun nớc ra nh ma. N-
ớc dâng ngập cả cánh đồng. Nắm Tay Đóng Cọc đóng cọc be bờ ngăn nớc lụt, Lấy
Tai Tát Nớc tát nớc ầm ầm qua núi cao, Móng Tay Đục Máng ngả cây khoét
máng, khơi dòng nớc chảy đi. Chỉ một lúc, mặt đất lại cạn khô. Yêu tinh núng thế,
đành phải quy hàng.
3. Anh em Cẩu Khây chiến thắng đợc yêu tinh vì:
- Bốn anh em đều có sức khoẻ phi thờng và tài năng riêng.

b) Tiếng có vần uôc hoặc uôt:
15
Vị thuốc quý
Nhà thơ Đức nổi tiếng Hai-nơ mắc chứng bệnh mệt mỏi và mất ngủ. Ông
dùng rất nhiều thứ thuốc bổ mà vẫn không khỏi. Một bác sĩ đến khám bệnh, bảo
ông:
- Mỗi ngày, ngài hãy ăn một quả táo, vừa ăn vừa đi bộ từ nhà đến quảng trờng
thành phố.
Sau một thời gian ngắn, quả nhiên Hai-nơ khỏi bệnh. Ông ngạc nhiên nói với
bác sĩ:
- Bây giờ tôi mới biết táo cũng là vị thuốc quý.
Bác sĩ mỉm cời:
- Không phải những quả táo bình thờng kia chữa khỏi bệnh cho ngài đâu.
Chính những cuộc đi bộ hằng ngày mới là vị thuốc quý, vì chúng bắt buộc ngài
phải vận động.
Luyện từ và câu
Luyện tập về câu kể Ai làm gì?
1. Các câu kể Ai làm gì? trong đoạn văn:
- Tàu chúng tôi buông neo trong vùng biển Trờng Sa.
- Một số chiến sĩ thả câu.
- Một số khác quây quần trên boong sau, ca hát, thổi sáo.
- Cá heo gọi nhau quây đến quanh tàu nh để chia vui.
2. Thành phần chủ ngữ và vị ngữ của các câu vừa tìm đợc:
Tàu chúng tôi / buông neo trong vùng biển Tr ờng Sa.
CN VN
Một số chiến sĩ / thả câu.
CN VN
Một số khác / quây quần trên boong sau, ca hát, thổi sáo.
CN VN
16

17
Khi chủ khách vào cuộc, ngời Tàu đa bộ quân bằng sứ ra tiếp, Mạc Đĩnh Chi
lắc đầu, đòi ông ta cho dùng bộ quân ngà.
Trạng Cờ nói:
- Không thể đợc. Bộ quân ngà chỉ dùng để tiếp vua.
Nghĩ một lát, ông nói tiếp:
- Nếu tôi lấy bộ đó ra đánh, sứ thần thua thì sao?
- Nếu thua, tôi xin gửi lại cái đầu. Nếu đợc- Mạc Đĩnh Chi quả quyết chỉ ra
tấm biển treo trang trọng trớc cửa- chỉ xin cho nhận hai chữ Trạng Cờ kia thôi.
Chủ nhân nghe vậy vội lấy bộ quân ngà ra. Ván cờ đánh suốt ba ngày không
phân thắng bại. Cả hai đều thấm mệt. Gần tối ngày thứ ba, trớc khi nghỉ, Mạc
Đĩnh Chi mới nhận ra nớc cờ của mình đã núng.
Ông không sợ chết, chỉ sợ nhục. Đêm hôm đó, ông ôn lại thế cờ và nhận ra
rằng phải đấm quân tốt mới là nớc cờ cao nhất.
Sáng hôm sau, cuộc đấu tiếp tục, Mạc Đĩnh Chi đủng đỉnh nhấm nháp chén
trà rồi ung dung dí ngón tay đấm quân tốt. Trạng Cờ nớc Tàu giật mình, kêu lên:
- Xin chịu thua ngài! Đúng là nớc cờ thần.
Nói xong, ông ta vội ra cửa định gỡ tấm biển Trạng Cờ trao cho sứ thần nớc
Việt nhng Mạc Đĩnh Chi ngăn ông ta lại, từ chối không nhận.
Tập đọc
1. Trống đồng Đông Sơn đa dạng về hình dáng, kích thớc, phong cách trang
trí, sắp xếp hoa văn.
2. Các hoạt động của con ngời đợc miêu tả trên trống đồng là: đánh cá, săn
bắn, đánh trống, thổi kèn, cầm vũ khí bảo vệ quê hơng, nhảy múa,
3. Chiếm vị trí nổi bật trên hoa văn trống đồng là hình ảnh con ngời hoà với
thiên nhiên. Các hình ảnh của thiên nhiên góp phần tô đậm, tôn lên hình ảnh về
các hoạt động phong phú của con ngời.
4. Trống đồng là niệm tự hào chính đáng của ngời Việt Nam. Bởi vì trống
đồng vừa mang vẻ đẹp da dạng, phong phú vừa thể hiện trình độ văn minh của ng-
18

19
an dỡng, du lịch,
b) Các từ ngữ chỉ đặc điểm của một cơ thể khoẻ mạnh: vạm vỡ, cờng tráng,
lực lỡng, săn chắc, cân đối, dẻo dai,
2. Các môn thể thao: bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, bóng bàn, cầu lông,
quần vợt (ten-nít), bơi, đẩy tạ, bắn súng, đấu vật, đấu kiếm, đua mô-tô, cờ vua, cờ
tớng,
3. a) Khoẻ nh voi / trâu / hùm.
b) Nhanh nh cắt / chớp / gió / sóc.
4. Câu tục ngữ Ăn đ ợc ngủ đợc là tiên Không ăn không ngủ mất tiền thêm
lo. nói về tầm quan trọng của sức khoẻ: ngời có khoẻ mạnh (ăn đợc ngủ đợc) thì
sống rất thoải mái, sung sớng (là tiên); ngời không khoẻ mạnh (không ăn không
ngủ) thì vừa phải tốn kém để chạy chữa lại vừa lo lắng, không thoải mái.
Tập làm văn
Luyện tập giới thiệu địa phơng
1. Bài văn Nét mới ở Vĩnh Sơn giới thiệu những đổi mới của xã Vĩnh Sơn,
huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định.
2. Những nét đổi mới ở Vĩnh Sơn:
- Ngày trớc chỉ quen phát rẫy làm nơng nay đây mai đó, giờ đây toàn xã đã
trồng lúa nớc hai vụ một năm với năng suất khá cao. Bà con không còn lo thiếu ăn
và có lơng thực để chăn nuôi.
- Nghề nuôi cá đợc phát triển. Nhiều ao hồ đợc ngời dân dùng nuôi cá với sản
lợng hằng năm tới hai tấn rỡi trên một héc-ta. Ngời dân đã có thể chở cá về xuôi
để bán.
- Đời sống ngời dân đợc cải thiện: cứ 10 hộ thì 9 hộ có điện dùng, 8 hộ có ph-
ơng tiện nghe - nhìn, ba hộ có xe máy, số học sinh đến trờng tăng gấp rỡi so với
năm học trớc.
2. Kể những đổi mới ở xóm làng hoặc phố phờng của em:
Nhà em mới chuyển đến một khu đô thị mới của Hà Nội khu đô thị Trung
Hòa-Nhân Chính.

21
Tuần 21
rõ, lời ru, sinh ra, chăm sóc).
2. a) Ma giăng trên đồng
Uốn mềm ngọn lúa
Hoa xoan treo gió
Rải tím mặt đờng.
b) Mỗi cánh hoa giấy giống hệt một chiếc lá, chỉ có điều mỏng manh hơn và
có màu sắc rực rỡ. Lớp lớp hoa giấy rải kín mặt sân, nhng chỉ cần một làn gió
thoảng, chúng liền tản mát bay đi mất.
3. Chọn tiếng thích hợp để hoàn chỉnh bài văn:
Cây mai tứ quý
Cây mai cao trên hai mét, dáng thanh, thân thẳng nh thân trúc. Tán tròn tự
nhiên xòe rộng ở phần gốc, thu dần thành một điểm ở đỉnh ngọn. Gốc lớn bằng
bắp tay, cành vơn đều, nhánh nào cũng rắn chắc.
Mai tứ quý nở bốn mùa. Cánh hoa vàng thẫm xếp làm ba lớp. Năm cánh dài
đỏ tía nh ức gà chọi, đỏ suốt từ đời hoa sang đời kết trái. Trái kết màu chín đậm,
óng ánh nh những hạt cờm đính trên tầng áo lá lúc nào cũng xum xuê một màu
xanh chắc bền.
Đứng bên cây ngắm hoa, xem lá, ta thầm cảm phục cái mầu nhiệm của tạo vật
trong sự hào phóng và lo xa: đã có mai vàng rực rỡ góp với muôn hoa ngày tết, lại
coa mai tứ quý cần mẫn, thịnh vợng quanh năm.
Luyện từ và câu
Câu kể Ai thế nào?
I. Nhận xét
1. Đọc đoạn văn.
2. Những từ ngữ chỉ đặc điểm, tính chất hoặc trạng thái của sự vật trong các
câu kể Ai thế nào?:
- Cây cối xanh um.
- Nhà cửa tha thớt dần.

- Anh Đức lầm lì, ít nói.
- Còn anh Tịnh thì đĩnh đạc, chu đáo.
b, c) Chủ ngữ và vị ngữ của các câu kể Ai thế nào? vừa tìm đợc:
Rồi những ng ời con / cũng lớn lên và lần l ợt lên đ ờng.
CN VN
Căn nhà / trống vắng.
CN VN
Anh Khoa / hồn nhiên, xởi lởi.
CN VN
Anh Đức / lầm lì, ít nói.
CN VN
Còn anh Tịnh / thì đĩnh đạc, chu đáo.
CN VN
2. Kể về các bạn trong tổ em, trong lời kể có sử dụng một số câu kể Ai thế
nào?
Tổ em có sáu bạn. Bạn Tuấn tổ tr ởng chững chạc nhất . Bạn Lan trẻ con
nhất. Bạn Liên thì học giỏi nhất nhng hơi điệu đà. Bạn Nam thông minh và ít nói.
Bạn Hằng cao và gầy. Cuối cùng, em là ngời nóng tính nhất.
Kể chuyện
Kể chuyện đợc chứng kiến hoặc tham gia
Đề bài:
Kể chuyện về một ngời có khả năng hoặc có sức khoẻ đặc biệt mà em biết.
Tôi biết một bạn gái có nhiều khả năng đặc biệt. Đó là bạn Nguyễn Thị Ngọc
Anh lớp 5D Trờng Tiểu học Phả Lại II (Chí Linh, Hải Dơng).
24
Ngọc Anh học toán rất giỏi. Bạn ấy không chịu đầu hàng trớc bất cứ bài toán
nào. Ngoài những bài tập toán cô giáo cho, Ngọc Anh còn mày mò, tìm thêm bài
và tự giải. Ngọc Anh đã có bài đăng trên mục "giải toán tuổi thơ" của báo Thiếu
niên Tiền phong.
Ngọc Anh còn vẽ đẹp nữa. Từ khi mới năm tuổi, ngọc Anh đã theo các cô